കേചിച്ച പുണ്യവിശേഷാദ്യുത്ക്രമേണാപി മനുഷ്യജന്മാശ്നുവതേ
എങ്കിലും, പ്രത്യേകമായ പുണ്യഫലത്താൽ ചിലർ ക്രമമായി മനുഷ്യജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു.
മനുഷ്യജന്മ നാപി ച ചര്മകാരചണ്ഡാലവ്യാധാനാപിതരജകകുംഭകാരലോഹകാരസ്വര്ണകാരതന്തുവാചസൌചികജടിലസിദ്ധധാവകലേഖകഭൃതകശാസനഹാരിനീചഭൃത്യദ്രരിദഹീനാങ്ഗാധികാങ്ഗത്വാദി ദുഃഖബഹുലജ്വരതാപശീതശ്ലേഷ്മഗുല്മപാദാക്ഷിശിരോഗര്ഭപാര്ശ്വവേദനാദിദുഃഖമനുഭവന്തി
മനുഷ്യജന്മത്തിലും, ചർമ്മക്കാരൻ, ചണ്ടാളൻ, വേട്ടക്കാരൻ, ചൂതുവാരൻ, കുംഭക്കാരൻ, ഇരുമ്പുകാരൻ, പൊന്നുകാരൻ, നൂലുവയുന്നവൻ, തൈലക്കാരൻ, സന്ന്യാസി, ഭിക്ഷുകൻ, വസ്ത്രം കഴുകുന്നവൻ, എഴുത്തുകാരൻ, ദാസൻ, അടിയാളൻ, ദരിദ്രൻ, ശരീരത്തിൽ കുറവുകളുള്ളവൻ എന്നിവരായി ജനിച്ചാൽ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ജ്വരം, ചൂട്, തണുപ്പ്, കഫം, കൂട്ടുകൾ, കാലിൽ, കണ്ണിൽ, തലയിൽ, ഗർഭത്തിൽ, വശങ്ങളിൽ വേദന തുടങ്ങിയ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.
മനുഷ്യത്വേ ഽപി യദാ സ്ത്രീപുരുഷയോര്വ്യവായസ്തത്സമയേരേതോ യദാ ജരായും പ്രവിശതി തദൈവ കര്മവശാജ്ജന്തുഃ ശുക്രേണ സഹ ജരായും പ്രവിശ്യ ശുക്രശോണിതകലലേ പ്രവര്ത്തതേ
മനുഷ്യരിൽ പോലും, സ്ത്രീയും പുരുഷനും ചേർന്നപ്പോൾ, ആ സമയത്ത് രേതസ് ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അപ്പോൾ തന്നെ കര്മ്മഫലപ്രകാരം ജീവൻ രേതസ്സിനൊപ്പം ഗർഭത്തിൽ കടന്ന് രേതസ്സും രക്തവും കലർന്ന അവസ്ഥയിൽ വളരാൻ തുടങ്ങുന്നു.
പലവലഭാവമുപേത്യ മാസേ പ്രാദേശമാത്രത്വമാപദ്യതേ
പിണ്ഡം പോലെയുള്ള രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഒരു മാസത്തിനകം വിരൽ വീതിയോളം വലിപ്പം നേടുന്നു.
തതഃ പ്രഭൃതി വായുവശാച്ചൈതന്യാഭാവേ ഽപി മാതുരുഹ്യേ ദുഃസഹതാപല്കേശതയൈകത്ര സ്ഥാതുമശക്യത്വാദ് ഭ്രമതി
അതിനുശേഷം, വായുവിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ബോധം ഇല്ലാതെ, അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ സഹിക്കാനാവാത്ത വേദന അനുഭവിച്ച് ഒരിടത്ത് നിൽക്കാൻ കഴിയാതെ അലയുന്നു.
മയാ പോഷിതാ ദാരാശ്ച സ്വകര്മവശാദന്യതോ ഗതാഃ
ഞാൻ പോഷിപ്പിച്ച ഭാര്യമാർ, അവരുടെ സ്വന്തം കര്മ്മഫലത്താൽ വേറെവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അഹോ ദുഖം ഹി ദേഹിനാമ്
അയ്യോ, ശരീരമുള്ളവർക്കു ദുഃഖം തന്നെയാണ്.
