തതസ്തു തരുണഭാവേന ധനാര്ജനമര്ജിതസ്യ രക്ഷണം തസ്യ നാശവ്യയാദിഷു ചാത്യന്തദുഃഖിതാ മായയാ മോഹിതാഃ കാമക്രോധാദിദുഷ്ടമനസാഃ സദാസൂയാപരായണാഃ പരസ്വപരസ്ത്രീഹരണോപായപരായണാഃ പുത്രമിത്രകലത്രാദിഭരണോപായചിന്താപരായണാ വൃഥാഹങ്കാരദൂഷിതാഃ പുത്രാദിഷു വ്യാധ്യാദി പീഡിതേഷു സത്സു സര്വവ്യാത്പിം പരിത്യജ്യ രോഗാദിഭിഃ ക്ലേശിതാനാം സമീപേ സ്വയമാധ്യാത്മികദുഃഖേന പരിപ്ലുതാ വക്ഷ്യമാണപ്രകാരേണ ചിതാമശ്നുവതേ
പിന്നീട് യൗവനത്തിൽ, ധനം സമ്പാദിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും അതിന്റെ നഷ്ടം സഹിക്കാനും വലിയ വേദന അനുഭവിക്കുന്നു. മായയിൽ ആകൃഷ്ടരായി, ആസക്തിയും കോപവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, എപ്പോഴും അസൂയയിൽ മുങ്ങി, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തും ഭാര്യയും കൈവശപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ച്, മകനും സുഹൃത്തും ഭാര്യയും എന്നിവരെ പോഷിക്കാൻ ചിന്തിച്ച്, വ്യർത്ഥമായ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങി, മക്കളും മറ്റുള്ളവരും രോഗത്തിൽ പെടുമ്പോൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം ഉള്ളിൽ വേദന അനുഭവിച്ച്, പിന്നീട് ചിതയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സമൃദ്ധസ്യ കുടുമ്ബസ്യ കഥം ഭവതി വര്ത്തനമ്
സമ്പന്നമായ കുടുംബം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും എന്നതിൽ ആശങ്കയുണ്ട്.
അശ്വഃ പലായിതഃ കുത്ര ഗാവഃ കിം നാഗതാ മമ
കുതിര എവിടേക്ക് ഓടി പോയി? പശുക്കൾ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചെത്തിയില്ല?
അവിചാരാത്കൃഷിര്നഷ്ടാ പുത്രാ നിത്യം രുദന്തി ച
അലോചനയില്ലായ്മ കാരണം വിളകൾ നശിച്ചു; മക്കൾ എപ്പോഴും കരയുന്നു.
ന ലഭ്യതേ വര്ത്തനം ച രാജ ബാധാതിദുഃസഹാ
ജീവിക്കാൻ മാർഗം കിട്ടുന്നില്ല; രാജാവിന്റെ പീഡനം അതികഠിനമാണ്.
വ്യവസായാക്ഷമശ്ചാഹം പ്രാത്പാഃ പ്രാഘൂര്ണകാ അമീ
ഞാൻ വ്യവസായം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല; കൂട്ടുകാരൊക്കെയും സൌമ്യരും അശ്രദ്ധരുമാണ്.
ഏവമത്യന്തചിന്താകുലഃ സ്വദുഃഖാനി നിവാരയിതുമക്ഷമോ ധിഗ്വിധിം ഭാഗ്യഹീനം മാം കിമര്ഥം വിദധേ ഇതി ദൈവമാക്ഷിപതി
ഇങ്ങനെ, എപ്പോഴും വലിയ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി, സ്വന്തം ദു:ഖങ്ങൾ മാറ്റാൻ കഴിയാതെ, വിധിയെ ശപിച്ച്, 'എന്തിനാണ് വിധി എന്നെ ഭാഗ്യരഹിതനാക്കി സൃഷ്ടിച്ചത്?' എന്ന് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.
