പ്രഹ്ലാദബലിസംവാദേ സുതലേ ഹരിശംസനമ്
സുതലയിൽ പ്രഹ്ലാദനും ബലിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ, ഹരിയുടെ മഹത്വം പാടപ്പെടുന്നു.
ശൃണ്ണതോ ഽസ്യോത്തരം ഭാഗം ബഹദ്വാമനസംജ്ഞകമ്
ഇതൊക്കെ കേട്ടശേഷം, അടുത്ത ഭാഗം വിശാലമായ വാമനഭാഗം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ചതസ്രഃ സംഹിതാശ്ചാത്ര പൃഥക് സാഹസ്രസംഖ്യയാ
ഇവിടെ നാല് സംഹിതകൾ ഉണ്ട്, ഓരോന്നിലും ആയിരം കഥകളാണ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്.
ഭാഗവത്യാം ജഗന്മാതുഖതാരകഥാദ്ഭുതാ
ഭാഗവതത്തിൽ, ലോകമാതാവിന്റെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും അത്ഭുതമായ കഥകൾ പറയുന്നു.
ഗാണേശ്വര്യാം ഗണേശസ്യ ചരിതം ച മഹേശിതുഃ
ഗാണേശ്വരിയിൽ, ഗണേശന്റെയും മഹേശ്വരന്റെയും പ്രവർത്തികൾ വിശദമായി പറയുന്നു.
പുലസ്ത്യേന സമാഖ്യാതം നാരദായ മഹാത്മനേ
പുലസ്ത്യൻ ഈ കഥ മഹാത്മാവായ നാരദനോട് പറഞ്ഞു.
വ്യാസാത്തു ലബ്ധവാംശ്ചൈതത് തച്ഛിഷ്യോ രോമഹര്ഷണഃ
വ്യാസനിൽ നിന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ രോമഹർഷണൻ ഈ കഥ ഏറ്റുവാങ്ങി.
ഏവം പരംപരാപ്രാപ്തം പുരാണം വാമനം ശുഭമ്
ഇങ്ങനെ, പാരമ്പര്യമായി ഈ ശുഭമായ വാമനപുരാണം കൈമാറപ്പെട്ടു.
ലിഖിത്വൈതത്പുരാണം തു യഃ ശരദ്വിഷുവേര്ഽപയേത്
ഈ പുരാണം എഴുതിയവൻ, ശരദ്കാല സമവേഷത്തിൽ അതു സമർപ്പിച്ചാൽ,
സ സമുദ്ധൃത്യ നരകാന്നയേത്സ്വര്ഗം പിതൄന്സ്വകാന് ദേഹാന്തേ ഭുക്തഭോഗോ ഽസൌ യാതി വിഷ്ണോഃ പരം പദമ്
അവൻ തന്റെ പിതാക്കന്മാരെ നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കും; തന്റെ ജീവിതം കഴിഞ്ഞ്, ചെയ്ത സുകൃതഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.
ലക്ഷ്മീകല്പാനുചരിതം യത്ര കൂര്മവപുര്ഹരിഃ
ലക്ഷ്മീ കല്പത്തിൽ, കൂർമ്മരൂപത്തിൽ ഹരിചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ നടന്നിടം,
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നപ്രസംഗേന പ്രാഹര്ഷിഭ്യോ ദയാന്വിതഃ
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ കഥയിലൂടെ ദയാപരനായ്, മഹർഷിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചിടം,
യത്ര ബ്രാഹ്മാഃ പുരാ പ്രോക്താ ധര്മാ നാനാവിധാ മുനേ
മുനിവേ, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാർ വിവിധവിധ ധർമ്മങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിടം,
തത്ര പൂര്വവിഭാഗേ തു പുരാണോപക്രമഃ പുരാ
അവിടെ, ആദ്യം ഭാഗത്തിൽ പുരാണത്തിന്റെ ഉപോദ്ഘാതം മുൻകാലത്ത് നൽകിയിരിക്കുന്നു.
വര്ണാശ്രമാചാരകഥാ ജഗദുത്പത്തികീര്തനമ്
വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിലെ ആചാരങ്ങൾക്കും ലോകസൃഷ്ടിയുടെ വിവരണത്തിനും അവിടെ സ്ഥാനം ഉണ്ട്.