ഭൃത്യഭിത്രകലത്രാര്ഥമന്യദ്ദ്രവ്യം ഹൃതം മയാ
ഭൃത്യൻ, മക്കൾ, ഭാര്യ എന്നിവർക്കായി ഞാൻ മറ്റുള്ളവരുടെ ധനം എടുത്തു.
ദൃഷ്ട്വാന്യസ്യ ശ്രിയം പൂര്വം സതത്പോ ഽഹമസൂയയാ ഖിതഃ
മുമ്പ് മറ്റൊരാളുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടപ്പോൾ, എപ്പോഴും അസൂയകൊണ്ട് ഞാൻ വിഷമിച്ചു.
കായേന മനസാ വാചാ പരപീഡാമകാരിഷമ്തേന പാപേന ദഹ്യാമി ത്വഹമേകോ ഽതിദുഃഖിതഃ
ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കിലൂടെ ഞാൻ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിച്ചു; ആ പാപം കൊണ്ടു ഞാൻ മാത്രം കത്തുന്നു, അത്യന്തം ദുഃഖിതനാണ്.
ഏവം ബഹുവിധം ഗര്ഭസ്ഥോ ജന്തുര്വിലപ്യ സ്വയമേവ വാ
ഇങ്ങനെ, ഗർഭത്തിൽ തന്നെ ജീവി പലവിധത്തിൽ വിലപിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ വാക്കിലൂടെ, അല്ലെങ്കിൽ ഉള്ളിൽ തന്നെ.
യതസ്തന്മാതുഃ പ്രസൂതിസമയേ സതി ഗര്ഭസ്ഥോദേഹീ നാരദമുനേ വായുനാപരിപീഡിതോ മാതുശ്ചാപി ദുഃഖം കുര്വന്കര്മപാശേന ബലാദ്യോനിമാര്ഗാന്നിഷ്ക്രാമന്സകലയാതനാഭോഗമേകകാലഭവമനുഭവതി
ജനനസമയത്ത്, ഗർഭത്തിൽ കഴിയുന്ന ജീവൻ, വായുവിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ വേദന അനുഭവിച്ച് അമ്മയ്ക്കും വേദന ഉണ്ടാക്കുന്നു. കർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തിൽപ്പെട്ട്, ബലാൽ ജനനമാർഗം വഴി പുറത്ത് വരേണ്ടി വരുന്നു. അപ്പോൾ, ഒരുപോലെ എല്ലാ വേദനകളും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
തേനാതിക്ലേശേന യോനിയന്ത്രപൂഡിതോ ഗര്ഭാന്നിഷ്കാന്തോ നിഃസംജ്ഞതാം യാതി
ഇങ്ങനെ അതിയായ വേദന അനുഭവിച്ച്, ജനനയന്ത്രത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുമ്പോൾ അവൻ ബോധംകെട്ടുപോകുന്നു.
ബാഹ്യവായുസ്പര്ശസമനന്തരമേവ നഷ്ടസ്മൃതിപൂര്വാനുഭൂതാഖിലദുഃഖാനി വര്ത്തമാനാന്യപി ജ്ഞാനാഭാവദവിജ്ഞായാത്യന്തദുഃഖമനുഭവതി
പുറത്തുള്ള വായുവിനെ സ്പർശിച്ച ഉടനെ, മുമ്പ് അനുഭവിച്ച എല്ലാ വേദനകളും ഓർമ്മ നഷ്ടപ്പെട്ടതിനാൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. എന്നാൽ, അറിവില്ലായ്മ കാരണം ഇപ്പോഴും അതിയായ വേദന അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവം ബാലത്വമാപന്നോ ജന്തുസ്തത്രാപി സ്വമലമൂത്രലിത്പദേഹ ആധ്യാത്മികാദിപീഡ്യമാനോ ഽപി വക്തുമശക്തക്ഷുത്തൃഷാപീഡിതോ രുദിതേ സതി സ്തനാദികം ദേയമിതി മന്വാനാഃ പ്രയതന്തേ
ഇങ്ങനെ ബാല്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ജീവൻ, സ്വന്തം മലവും മൂത്രവും പുരണ്ട ശരീരത്തിൽ, ഉള്ളിൽനിന്നും പുറത്തുനിന്നും വേദന അനുഭവിക്കുന്നു. സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവൻ, വിശപ്പിലും ദാഹത്തിലും അലഞ്ഞ് കരയുമ്പോൾ, അവനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ചുറ്റുമുള്ളവർ പാൽ മുതലായവ നൽകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
ഏവമനേകം ദേഹഭോഗമന്യാധീനതയാനുഭൂയമാനോ ദംശാദിഷ്വപി നിവാരയിതുമശക്തഃ
ഇങ്ങനെ, അനേകം ശരീരവേദനകൾ മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായത്തിൽ മാത്രം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ, കടി ചെയ്യുന്ന കീടുകളെയും മറ്റും തള്ളിക്കളയാൻ പോലും കഴിയുന്നില്ല.
