വസുധാം സ്വേച്ഛയാ രാജംസ്ത്വം ശാധി ബഹുവത്സരമ്
രാജാവേ, നീ ഇഷ്ടപ്രകാരം പലവർഷങ്ങൾ ഈ ഭൂമി ഭരിക്കൂ.
മമ ഭൂമിപതേ കാര്യം ന പുത്രനിധനേ തവ
ഭൂമിയുടെ അധിപതിയേ, നിന്റെ മകന്റെ മരണത്തിൽ എനിക്ക് യാതൊരു ഉദ്ദേശവും ഇല്ല.
കിം വിലാപൈര്മഹീപാല ഏതൈര്ദ്ധര്മബഹിഷ്കൃതൈഃ
മഹാരാജാവേ, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ ഈ വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഏവം ബ്രുവാണാം താം രാജന്മോഹിനീം തനുമധ്യമാമ്
രാജാവേ, അങ്ങനെയൊക്കെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ ആ മനോഹരരൂപിണിയും സുന്ദരനടിയാളും അവിടെ നിന്നിരുന്നു.
ഏതദേവ ഗൃഹാണ ത്വം മാ ശങ്കാം കുരു ഭാമിനി
ഭാമിനി, ഇതു മാത്രം നീ സ്വീകരിക്കൂ, സംശയം വേണ്ട.
ആത്മാനം ച പ്രത്യുവാച സത്യധര്മവ്യവസ്ഥിതഃ
സത്യവും ധർമ്മവും പാലിക്കുന്നവൻ അവൾക്കു നേരെ തന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
മന്മാതുര്വചനം സത്യം കുരു ഭൂപ പ്രതിശ്രുതമ്
രാജാവേ, എന്റെ അമ്മയ്ക്ക് നൽകിയ സത്യവാഗ്ദാനം നീ പാലിക്കണം.
അപത്യം ധര്മകാമാര്ഥം ശ്രേയസ്കാമസ്യ ഭൂപതേഃ
രാജാവേ, ധർമ്മത്തിനും കാമത്തിനും അർത്ഥത്തിനും വേണ്ടി മക്കളാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
തവാപി നിര്മനാ ലോകാഃ സ്വവാക്യപരിപാലനാത്
രാജാവേ, നീ സ്വന്തവാക്ക് പാലിക്കുന്നതിനാൽ ലോകങ്ങൾക്കും നിനക്കു ശുദ്ധിയുണ്ട്.
ദേഹത്യാഗേ മമാരംഭോ നരദേഹേ ഭവിഷ്യതി
എനിക്ക്, ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള തീരുമാനമെടുക്കുന്നത് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ തന്നെയാകും.
പിതുരര്ഥേ ഹതാ യേ തു മാതുരര്ഥേ ഹതാസ്തഥാ
അച്ഛനുവേണ്ടി കൊല്ലപ്പെട്ടവരും അമ്മയുവേണ്ടി കൊല്ലപ്പെട്ടവരും,
ഭൂമ്യര്ഥേ പാര്ഥിവാര്ഥേ വാ ദേവതാര്ഥേ തഥൈവ ച
ഭൂമിയ്ക്ക് വേണ്ടി, രാജാവിനുവേണ്ടി, ദേവന്മാരെക്കായും കൊല്ലപ്പെടുന്നവരും,
തദലം പരിതാപേന ജഹി മാം ത്വം വരാസിനാ
ഇതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല; നീ നിന്റെ ഉത്തമമായ വാൾകൊണ്ട് എന്നെ കൊല്ലൂ.
ധര്മാര്ഥേ തനയം ഹന്യാദ്ഭാര്യാം വാപി മഹീപതേ
ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി ഒരു രാജാവ് തന്റെ മകനെയോ ഭാര്യയെയോ കൊല്ലേണ്ടിവരാം.
അശ്വമേഘേ മഖവരേ ന ദോഷോ ജായതേ നൃപ
അശ്വമേധം എന്ന മഹായാഗത്തിൽ, രാജാവേ, യാതൊരു പാപവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തത്ത്വയാ ഹ്യവിചാരേണ കര്ത്തവ്യം വചനം ധ്രുവമ്
അതുകൊണ്ട് നീ യാതൊരു സംശയവും കൂടാതെ ആ കല്പന നിർവഹിക്കണം.
