ചതുര്ഥ ഉപസംഹാരഃ പാദാശ്ചത്വാര ഏവ ഹി
നാലാമത്തേതാണ് സമാപനം; ആകെ നാലു ഭാഗങ്ങളാണ്.
തൃതീയോ മധ്യമോ ഭാഗശ്ചതുര്ഥസ്തൂത്തരോ മതഃ
മൂന്നാമത്തേത് നടുവിലുള്ള ഭാഗം എന്നാണ് കരുതുന്നത്, നാലാമത്തേത് അവസാന ഭാഗമാണ്.
ഹിരണ്യഗര്ഭോത്പത്തിശ്ച ലോകകല്പനമേവ ച
ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ജനനവും ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
കല്പമന്വന്തരാഖ്യാനം ലോകജ്ഞാനം തതഃ പരമ്
കല്പവും മന്വന്തരങ്ങളുടെ കഥകളും, പിന്നെ ലോകങ്ങളുടെ അറിവും.
മഹാദേവവിഭൂതിശ്ച ഋഷിസര്ഗസ്തതഃ പരമ്
മഹാദേവന്റെ മഹത്വവും, അതിനുശേഷം ഋഷിമാരുടെ സൃഷ്ടിയും.
പ്രിയവ്രതാന്വയോദ്ദേശഃ പൃഥിവ്യായാമവിസ്തരഃ
പ്രിയവ്രതന്റെ വംശവും ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തിയും വിശദീകരിക്കുന്നു.
ജമ്ബ്വാദിസപ്തദ്വീപാഖ്യാ തതോ ഽധോലോകവര്ണനമ്
ജമ്പുദ്വീപം തുടങ്ങി ഏഴ് ദ്വീപുകളും, പിന്നെ അദ്ധോലോകങ്ങളുടെ വിവരണവും.
ആദിത്യവ്യൂഹകഥനം ദേവഗ്രഹാനുകീര്തനമ്
ആദിത്യരുടെ ക്രമീകരണവും, ദേവന്മാരുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും വിവരവും.
അമാവാസ്യാനുകഥനം യുഗതത്ത്വനിരൂപണമ്
അമാവാസ്യയുടെ കഥയും, യുഗങ്ങളുടെ സാരാംശത്തിന്റെ വിശദീകരണവും.
യുഗപ്രജാലക്ഷണം ച ഋഷിപ്രവരവര്ണനമ്
യുഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങളുടെ സ്വഭാവങ്ങളും, പ്രധാന ഋഷിമാരുടെ വിവരണവും.
ശേഷമന്വന്തരാഖ്യാനം പൃഥിവീദോഹനം തതഃ
ശേഷിച്ച മന്വന്തരങ്ങളുടെ കഥകളും, പിന്നെ ഭൂമിയെ പാൽകുറിയുന്നതും.
അഥോപോദ്ഘാതപാദേ തു സപ്തര്ഷിപരികീര്തനമ്
ആമുഖഭാഗത്തിൽ സപ്തർഷിമാരുടെ വിവരവും.
തതോ ജയാഭിലാഷശ്ച മരുദുത്പത്തികീര്തനമ്
അതിനുശേഷം ജയാഗ്രഹിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹവും, മരുതുകളുടെ ഉത്ഭവകഥയും.
പിതൃകല്പാനുകഥനം ശ്രാദ്ധകല്പസ്തതഃ പരമ്
പിതൃകളുടെ കല്പത്തിന്റെ വിവരണവും, പിന്നെ ശ്രാദ്ധകല്പത്തിന്റെ വിശദീകരണവും.
മനുപുത്രാന്വയശ്ചാന്തോ ഗാന്ധര്വസ്യ നിരൂപണമ്
മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ വംശവും, അവസാനം ഗാന്ധർവന്റെ വിശദീകരണവും.
അമാവസോരന്വയശ്ച രജേശ്ചരിതമദ്ഭുതമ്
അമാവാസുവിന്റെ വംശവും, രാജിയുടെ അത്ഭുതകരമായ കഥയും.
കാര്തവീര്യസ്യ ചരിതം ജാമദഗ്ന്യം തതഃ പരമ്
കാർതവീര്യന്റെ കഥകളും, അതിനുശേഷം ജാമദഗ്ന്യന്റെ പ്രവർത്തികളും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
ഭാര്ഗവസ്യാനുചരിതം പിതൃകാര്യവധാശ്രയമ്
ഭാർഗവന്റെ പിതാവിന്റെ വേണ്ടി നടത്തിയ വധം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പിന്നീട് നടന്ന കാര്യങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു.
ദേവാസുരാഹവകഥാ കൃഷ്ണാവിര്ഭാവവര്ണനമ്
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ കഥയും, കൃഷ്ണന്റെ അവതാരവും ഇവിടെ പറയുന്നു.
വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യകഥനം ബലിവംശനിരൂപണമ്
വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വം വിശദമായി പറയുന്നു; ബലിയുടെ വംശവും വിശദീകരിക്കുന്നു.
സമുപോദ്ധാതപാദോ ഽയം തൃതീയോ മധ്യമേ ദലേ
ഇതാണ് മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം, ആരംഭം പറയുന്ന ഭാഗം.
വൈവസ്വതാന്തരാഖ്യാനം വിസ്തരേണ യഥാതഥാമ്
വൈവസ്വതന്റെ കഥ സംഭവിച്ചപോലെ തന്നെ വിശദമായി പറയുന്നു.
ഭവിഷ്യാണാം മനൂനാം ച ചരിതം ഹി തതഃ പരമ്
ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്ന മനുക്കളുടെ പ്രവർത്തികളും പിന്നീട് വിവരിക്കുന്നു.
ലോകാശ്ചതുര്ദ്ദശ തതഃ കഥിതാഃ പ്രാപ്തലക്ഷണൈഃ
അതിനുശേഷം, പതിനാലു ലോകങ്ങളും അവയ്ക്ക് യോജിച്ച പ്രത്യേകതകളും വിവരിക്കുന്നു.
മനോമയപുരാഖ്യാനം ലയഃ പ്രാകൃതികസ്തതഃ
മനോമയപുരത്തിന്റെ കഥയും, പ്രകൃതിദത്തമായ ലയവും പിന്നീട് പറയുന്നു.
ത്രിവിധാ ഗുണസംബന്ധാജ്ജന്തൂനാം കീര്തിതാ ഗതിഃ
മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള ഗുണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ജീവികളുടെ ഗതികൾ വിശദീകരിക്കുന്നു.
അന്വയവ്യതിരേകാഭ്യാം വര്ണനം ഹി തതഃ പരമ്
അതിനുശേഷം, അന്വയവും വ്യതിരികവും ഉപയോഗിച്ച് വിശദീകരണം തുടരുന്നു.
ചതുഷ്പാദം പുരാണം തേ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സമുദാഹൃതകമ്
ഇങ്ങനെ, നാലു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന പുരാണം നിനക്ക് വിശദീകരിച്ചു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം യച്ചതുര്ലക്ഷം പുരാണം യേന വഠ്യതേ
നാലു ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം ഇങ്ങനെ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പാസശര്യേണ മുനിനാ സര്വേഷാമപി മാനദ
പാരാശര്യമുനി, മഹാനേ, എല്ലാവർക്കുമായി ഇതു സമാഹരിച്ചിട്ടുണ്ട്.