ബാല്യഭാവമാസാദ്യ മാതാപിത്രോരുപാധ്യായസ്യ താഡനം സദാ പര്യടനശീലത്വം പാംശുഭസ്മപങ്കാദിഷുക്രീഡനം സദാ കലഹനിയതത്വാമ ശുചിത്വം ബഹുവ്യാപാരാഭാസകാര്യനിയതത്വം തദസംഭവ ആധ്യാത്മികദുഃഖമേവംവിധമനുഭവതി
ബാല്യാവസ്ഥയിൽ, അമ്മയുടെയും അച്ഛനുടെയും ഗുരുവിന്റെയും അടിയേറ്റം, എപ്പോഴും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുക, പൊടി, ചാര, ചെളി മുതലായവയിൽ കളിക്കുക, നിരന്തരം വഴക്കിടൽ, അശുദ്ധത, പലതരം ജോലികൾ നിർബന്ധിതമായി ചെയ്യേണ്ടിവരിക, അവയെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്തത്—ഇവയൊക്കെയും ഉള്ളിൽ വേദനയായി അനുഭവിക്കുന്നു.
സമൃദ്ധസ്യ കുടുമ്ബസ്യ കഥം ഭവതി വര്ത്തനമ്
സമ്പന്നമായ കുടുംബം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും എന്നതിൽ ആശങ്കയുണ്ട്.
അശ്വഃ പലായിതഃ കുത്ര ഗാവഃ കിം നാഗതാ മമ
കുതിര എവിടേക്ക് ഓടി പോയി? പശുക്കൾ എനിക്ക് എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചെത്തിയില്ല?
അവിചാരാത്കൃഷിര്നഷ്ടാ പുത്രാ നിത്യം രുദന്തി ച
അലോചനയില്ലായ്മ കാരണം വിളകൾ നശിച്ചു; മക്കൾ എപ്പോഴും കരയുന്നു.
ന ലഭ്യതേ വര്ത്തനം ച രാജ ബാധാതിദുഃസഹാ
ജീവിക്കാൻ മാർഗം കിട്ടുന്നില്ല; രാജാവിന്റെ പീഡനം അതികഠിനമാണ്.
വ്യവസായാക്ഷമശ്ചാഹം പ്രാത്പാഃ പ്രാഘൂര്ണകാ അമീ
ഞാൻ വ്യവസായം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല; കൂട്ടുകാരൊക്കെയും സൌമ്യരും അശ്രദ്ധരുമാണ്.
ഏവമത്യന്തചിന്താകുലഃ സ്വദുഃഖാനി നിവാരയിതുമക്ഷമോ ധിഗ്വിധിം ഭാഗ്യഹീനം മാം കിമര്ഥം വിദധേ ഇതി ദൈവമാക്ഷിപതി
ഇങ്ങനെ, എപ്പോഴും വലിയ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി, സ്വന്തം ദു:ഖങ്ങൾ മാറ്റാൻ കഴിയാതെ, വിധിയെ ശപിച്ച്, 'എന്തിനാണ് വിധി എന്നെ ഭാഗ്യരഹിതനാക്കി സൃഷ്ടിച്ചത്?' എന്ന് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.