വിമോചയേഥാ നൃപതേ സുഘോരാദ്വാക്യാനൃതാന്മോഹിനിഹസ്തയോഗാത്
മോഹിനിയുടെ പിടിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഭയങ്കരമായ കള്ളവാക്കുകളുടെ ചതിയിൽ നിന്ന് നീ മോചിപ്പിക്കണം, രാജാവേ.
യശഃ പ്കാശാദ്ഭവിതാ ഹി കീര്തിസ്തഥാക്ഷയാ താത ന സംശയോ ഽത്ര
ഇതിലൂടെ നിന്റെ കീർത്തി പ്രകാശിക്കും, മഹത്വം എന്നും നിലനിൽക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല, മകനേ.
സംധ്യാവലീമുഖം പ്രേക്ഷ്യ പ്രഹൃഷ്ടകമലോപമമ്
സന്ധ്യാവലിയുടെ മുഖം ആനന്ദിതമായ താമരപൂവുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതു കണ്ടു,
മാ ഭുങ്ക്ഷ്വ തനയം ഹിംസ ചേത്യാഗ്രഹസമന്വിതമ്
‘മകനെ ദോഷം ചെയ്യരുത്’ എന്നിങ്ങനെ ആവശ്യം പറഞ്ഞ് അവൾ പറഞ്ഞു.
അന്തര്ദ്ധാനഗതസ്തസ്ഥൌ വ്യോമ്നി ധൈര്യാവലോകകഃ
അവൻ അദൃശ്യനായി ആകാശത്ത് ധൈര്യത്തോടെ നിന്നു നോക്കി.
ധര്മാങ്ഗദസ്യ വീരസ്യ തസ്യ രുക്മാങ്ഗദസ്യ തു
ധർമ്മാംഗദൻ എന്ന വീരനും ആ രുക്മാംഗദനും,
വചനേ ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭുങ്ക്ഷ്വേതി മോഹിന്യാ വ്യാഹൃതേ തദാ
അപ്പോൾ മോഹിനി ‘ഭക്ഷിക്കൂ, ഭക്ഷിക്കൂ’ എന്ന് തന്റെ വാക്കുപോലെ പറഞ്ഞു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഖങ്ഗഹസ്തം തു പിതരം ധര്മ്മംഭൂഷണഃ
വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്ന അച്ഛനെ, ധർമ്മത്തിന്റെ അലങ്കാരമായവനെ, അവൻ കണ്ടു.
വദനം പ്രേക്ഷ്യ ചാദീനം ജനന്യാ നൃപപുങ്ഗവഃ
അമ്മയുടെ ദുഃഖിതമായ മുഖവും രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനും കണ്ടു.
കംബുഗ്രീവാം സമാനാം തു സുവര്ണാ സുകോമലാമ്
ശംഖംപോലുള്ള കഴുത്തും, തുല്യമായ സൗന്ദര്യവും, പൊന്നുപോലും അത്യന്തം മൃദുവുമായതും അവള്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
പിതൃഭക്ത്യാ യുതേനൈവ മാതൃഭക്ത്യാധികേന വൈ
അച്ഛനോടുള്ള ഭക്തിയും, അതിലും കൂടുതലായി അമ്മയോടുള്ള ഭക്തിയും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗൃഹീതഖങ്ഗേ ജഗദീശനാഥേ ചചാല പൃഥ്വീം സനഗാ സമഗ്രാ
ലോകത്തിന്റെ നാഥൻ വാൾ പിടിച്ചപ്പോൾ, പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമി മുഴുവൻ വിറച്ചു.
നിപേതുരുല്കാഃ ശതശോ ധരായാം നിര്ഘാതയുക്താഃ സതഡിത്ഖമധ്യാത്
നൂറുകണക്കിന് ഉല്കകൾ മിന്നലും ഇടിമുഴക്കവും കൂടെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് വീണു.
നിരര്ഥകം ജന്മ മമാധുനാഭൂത്കൃതം തു ദൈവേന ദജഗദ്വിധായിനാ
ഇപ്പോൾ എന്റെ ജന്മം അർത്ഥരഹിതമായി; ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ വിധി ഇതു വരുത്തിയിരിക്കുന്നു.