പ്രകംപമാനാവയവശ്വാസകാസാദിപീഡിതോ ലോലാവിലലോചനഃ ശ്ലേഷ്മണ്യാത്പകണ്ഠഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ഭര്ത്സ്യമാനഃ കദാ മരണമുപയാമീതി ചിന്താകുലോ മയി മൃതേ സതി മദര്ജിതം ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം വസ്തു പുത്രാദയഃ കഥം രക്ഷന്തി കസ്യ വാ ഭവിഷ്യതി
മദ്ധനേ പരൈരപഹൃതേ പുത്രാദീനാം കഥം വര്ത്തനം ഭവിഷ്യതീതി മമതാദുഃഖപരിപ്ലുതോ ഗാഢം നിഃശ്വസ്യ സ്വേന വയസാ കൃതാനി കര്മാണി പുനഃ പുനഃ സ്മരന് ക്ഷണേ വിസ്മരതി ച സംതതസ്ത്വാസന്നമരണോ
എന്റെ സമ്പത്ത് മറ്റുള്ളവർ കവർന്നാൽ, മക്കൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും എന്ന ആശങ്കയിൽ, മമതാവേദനയിൽ മുങ്ങി, ആഴമായി ഉച്ച്ശ്വാസം വിട്ട്, ജീവിതത്തിൽ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തു മറന്ന്, മരണത്തോട് അടുത്ത് എത്തുന്നു.
വ്യാധിപീഡിതോ ഽന്തസ്താപാര്തഃ ക്ഷണം ശയ്യായാം ക്ഷണം മഞ്ചേ ച തതസ്തതഃ പര്യടന് ക്ഷുത്തൃടൂപരിപൂഡിതഃ കിഞ്ചിന്മാത്രമുദകം ദേഹീത്യതികാര്പണ്യേന യാചമാനസ്തത്രാപി ജ്വരാവിഷ്ടാനാമുദകം ന ശ്രേയസ്കരമിതി ബ്രുവതോ മനസാതിദ്വേഷം കുര്വന്മന്ദ ചൈതന്യോ ഭവതി
തതശ്ച ഹസ്തപാദാകര്ഷണേ ന തു ക്ഷമോ രുദ്രദ്ഭിബന്ധുജനൈര്വേഷ്ടിതോ വക്തുമക്ഷമഃ സ്വാര്ജിതധനാദികം കസ്യ ഭവിഷ്യതീതി ചിന്താപരോ ബാഷ്പാവിലവിലോചനഃ കണ്ഠേ വുരഘുരായമാണേ സതി ശരീരാന്നിഷ്ക്രാന്തപ്രാണോ യമദൂതൈര്ഭര്ത്സ്യമാനഃ പാശയന്ത്രിതോ നരകാദീന്പൂര്വവദശ്നുതേ
തഥൈവ ജീവിനഃ സര്വ ആകര്മപ്രക്ഷയാദ് ഭൃശമ്
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ ജീവികളും കർമ്മം തീരുന്നതുവരെ അതിയായ വേദന അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അഭ്യസേത്പരമം ജ്ഞാനം ജ്ഞാനാന്മോക്ഷമവാന്പുയാത്
പരമജ്ഞാനം അഭ്യസിക്കണം; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
തസ്മാത്സംസാരമോക്ഷായ പരം ജ്ഞാനം സമഭ്യസേത്
അതുകൊണ്ട്, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ പരമജ്ഞാനം മനസ്സോടെ അഭ്യസിക്കണം.
ഹരിം ന സേവതേ യസ്തു കോ ഽന്യസ്തസ്മാദചേതനഃ
ഹരിയെ സേവിക്കാത്തവനേക്കാൾ അനാസക്തനും മനസ്സില്ലാത്തവനും ആരുണ്ട്?
ആസ്ഥിതേ കാമദേ വിഷ്ണോ നരാ യാന്തി ഹി യാതനാമ്
കാമസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവരും വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവരും തീർച്ചയായും കഷ്ടങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
സ്ഥിതേ ഽപി ജ്ഞാനരഹിതാഃ പച്യന്തേ നരകേഷ്വഹോ
ജ്ഞാനം ഇല്ലാത്തവർ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും നരകത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു — അയ്യോ!
ശാശ്വതം ഭാവയന്ത്യജ്ഞാ മഹാമോഹസമാവൃതാഃ
വലിയ മായയിൽ ആകൃതരായ അജ്ഞാനികൾ ഈ ലോകം ശാശ്വതമാണെന്ന് കരുതുന്നു.
സംസാരച്ഛേദകം വിഷ്ണും ന ഭജേത്സോ ഽതിപാതകീ
ജന്മമരണചക്രം നശിപ്പിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്കാത്തവൻ മഹാപാപിയാണ്.
ഹരിധ്യാനപരോ വിപ്ര ചണ്ഡാലോ ഽപി മഹാസുഖീ
ഹരിയെ ധ്യാനിക്കുന്ന ചണ്ഡാളനും, ബ്രാഹ്മണാ, വലിയ സന്തോഷം നേടുന്നു.