പ്രകംപമാനാവയവശ്വാസകാസാദിപീഡിതോ ലോലാവിലലോചനഃ ശ്ലേഷ്മണ്യാത്പകണ്ഠഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ഭര്ത്സ്യമാനഃ കദാ മരണമുപയാമീതി ചിന്താകുലോ മയി മൃതേ സതി മദര്ജിതം ഗൃഹക്ഷേത്രാദികം വസ്തു പുത്രാദയഃ കഥം രക്ഷന്തി കസ്യ വാ ഭവിഷ്യതി
മദ്ധനേ പരൈരപഹൃതേ പുത്രാദീനാം കഥം വര്ത്തനം ഭവിഷ്യതീതി മമതാദുഃഖപരിപ്ലുതോ ഗാഢം നിഃശ്വസ്യ സ്വേന വയസാ കൃതാനി കര്മാണി പുനഃ പുനഃ സ്മരന് ക്ഷണേ വിസ്മരതി ച സംതതസ്ത്വാസന്നമരണോ
എന്റെ സമ്പത്ത് മറ്റുള്ളവർ കവർന്നാൽ, മക്കൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും എന്ന ആശങ്കയിൽ, മമതാവേദനയിൽ മുങ്ങി, ആഴമായി ഉച്ച്ശ്വാസം വിട്ട്, ജീവിതത്തിൽ ചെയ്ത കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തു മറന്ന്, മരണത്തോട് അടുത്ത് എത്തുന്നു.
വ്യാധിപീഡിതോ ഽന്തസ്താപാര്തഃ ക്ഷണം ശയ്യായാം ക്ഷണം മഞ്ചേ ച തതസ്തതഃ പര്യടന് ക്ഷുത്തൃടൂപരിപൂഡിതഃ കിഞ്ചിന്മാത്രമുദകം ദേഹീത്യതികാര്പണ്യേന യാചമാനസ്തത്രാപി ജ്വരാവിഷ്ടാനാമുദകം ന ശ്രേയസ്കരമിതി ബ്രുവതോ മനസാതിദ്വേഷം കുര്വന്മന്ദ ചൈതന്യോ ഭവതി
മാസേ ദ്വിതീയേ പൂര്ണേ പുരുഷാകാരമാത്രതാമുപഗമയ മാസത്രിതയേ പൂര്ണേ കരചരണാദ്യവയവഭാവമുപഗമ്യ ചതുര്ഷു മാസേഷു ഗതേഷു സര്വാവയവാനാം സംധിഭേദപരിജ്ഞാനം പഞ്ചസ്വതീതേഷു നഖാനാമഭിവ്യഞ്ജകകതാ ഷട്സ്വതീതേഷു നഖസംധിപരിസ്ഫുടതാമുപഗമ്യ നാഭിസൂത്രേണ പുഷ്യമാണമമേധ്യമൂത്രസിക്താങ്ഗം ജരായുണാ ബന്ധിതരക്താസ്ഥിക്രിമിവസാമജ്ജാസ്നായുകേശാദിദൂഷിതേ കുത്സിതേ ശരീരേ നിവാസിനം സ്വയമപ്യേവം പരിദൂഷിതദേഹം മാതുശ്ച കട്വമ്ലലവണാത്യുഷ്ണഭുക്തദഹ്യമാത്മാനം ദൃഷ്ട്വാ ദേഹീ പൂര്വജന്മസ്മരണാനുഭാവാത്പൂര്വാനുഭൂതനരകദുഃഥാനി ച സ്മൃത്വാന്തര്ദുഃഖേന ച പരിദഹ്യമാനോ മാതുര്ദേഹാതിമൂത്രാദിരുക്ഷേണ ദഹ്യമാന ഏവം മനസി പ്രലയതി
രണ്ടാം മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മനുഷ്യരൂപം നേടുന്നു; മൂന്നാം മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ കൈകാലുകൾ അടങ്ങിയ അവയവങ്ങൾ രൂപംകൊള്ളുന്നു; നാലാം മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലായവയവങ്ങളുടെയും സംയുക്തങ്ങൾ വ്യക്തമാവുന്നു; അഞ്ചാം മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നഖങ്ങൾ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നു; ആറാം മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നഖങ്ങളുടെ സംയുക്തങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാം. നാഭിസൂത്രം വഴി പോഷണം ലഭിച്ച്, ശരീരം അശുദ്ധമായ മൂത്രത്തിൽ നനയുന്നു; ഗർഭത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു; രക്തം, അസ്ഥി, കീറ്റുകൾ, കൊഴുപ്പ്, മജ്ജ, സ്നായു, മുടി എന്നിവ കൊണ്ട് മലിനമായ ഈ ശരീരത്തിൽ താമസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ മലിനമായ ശരീരത്തിൽ താനിരിക്കുന്നതും, അമ്മ കടുത്ത, പുളിയ, ഉപ്പുള്ള, അത്യധികം ചൂടുള്ള ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതുമാൽ ദഹിച്ച്, മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർത്ത്, നരകദുഃഖങ്ങൾ ഓർത്ത്, ഉള്ളിൽ ദുഃഖവും പുറത്തു വേദനയും അനുഭവിച്ച് മനസ്സിൽ ദുഃഖിക്കുന്നു.
