രാജാവേ, ഈ സർവജഗതും പരമമായതും, വേറെയും ആകുന്നു; വ്യത്യാസം കാണുന്നവർക്കാണ് അങ്ങനെയെന്ന്. ആത്മാവിൽ നിന്നു വാക്കുകൾ മുഖേന ഉദിക്കുന്ന ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മജ്ഞാനമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ജഗത്തിന്റെ രൂപവും അതിന്റെ വൈവിദ്ധ്യവും പരമാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അതിനുശേഷം, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാവുന്ന ഹരിയുടെ സ്ഥൂലരൂപം ധ്യാനിക്കേണ്ടതാണ്. മരുതുകൾ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ—ആദിമപ്രകൃതിയിൽ നിന്നു ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ ഘടകങ്ങൾ വരെ, ജഡവും ചൈതന്യവും ഉള്ള എല്ലാ സത്തകളും—ഇവയെല്ലാം ഹരിയുടെ ശരീരമായ രൂപമാണു, മൂന്നു ഗുണങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ടത്. ഈ രൂപം വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ അഭിഷക്തമാണ്; വിഷ്ണു പരബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാരമായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. മൂന്നാമതൊരു ശക്തി, അജ്ഞാനവും കർമ്മവും എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ശക്തിയും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സാരമില്ലാത്ത ലോകത്തിൽ, ജ്ഞാനികൾക്കായി അങ്ങനെ വിവരണയുണ്ട്. ആ ശക്തി മറക്കുന്നതുകൊണ്ട്, അതിനെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു. ജഡസത്തകളിൽ അതിന്റെ അളവ് വളരെ ചെറുതാണ്; അചല സത്തകളിൽ അതു കൂടുതലാണ്. പക്ഷികൾക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ, മൃഗങ്ങൾ കൂടുതൽ ഉന്നതമാണ്. അവരെക്കാൾ കൂടി, രാജാവേ, നാഗങ്ങൾ, ഗന്ധർവങ്ങൾ, യക്ഷങ്ങൾ, മറ്റു ദേവതകളും ഉണ്ട്. ഹിരണ്യഗർഭൻ പോലും ഈ ശക്തിയാൽ അഭിഷക്തനായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ ശക്തിയുമായി ഐക്യമായിട്ടാണ് എല്ലാ സത്തകളും നിലനിൽക്കുന്നതു, ആകാശം എല്ലാം സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ. ബ്രഹ്മന്റെ അമരമായ രൂപം, ജ്ഞാനികൾ 'സത്' എന്ന വിളിക്കുന്നതു, ഹരിയുടെ സ്വരൂപം ഒഴികെ മറ്റേതെങ്കിലും വലിയ രൂപം ഇല്ല. തന്റെ ലീലകളാൽ, ദേവതകളുടെ, മൃഗങ്ങളുടെ, മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഹരി നടത്തുന്നു. അവന്റെ പ്രവർത്തനം അളവില്ലാത്തതും, സർവതയുമാണ്, അതു അവന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്. തന്റെ ആത്മശുദ്ധിക്കായി, അവന്റെ പ്രവർത്തനം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വിധത്തിൽ, വിഷ്ണുവിനെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിച്ചാൽ, യോഗികൾക്ക് എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഉറച്ചതായുള്ളത് ശുദ്ധിയുടെ ചിഹ്നം കൊണ്ടാണ് അറിയേണ്ടത്. രാജാവേ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളിലെ ധ്യാനത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നത് യോഗികളുടെ മോക്ഷത്തിനായാണ്. ദേവന്മാരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാ കർമ്മസ്രോതസ്സുകളും അശുദ്ധമാണ്. അതാണ് ധാരണമെന്നു അറിയേണ്ടത്—എന്ത് ഉറച്ചതോ അതാണ് പിടിച്ചിരിക്കുന്നത്. കേൾക്കൂ: മനസ്സിന് ഒരു ആധാരമില്ലാതെ ധാരണമുണ്ടാകില്ല. അവനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം—സുന്ദരവും നന്നായി രൂപപ്പെട്ട കന്നുകളും, വിശാലവും പ്രകാശമുള്ള നെറ്റിയും, ശംഖം പോലെയുള്ള കഴുത്തും, ശ്രീവത്സ ചിഹ്നമുള്ള വിശാലമായ വക്ഷസ്ഥലവും, എട്ട് ദീർഘമായ ഭുജങ്ങളോ നാലു ഭുജങ്ങളോ ഉള്ള വിഷ്ണുവിനെ, ശുദ്ധമായ പീതാംബരം ധരിച്ചിരിക്കുന്നതും, തിളങ്ങുന്ന കങ്കണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചും, ശാർംഗം, ശംഖം, ഗദ, ഖഡ്ഗം ധരിച്ചും. രാജാവേ, ധാരണം അവിടെ ഉറച്ചതായിരിക്കുമ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്നു. മനസ്സിൽ നിന്ന് അത് മാറാതിരിക്കുമ്പോൾ, അതു സമ്പൂർണ്ണമായതായി കരുതണം. ഭഗവാന്റെ ശാന്തമായ, യജ്ഞോപവീതം ചുള്ള വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ കാണുന്ന രൂപം ധ്യാനിക്കണം. കിരീടം, കങ്കണങ്ങൾ, മാല തുടങ്ങിയ അലങ്കാരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനായി ഓർമ്മിക്കണം. പിന്നീട്, ജീവശക്തി ഓരോ അംഗത്തിലും ഉറപ്പിച്ചു സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്. രാജാവേ, ആ ധ്യാനം ആദ്യത്തെ ആറു അങ്കങ്ങൾകൊണ്ട് സാധ്യമാകുന്നു. മനസ്സിലൂടെ സാധ്യമാകുന്ന ധ്യാനമാണ് സമാധി.