ഉദ്വേഗ മാനവാ മൂര്ഖാഃ കിം ന യാന്തി ഹി പാപിനഃ
ഉദ്വേഗവും അജ്ഞതയും നിറഞ്ഞ പാപികൾ നശിക്കാതെ ഇരിക്കുമോ?
തല്ലബ്ധ്വാ പരലോകാര്ഥം യത്നം കുര്യ്യാദ്വിചക്ഷണഃ
ഇത് ലഭിച്ചാൽ, വിവേകമുള്ളവർ പരലോകമംഗലത്തിനായി പരിശ്രമിക്കണം.
ലഭന്തേ പരമം സ്ഥാനം പുനരാവൃത്തിദുര്ലഭമ്
അവർ തിരിച്ചുവരാൻ പ്രയാസമുള്ള പരമാവസ്ഥയെ നേടുന്നു.
യസ്മിംശ്ച വിലയം യാതി സ സംസാരസ്യ മോചകഃ
എവിടെ ലയനം സംഭവിക്കുന്നു, അവൻ തന്നെയാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നവൻ.
തം സമഭ്യര്ച്യ ദേവേശം സംസാരാത്പരിമുച്യതേ
ആ ദേവേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
സംസാരപാശബദ്ധാനാം ദുഃഖാനി സുബഹൂനി ച
ജന്മമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർക്കു അനവധി ദു:ഖങ്ങൾ ഉണ്ട്.
യേനോപായേന മോക്ഷഃ സ്യാത്തന്മേ ബ്രൂഹി തപോധന
എന്ത് വഴി മോക്ഷം ലഭിക്കും? അതു ദയവായി പറയൂ, തപസ്സുകാരാ.
ഭുജ്യന്തേ ച മുനിശ്രേഷ്ഠ തേഷാം നാശഃ കഥം ഭവേത്
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവരുടെ ദു:ഖങ്ങൾ എങ്ങനെ നശിക്കും?
കാമാല്ലോഭാഭിഭൂതഃ സ്യാല്ലോഭാത്ക്രോധപരായണാഃ
കാമം മൂലം മനുഷ്യൻ ലോഭിയാകുന്നു; ലോഭം മൂലം കോപം പിടിച്ചവനാകും.
പ്രനഷ്ടബുദ്ധിര്മനുജഃ പുനഃ പാപം കരോതി ച
ബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ വീണ്ടും പാപം ചെയ്യുന്നു.
ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും വിറയച്ച്, ശ്വാസം മുട്ടിയും ചുമയും പിടിച്ചും, കണ്ണുകൾ മങ്ങിയും അശാന്തമായി, കഫം കണത്തിൽ കെട്ടി, മകനും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും ശപിച്ച്, 'എപ്പോഴാണ് മരണം വരിക?' എന്ന ചിന്തയിൽ അലഞ്ഞ്, 'എനിക്ക് ശേഷം ഞാൻ സമ്പാദിച്ച വീടും നിലവും സ്വത്തും മക്കൾ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കും? ആരുടെ കൈയിലാകും?' എന്നതിൽ വിഷമിക്കുന്നു.
രോഗത്തിൽ വേദനിച്ചു, ഉള്ളിൽ കത്തിയ്ക്കുന്ന വേദനയോടെ, ഒരിക്കൽ കിടക്കയിൽ, മറ്റൊരിക്കൽ കട്ടിലിൽ മാറി മാറി കിടന്ന്, വിശപ്പും ദാഹവും സഹിക്കാതെ, കുറച്ച് വെള്ളം പോലും യാചിച്ച്, അതികഷ്ടത്തിൽ, പനി ബാധിച്ചവരിൽ നിന്ന് 'വെള്ളം കൊടുക്കുന്നത് നല്ലതല്ല' എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ അതിയായ വെറുപ്പ് തോന്നി, ബുദ്ധി മങ്ങുന്നു.
പിന്നീട്, കൈകാലുകൾ നീക്കാൻ കഴിയാതെ, ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ചുറ്റി കരയുമ്പോൾ, സംസാരിക്കാൻ കഴിയാതെ, സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത് ആരുടെ കൈയിലാകും എന്ന ചിന്തയിൽ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീർവിട്ട്, കണത്തിൽ ശബ്ദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, യമദൂതന്മാർ പിടിച്ച് കെട്ടി, പാശം ഇടിച്ച്, നരകാദികളിലെ വേദനകൾ വീണ്ടും അനുഭവിക്കുന്നു.