അഹോ ഽത്യന്തപാപോ ഽഹംപൂര്വജന്മനിഭൃത്യാപത്യമിത്രയോഷിദ്ഗൃഹക്ഷേത്രധനധാന്യാദിഷ്വത്യന്തരാഗേണ കലത്രപോഷണാര്ഥം പരധനക്ഷേത്രാദികം പശ്യതോ ഹരണാദ്യുപായൈരപഹ്യത്യ കാമാന്ധതയാ പരസ്ത്രീഹരണാദികമനുഭൂയ മഹാപാപാന്യാചരംസ്തൈഃ പാപൈരഹമേക ഏവംവിധനരകാനനുഭൂയ പുനഃ സ്ഥാവരാദിഷു മഹാദുഃഖമനുഭൂയ സംപ്രതി ജരായുണാ പരിവേഷ്ടിതോ ഽന്തര്ദുഖേന ബഹിസ്താപേന ച ദഹ്യാമി
അയ്യോ, ഞാൻ അത്യന്തം പാപിയാണു! മുൻജന്മങ്ങളിൽ ഭൃത്യൻ, മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, ഭാര്യ, വീട്, നിലം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവയിലേക്കുള്ള അത്യന്തം ആസക്തിയാൽ, ഭാര്യയെ പോഷിപ്പിക്കാൻ മറ്റുള്ളവരുടെ ധനവും നിലവും നോക്കി, മോഷണം പോലുള്ള വഴികൾ ഉപയോഗിച്ച്, കാമം കൊണ്ട് അന്ധനായ്, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചുപോലുള്ള വലിയ പാപങ്ങൾ ചെയ്തു. ആ പാപങ്ങൾ കൊണ്ടു ഞാൻ മാത്രം നരകദുഃഖവും, പിന്നെ വൃക്ഷാദികളിൽ വലിയ ദുഃഖവും അനുഭവിച്ച്, ഇപ്പോൾ ഗർഭത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഉള്ളിൽ ദുഃഖവും പുറത്തു വേദനയും അനുഭവിച്ച് കത്തുന്നു.
ആത്മാനമാശ്വാസ്യ ഉത്പത്തേരനന്തരം സത്സംഗേന വിഷ്ണോശ്ചരിതശ്രവണേന ച വിശുദ്ധമനാ ഭൂത്വാ സത്കര്മാണി നിര്വര്ത്യ അഖിലജഗദന്തരാത്മനഃ സത്യജ്ഞാനാനന്ദമയസ്യ ശക്തിപ്രഭാവാനുഷ്ടിതവിഷ്ടപവര്ഗസ്യ ലക്ഷ്മീപതേര്നാരായണസ്യ സകലസുരാസുരയക്ഷഗന്ധര്വരാക്ഷസപന്ന ഗമുനികിന്നരസമൂഹാര്ചിതചരണകമലയുഗം ഭക്തിതഃ സമഭ്യര്ച്യ ദുഃസഹഃ സംസാരച്ഛേദസ്യകാരണഭൂതം വേദരഹസ്യോപനിഷദ്ഭിഃ പരിസ്ഫുടം സകലലോകപരായണം ഹൃദിനിധായ ദുഃഖതരമിമം സംസ്കാരാഗാരമതിക്രമിഷ്യാമീതി മനസി ഭവയതി
താനെത്തന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ജനനത്തിനുശേഷം സത്സംഗവും വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നതും കൊണ്ട് മനസ്സു ശുദ്ധീകരിച്ച്, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു, സകല ലോകങ്ങളുടെയും അന്തര്യാമിയായ സത്യം, ജ്ഞാനം, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ, ശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ ലോകങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്ന, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പാമ്പുകൾ, മുനികൾ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ലക്ഷ്മിപതിയായ നാരായണന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ച്, സഹിക്കാനാവാത്ത സംസാരബന്ധം മുറിക്കാൻ വേദരഹസ്യമായ ഉപനിഷത്തുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച്, ഈ വലിയ ദുഃഖമുള്ള സംസ്കാരങ്ങളുടെ ആലയം താണ്ടി കടക്കാമെന്നു മനസ്സിൽ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.
