ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ ആഴമായി പ്രാവീണ്യം നേടിയ ഒരാൾ പരബ്രഹ്മം എന്ന ഉന്നതാവസ്ഥയെ നേടുന്നു. ഈ പ്രാപ്തി അത്യന്തം ഉന്നതമാണ്, നശിക്കാത്തതും, ഋഗ്വേദാദി വേദങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ പരമാവസ്ഥയാണ്. അതിനെ വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; രൂപരഹിതമായിട്ടും കൈ, കാലുകൾ തുടങ്ങിയ അംഗങ്ങൾ അതിൽ കാണപ്പെടുന്നു. എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, എല്ലാം അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഈ പരമാവസ്ഥയെ ജ്ഞാനികൾ ദർശിക്കുന്നു. വേദങ്ങളുടെ വാക്കുകളിൽ പറയപ്പെട്ട വിഷ്ണുവിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ, പരമമായ ആ ആവാസസ്ഥാനം അതാണ്. 'ഭഗവത്' എന്ന വാക്ക് നശിക്കാത്തതായ അവന്റെ സ്വഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജ്ഞാനം അറിയപ്പെടുന്നത് അതിലൂടെ തന്നെയാണ്; ഈ പരമജ്ഞാനം ത്രൈവേദിക ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ആരാധനയിൽ 'ഭഗവത്' എന്ന വാക്ക് ഉപചാരാരൂപത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മഹർഷേ, 'ഭഗവത്' എന്നത് എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ 'ഗ' എന്നത് പിതാവും സ്രഷ്ടാവും എന്നർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 'ഭഗ' എന്നത് അറിവിന്റെയും വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും ആറു ഗുണങ്ങളാണ്. അതിനാൽ 'വ' എന്നത് എല്ലാ ജീവികളിലും നശിക്കാത്തതായ അർത്ഥം നൽകുന്നു. പരബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ള വാസുദേവനു പുറമെ മറ്റൊരാളില്ല. ഈ വാക്ക് ഉപചാരാരൂപത്തിൽ ഉപയോഗിക്കില്ല, മറ്റു സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാത്രം. ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അറിയുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഭഗവാൻ' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 'ഭഗവത്' എന്ന വാക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ദോഷങ്ങൾ പോലുള്ള അപ്രിയ ഗുണങ്ങൾ ഇല്ല. അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നതിനാൽ വാസുദേവൻ എന്ന പേരിൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അനന്തമായ വാസുദേവന്റെ നാമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വിശദീകരണം ഇതാണ്. ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ വാസുദേവൻ തന്നെയാണ്, അതിനാൽ അദ്ദേഹം സ്വാമിയാണ്. എല്ലാ മൂടലുകളെയും അതിജയിച്ച്, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആത്മാവായും, ലോകങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ശൂന്യതയെ അവൻ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തം ഇച്ഛാനുസരണം ശക്തമായ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം അവൻ സാധിക്കുന്നു. ഉന്നതത്തിൽ ഉന്നതനായ, ദു:ഖം പോലുള്ള ദോഷങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും ഭരിക്കുന്ന സ്വാമിയാണ് അവൻ. എല്ലാ സൃഷ്ടികളുടെ അധിപനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാ ശക്തികളും ഉള്ളവനും, പരമസ്വാമി എന്നറിയപ്പെടുന്നവനാണ്. അവനെ പ്രാപിക്കാൻ കാരണമാകുന്ന ബ്രഹ്മം നിനക്ക് ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സ്വാധ്യായവും യോഗവും പ്രാപിച്ചാൽ, പരമാത്മാവ് വ്യക്തമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മമാകുന്നവനെ മാംസചക്ഷുസ്സാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല. അറിയപ്പെടുമ്പോൾ, എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായ പരമസ്വാമിയെ ഞാൻ ദർശിക്കും. ഞാൻ യോഗത്തെപ്പറ്റി, ഒരിക്കൽ ജനകനെ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇപ്പോഴും നിനക്ക് പറയും. ആ രണ്ടുപേരുടെ, യോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭാഷണം എങ്ങനെ നടന്നു? കൃതധ്വജൻ എന്ന രാജാവ്, തന്റെ സഹോദരൻ, എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ ലയിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ, ധനം കുറവായിരുന്നിട്ടും, ഖാണ്ഡിക്യ വംശത്തിൽ ജനക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടവൻ, പുരോഹിതന്മാരും മന്ത്രിമാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു. അവനും ജ്ഞാനത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി. ഒരിക്കൽ, യാഗം നടക്കുമ്പോൾ, യോഗം അറിയുന്നതിൽ ഉത്തമനായവനേ, രാജാവ് അറിഞ്ഞു — യാഗത്തിൽ ഉപയോഗിച്ച പശു ഒരു കടുവ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അവർ പറഞ്ഞു, "ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; ആരെങ്കിലും ഇതെന്താണെന്ന് ചോദിക്കട്ടെ." "രാജാവേ, ശുണകനെ ചോദിക്കൂ; അദ്ദേഹം വേദം അറിയുന്നു." "കശേരു, ഞാൻ, അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിയിൽ ഇപ്പോൾ മറ്റാരും അറിയുന്നില്ല." അവൻ ശുണകനെ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ ഇപ്പോൾ പോകുന്നു, മഹർഷേ, എന്റെ ശത്രുവിനെ ചോദിക്കാൻ." "എന്റെ ശത്രുവിനെ ചോദിച്ചാൽ, അവൻ പ്രായശ്ചിത്തം പ്രഖ്യാപിക്കും." അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവ് കറുത്ത മാൻതോലിൽ അണിഞ്ഞ്, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി. അവനെ സമീപിച്ച് വരുന്നത് കണ്ടു, ഖാണ്ഡിക്യ — തന്റെ ആത്മാവിന്റെ ശത്രു — പറഞ്ഞു.