ഉത്തരേ ഽസ്യാ വിഭാഗേ തു പുരാ ഗീതൈശ്വരീ തതഃ
ഇതിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, മുൻകാലത്ത് ദേവിയെ ഗായിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധാനാം തീര്ഥാനാം മാഹാത്മ്യം ച പൃഥക് തതഃ
പിന്നീട്, വിവിധതരം തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വം പ്രത്യേകം വിവരിക്കുന്നു.
അതഃ പരം ഭാഗവതീസംഹിതാര്ഥ നിരൂപണമ്
അതിനുശേഷം, ഭാഗവതീസംഹിതയുടെ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കുന്നു.
പാദഽസ്യാഃ പ്രഥമേ പ്രോക്താ ബ്രാഹ്മണാനാം വ്യവസ്ഥിതിഃ
ഇതിന്റെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്ഥാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ദ്വിതീയേ ക്ഷത്ത്രിയാണാം തു വൃത്തിഃ സമ്യക്പ്രകീര്തിതാ
രണ്ടാമത്തെ ഭാഗത്തിൽ, ക്ഷത്രിയരുടെ ജീവിതോപാധി വിശദമായി പറയുന്നു.
തൃതീയേ വൈശ്യജാതീനാം വൃത്തിരുക്താ ചതുര്വിധാ
മൂന്നാമത്തെ ഭാഗത്തിൽ, വൈശ്യജാതിയുടെ നാലുവിധം ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു.
ചതുര്ഥേ ഽസ്യാസ്തഥാ പാദേ ശൂദ്രവൃത്തിരുദാഹൃതാ
നാലാമത്തെ പാദത്തിൽ ശൂദ്രരുടെ ജീവിതരീതി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചമേ ഽസ്യാസ്തതഃ പാദേ വൃത്തിഃ സംകരജോദിതാ
അഞ്ചാമത്തെ പാദത്തിൽ മിശ്രജാതികളുടെ ജീവിതരീതി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇത്യേഷാ പഞ്ചപദ്യുക്താ ദ്വിതീയാ സംഹിതാ മുനേ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷേ, രണ്ടാമത്തെ സംഹിതയ്ക്ക് അഞ്ചു പാദങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
ഷോഢാ ഷട്കര്മസിര്ദ്ധി ബോധയന്തീ ച കാമിനാമ്
അത് ആറു വിധത്തിലുള്ള കര്മ്മഫലങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ ഇച്ഛകളും പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ചതുഷ്പദീ ദ്വിജാതീനാം സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മസ്വരൂരിണീ
നാലു പാദങ്ങളുള്ളത് ദ്വിജന്മാർക്ക് നേരെ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമാണ്.
താഃ ക്രമാത്ഷട്ചതുര്ദ്വീഷുസാഹസ്രാഃ പരികീര്തിതാഃ
അവയെ ക്രമമായി ആറു, നാല്, രണ്ട്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പഠതാം ശൃണ്വതാം നൄണാം സര്വോത്കൃഷ്ടഗതിപ്രദമ്
ഇത് വായിക്കുന്നവർക്കും കേൾക്കുന്നവർക്കും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഗതി നൽകുന്നു.
ബ്രാഹ്മണായാ യനേ ദദ്യാത്സ യാതി പരമാം ഗതിമ്
ബ്രാഹ്മണനോട് ഇത് സമർപ്പിക്കുന്നവൻ പരമഗതിയിലേക്കുയരും.
യത്രോക്തം സപ്തകല്പാനാം വൃത്തം സംക്ഷിപ്യ ഭൂതലേ
ഭൂമിയിൽ ഏഴു കല്പങ്ങളുടെ കഥ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നിടത്താണ്,
ഉപക്രമ്യ തദുദ്ദിഷ്ടം ചതുര്ദ്ദശസഹസ്രകമ്
ആരംഭിച്ച് പറഞ്ഞത് പതിനാലായിരം വരികൾക്കാണ്.
ബ്രഹ്മദേവാസുരോത്പത്തിര്മാരുതോത്പത്തിരേവ ച
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഉത്ഭവവും ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഉത്ഭവവും, കാറ്റിന്റെ ഉത്ഭവവും,
മന്വന്തരസമുദ്ദേശോ വൈശ്യരാജ്യാഭിവര്ണനമ്
മന്വന്തരങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തവിവരണവും വൈശ്യരുടെ ആധിപത്യത്തിന്റെ വിവരണവും,
പിതൃവംശാനുകഥനം ശ്രദ്ധാകാലസ്തഥൈവ ച
പിതൃവംശങ്ങളുടെ കഥയും ശ്രദ്ധയുടെ സമയവും,
കീര്തനം സോമവംശസ്യ യയാതിചരിതം തഥാ
സോമവംശത്തിന്റെ മഹത്വവും യയാതിയുടെ കഥയും,
ഭൃഗുശാപസ്തഥാ വിഷ്ണോര്ദശധാ ജന്മനേ ക്ഷിതൌ
ഭൃഗുവിന്റെ ശാപവും വിഷ്ണുവിന്റെ പത്തുവട്ടം ജന്മവും,
ക്രിയായോഗസ്തതഃ പശ്ചാത്പുരാണപരികീര്തനമ്
ശേഷം കര്മ്മാനുഷ്ഠാനവും പുരാണങ്ങളുടെ പരാമർശവും,
കൃഷ്ണാഷ്ടമീവ്രതം തദ്വദ്രോഹിണീചന്ദ്രസംജ്ഞിതമ്
കൃഷ്ണാഷ്ടമി വ്രതവും അതിന് രോഹിണീചന്ദ്ര എന്ന പേരും,
സൌഭാഗ്യശയനം തദ്വദഗസ്ത്യവ്രതമേവ ച
സൗഭാഗ്യശയനവും അഗസ്ത്യവ്രതവും കൂടിയാണ്.
തഥൈവാനം ദകര്യാശ്ച വ്രതം സാരസ്വതം പുനഃ
അതുപോലെ തന്നെ ഉപവാസവ്രതവും സാരസ്വതവ്രതവും വിശദമായി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഭീമാഖ്യാ ദ്വാദശീ തദ്വദനങ്ഗശയനം തഥാ
അതു പോലെ ഭീമ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വാദശിയും, അനംഗന്റെ വിശ്രമവ്രതവും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സപ്തമീസപ്തകം തദ്വദ്വിശോകദ്വാദശീവ്രതമ്
അതു പോലെ ഏഴു സപ്തമികള് ഉള്പ്പെടുന്ന വ്രതവും, വിഷോകദ്വാദശി വ്രതവും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗ്രഹസ്വരൂപകഥനം തഥാ ശിവചതുര്ദശീ
പ്ലാനറ്റുകളുടെ രൂപങ്ങള് വിവരിക്കുന്നതും ശിവചതുര്ദശി വ്രതവും ഇതിലുണ്ട്.
സംക്രാന്തിസ്നപനം തദ്വദ്വിഭൂതിദ്വാദശീവ്രതമ്
അതുപോലെ സംക്രാന്തിസ്നാനം, വിഭൂതി ദ്വാദശി വ്രതം എന്നിവയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രയാഗസ്യ തു മാഹാത്മ്യം ദ്വീപലോകാനുവര്ണനമ്
പ്രയാഗയുടെ മഹത്വവും, രണ്ടു ദ്വീപുകളുടെ വിവരണവും ഇവിടെ പറയുന്നു.