തതസ്തു തരുണഭാവേന ധനാര്ജനമര്ജിതസ്യ രക്ഷണം തസ്യ നാശവ്യയാദിഷു ചാത്യന്തദുഃഖിതാ മായയാ മോഹിതാഃ കാമക്രോധാദിദുഷ്ടമനസാഃ സദാസൂയാപരായണാഃ പരസ്വപരസ്ത്രീഹരണോപായപരായണാഃ പുത്രമിത്രകലത്രാദിഭരണോപായചിന്താപരായണാ വൃഥാഹങ്കാരദൂഷിതാഃ പുത്രാദിഷു വ്യാധ്യാദി പീഡിതേഷു സത്സു സര്വവ്യാത്പിം പരിത്യജ്യ രോഗാദിഭിഃ ക്ലേശിതാനാം സമീപേ സ്വയമാധ്യാത്മികദുഃഖേന പരിപ്ലുതാ വക്ഷ്യമാണപ്രകാരേണ ചിതാമശ്നുവതേ
പിന്നീട് യൗവനത്തിൽ, ധനം സമ്പാദിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും അതിന്റെ നഷ്ടം സഹിക്കാനും വലിയ വേദന അനുഭവിക്കുന്നു. മായയിൽ ആകൃഷ്ടരായി, ആസക്തിയും കോപവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, എപ്പോഴും അസൂയയിൽ മുങ്ങി, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തും ഭാര്യയും കൈവശപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ച്, മകനും സുഹൃത്തും ഭാര്യയും എന്നിവരെ പോഷിക്കാൻ ചിന്തിച്ച്, വ്യർത്ഥമായ അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങി, മക്കളും മറ്റുള്ളവരും രോഗത്തിൽ പെടുമ്പോൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം ഉള്ളിൽ വേദന അനുഭവിച്ച്, പിന്നീട് ചിതയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളും വിറയച്ച്, ശ്വാസം മുട്ടിയും ചുമയും പിടിച്ചും, കണ്ണുകൾ മങ്ങിയും അശാന്തമായി, കഫം കണത്തിൽ കെട്ടി, മകനും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും ശപിച്ച്, 'എപ്പോഴാണ് മരണം വരിക?' എന്ന ചിന്തയിൽ അലഞ്ഞ്, 'എനിക്ക് ശേഷം ഞാൻ സമ്പാദിച്ച വീടും നിലവും സ്വത്തും മക്കൾ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കും? ആരുടെ കൈയിലാകും?' എന്നതിൽ വിഷമിക്കുന്നു.
രോഗത്തിൽ വേദനിച്ചു, ഉള്ളിൽ കത്തിയ്ക്കുന്ന വേദനയോടെ, ഒരിക്കൽ കിടക്കയിൽ, മറ്റൊരിക്കൽ കട്ടിലിൽ മാറി മാറി കിടന്ന്, വിശപ്പും ദാഹവും സഹിക്കാതെ, കുറച്ച് വെള്ളം പോലും യാചിച്ച്, അതികഷ്ടത്തിൽ, പനി ബാധിച്ചവരിൽ നിന്ന് 'വെള്ളം കൊടുക്കുന്നത് നല്ലതല്ല' എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ മനസ്സിൽ അതിയായ വെറുപ്പ് തോന്നി, ബുദ്ധി മങ്ങുന്നു.