തതഃ സംക്ഷേപതഃ സര്ഗഃ ശാങ്കരം ചരിതം തഥാ
അതിനുശേഷം, സൃഷ്ടിയുടെ സംക്ഷിപ്ത വിവരണവും ശങ്കരന്റെ ചരിതവും പറയുന്നു.
ഭൃഗുവംശസമാഖ്യാനം തതഃ സ്വായമ്ഭുവസ്യ ച
ഭൃഗുവംശത്തിന്റെ കഥയും, പിന്നെ സ്വായംഭുവന്റെ വംശവിവരണവും അവിടെ പറയുന്നു.
ദക്ഷസൃഷ്ടികഥാ പശ്ചാത്കശ്യപാന്വയകീര്തനമ്
പിന്നീട്, ദക്ഷന്റെ സൃഷ്ടിക്കഥയും കശ്യപന്റെ വംശചരിതവും പറയുന്നു.
മാര്തണ്ഡകൃഷ്ണസംവാദോ വ്യാസപാണ്ഡവസംകഥാ
മാർതാണ്ഡനും കൃഷ്ണനും തമ്മിലുള്ള സംവാദവും, വ്യാസനും പാണ്ഡവന്മാരുമുള്ള കഥകളും അവിടെ ഉണ്ട്.
വാരാണസ്യാശ്ച മാഹാത്മ്യം പ്രയാഗസ്യ തതഃ പരമ്
വാരാണസിയുടെ മഹത്വവും, അതിനുശേഷം പ്രധാനമായ് പ്രയാഗയുടെ മഹത്വവും പറയുന്നു.
ഉത്തരേ ഽസ്യാ വിഭാഗേ തു പുരാ ഗീതൈശ്വരീ തതഃ
ഇതിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, മുൻകാലത്ത് ദേവിയെ ഗായിച്ചിരിക്കുന്നു.
നാനാവിധാനാം തീര്ഥാനാം മാഹാത്മ്യം ച പൃഥക് തതഃ
പിന്നീട്, വിവിധതരം തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്വം പ്രത്യേകം വിവരിക്കുന്നു.
അതഃ പരം ഭാഗവതീസംഹിതാര്ഥ നിരൂപണമ്
അതിനുശേഷം, ഭാഗവതീസംഹിതയുടെ അർത്ഥം വിശദീകരിക്കുന്നു.
പാദഽസ്യാഃ പ്രഥമേ പ്രോക്താ ബ്രാഹ്മണാനാം വ്യവസ്ഥിതിഃ
ഇതിന്റെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്ഥാനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ദ്വിതീയേ ക്ഷത്ത്രിയാണാം തു വൃത്തിഃ സമ്യക്പ്രകീര്തിതാ
രണ്ടാമത്തെ ഭാഗത്തിൽ, ക്ഷത്രിയരുടെ ജീവിതോപാധി വിശദമായി പറയുന്നു.
തൃതീയേ വൈശ്യജാതീനാം വൃത്തിരുക്താ ചതുര്വിധാ
മൂന്നാമത്തെ ഭാഗത്തിൽ, വൈശ്യജാതിയുടെ നാലുവിധം ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ പറയുന്നു.
ചതുര്ഥേ ഽസ്യാസ്തഥാ പാദേ ശൂദ്രവൃത്തിരുദാഹൃതാ
നാലാമത്തെ പാദത്തിൽ ശൂദ്രരുടെ ജീവിതരീതി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചമേ ഽസ്യാസ്തതഃ പാദേ വൃത്തിഃ സംകരജോദിതാ
അഞ്ചാമത്തെ പാദത്തിൽ മിശ്രജാതികളുടെ ജീവിതരീതി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഇത്യേഷാ പഞ്ചപദ്യുക്താ ദ്വിതീയാ സംഹിതാ മുനേ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷേ, രണ്ടാമത്തെ സംഹിതയ്ക്ക് അഞ്ചു പാദങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
ഷോഢാ ഷട്കര്മസിര്ദ്ധി ബോധയന്തീ ച കാമിനാമ്
അത് ആറു വിധത്തിലുള്ള കര്മ്മഫലങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ ഇച്ഛകളും പഠിപ്പിക്കുന്നു.