യോഗം എന്ന ഐക്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവനാണ് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യോജി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്. സമാധിയിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നയാൾ പരം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം നേടുന്നു. ഈ മോക്ഷം പലജന്മങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ച് നടത്തുന്ന അഭ്യസനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു. യോജി യോഗാഗ്നിയിൽ തന്റെ കർമങ്ങൾ ദഹിപ്പിച്ച്, അതിവേഗം ഐക്യസ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു. ആ യോജി, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വെച്ച് സ്ഥിരമായി അഭ്യസിക്കണം. അവൻ തന്റെ മനസ്സിനെ ബ്രഹ്മത്തിലേക്കും പരമത്തിലേക്കും നയിക്കണം. ആശയോടെയുള്ള കര്മ്മങ്ങള് ഉത്തമഫലങ്ങള് നല്കുന്നു; ആശരഹിതര്ക്ക് അതു മോക്ഷം നല്കുന്നു. ശമം, ദമം തുടങ്ങിയ യമ-നിയമങ്ങള് ആചരിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. പ്രാണായാമം രണ്ട് വിധമാണ്: ബീജസഹിതവും ബീജശൂന്യവും. ഈ രണ്ടും ശരിയായി നിയന്ത്രിച്ചാൽ മൂന്നാമത്തേതായ ഒരു അവസ്ഥ ഉദയിക്കുന്നു. അനന്തതയുടെ ആധാരത്തെ ഓർക്കുന്നവനാണ് യോജി. പ്രത്യാഹാരത്തിൽ നിരതനായവൻ മനസ്സിന്റെ അനുസരണയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാത്തവൻ യോജി അല്ല, യോഗാഭ്യാസിയും അല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച ശേഷം മനസ്സിനെ ശുഭമായ ഒരു ആശ്രയത്തിൽ ഉറപ്പിക്കണം. ആ സമ്പൂർണ ആശ്രയം ദോഷങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നു. രൂപമുള്ളതും രൂപരഹിതമായതും, പരമവും അപരവുമായതും എല്ലാം അവിടെയാണ്. ബ്രഹ്മം, കര്മ്മം, ഇരുവിധ സ്വഭാവങ്ങളുള്ളത്—ഇങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റൊന്ന് ഇരുവിധ സ്വഭാവമുള്ളതും ആലോചനയുടെ മൂന്നു ഘടകങ്ങളുമാണ്. കര്മ്മത്തെ ആലോചിച്ചാൽ ദേവതകൾ, അചലചലജന്മാർ എന്നിവയും ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാവും. യുക്തിയുള്ളവർക്ക് ഈ ധ്യാനം നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ സർവ്വവിശ്വം പരമം ആണ്, വേറെയും ഉണ്ട്, വ്യത്യാസത്തോടെ കാണുന്നവർക്കു അത് വ്യക്തമാകും, രാജൻ. ആത്മാവിൽ നിന്നുള്ള വാക്കുകൾ വഴി ജനിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം. വിശ്വത്തിന്റെ രൂപവും അതിലെ വൈവിദ്ധ്യവും പരമാത്മാവിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. അതിനുശേഷം, ദൃശ്യമായ ഹരിയുടെ സ്ഥൂലരൂപത്തെ ധ്യാനിക്കണം. മരുതുകൾ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ—മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, മരങ്ങൾ—പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുമുള്ള സൂക്ഷ്മതരങ്ങളായ ചൈതന്യജഡങ്ങൾ—എല്ലാം ഹരിയുടെ തന്നെ രൂപമാണ്, സത്ത്വ, രാജസ്, തമസ് എന്ന മൂന്നുവിധ ഗുണങ്ങളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ സമ്പന്നമാണ്; വിഷ്ണു പരബ്രഹ്മത്തിന്റെ അത്മാസ്വരൂപമാണ്. മൂന്നാമത്തെ ശക്തി, അജ്ഞാനവും കര്മ്മവുമാണ്, അത് കൂടി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ അസ്ഥിരലോകത്തിൽ ഇതാണ് വിവരണം, ജ്ഞാനിയേ. ആ ശക്തി മറയ്ക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജഡജന്തുക്കളിൽ അതിന്റെ അളവ് ചെറുതാണ്; അചലജന്തുക്കളിൽ കൂടുതൽ. പക്ഷികളിലും മൃഗങ്ങളിലും അവയുടെ സ്വതന്ത്ര ശക്തിപ്രകാരം മൃഗങ്ങൾ ഉന്നതരാണ്. അവയെക്കാളും ഉന്നതർ നാഗർ, ഗന്ധർവർ, യക്ഷർ, മറ്റ് ദേവതകൾ എന്നിവരാണ്. പിന്നെ ഹിരണ്യഗർഭനും ഈ ശക്തിയാൽ സമ്പന്നനായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ആ ശക്തിയുമായി ഐക്യത്തിലൂടെ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു, ആകാശം പോലെ. അമരസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മം ജ്ഞാനികൾ 'സത്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ സ്വന്തം സ്വരൂപം ഒഴികെ മറ്റൊരു വലിയ രൂപം ഇല്ല. തന്റെ ലീലാവശാൽ ദേവതകളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും പ്രവർത്തികൾ ഹരി നിർവ്വഹിക്കുന്നു.