ഹൃദയത്തിലെ ഈ കെട്ട്—ചിന്തകളും ബുദ്ധിയുമാണ് അതിന്റെ ആധാരം—ഇത് വളരെ ദൃഢമായിരിക്കുന്നു. അശുദ്ധരായ മനുഷ്യർ ശുദ്ധമായ, നിറഞ്ഞ ഒരു നദിയിൽ കുളിക്കാൻ എത്തുന്നതുപോലെയാണ് ആത്മജ്ഞാനത്തിനായി ആഗ്രഹം തോന്നുന്നത്. വലിയൊരു നദി എങ്ങനെ കടക്കണമെന്ന് അറിയുന്നവന് കഷ്ടം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല; അതുപോലെ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവർ, മോക്ഷത്തിന്റെ പരമജ്ഞാനം നേടിയവർ, സ്ഥിരമായ ബുദ്ധിയോടെ നിരീക്ഷിച്ച് ആ ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് ശാന്തതയിലേക്കെത്തുന്നത്. അവൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ അന്വേഷിച്ച്, സത്യം കണ്ടു, ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി, ഇവിടെ അവിടെയായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നവരിൽ, refinement ഇല്ലാത്തവരിൽ പോലും, ഈ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ അതിനെ ചെയ്യേണ്ട ഏക കര്മ്മമായി കാണുന്നു, കാരണം അതിനേക്കാൾ ഉന്നതമായ വഴിയില്ല—ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നിടത്ത് അസമത്വം ഉണ്ടാകില്ല. അത്തരം ജ്ഞാനിക്ക്, ഇഹലോകത്തിൽ സുഖം-ദുഃഖം, ഇഷ്ടം-അനിഷ്ടം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭാവങ്ങൾ ഇല്ല; കര്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ആനന്ദമോ വേദനയോ അവനിൽ ഉദിക്കുകയുമില്ല. അവൻ പ്രാവീണ്യം കാണുന്നവരെ കണ്ടാലും ദുഃഖിക്കുകയില്ല; ഭയം വന്നാലും അത് ക്ഷണികമായാണ്. ബ്രഹ്മനേ, ഏതു ജ്ഞാനം അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ ത്രിവിധ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു, അതാണ് മഹർഷിമാർക്ക് ശാശ്വതമായ പരിപൂർണത നേടിത്തരുന്നത്. മഹർഷിമാർ ജ്ഞാനത്തിൽ തൃപ്തരായി, മനസ്സു മോക്ഷത്തിലേക്ക് ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ജന്മത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ മറികടന്ന്, സ്വസ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ കര്മങ്ങളിൽ നിന്നും മനസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കുന്ന കര്മങ്ങളിൽ നിന്നും അകന്ന്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഒന്നിച്ചു പിടിച്ച്, സന്യാസി മരമുപോലെ ഇരിക്കുന്നു. അവൻ കണ്ണിലൂടെ രൂപം കാണുന്നില്ല, നാവിലൂടെ രുചി അനുഭവിക്കുന്നില്ല; ഈ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അവനിൽ ആവേശം ഉണർത്തുന്നില്ല. അവൻ മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമൊക്കെ ചേർന്ന് ചിതറുന്നതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. നിശ്ചയദാർഢ്യത്തോടെ, മുൻപ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ധ്യാനപഥത്തിൽ മനസ്സിനെ ഉറച്ചുനിർത്തണം. ഈ ധ്യാനപഥം അതിന്റെ അപകടങ്ങൾക്കൊപ്പം വിശദമായി വിവരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. മഴമേഘത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ, ഈ ധ്യാനപഥം മനസ്സിൽ തെളിയുന്നു. അങ്ങനെ, അവന്റെ മനസ്സ് ധ്യാനപഥം പിന്തുടരുന്നു. എന്നാൽ, വീണ്ടും മനസ്സ് കാറ്റുപോലെ ചിതറിക്കളയാം; അപ്പോൾ ധ്യാനജ്ഞാനിയാവാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ വീണ്ടും ധ്യാനത്തിലൂടെ മനസ്സിനെ സ്ഥിരമാക്കണം. സമാധിയിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന സന്യാസിക്ക് ആദ്യം തന്നെ ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അവന് നിരാശയിലേക്കു വീഴരുത്; തന്റെ ആത്മക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണം. പെട്ടെന്ന് വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ വസ്തുക്കൾ മുഴുവനായി നനയാറില്ല; ക്രമേണ വെള്ളം പതിയെ കയറുമ്പോഴാണ് എല്ലാം നനയുന്നത്. അതുപോലെ, ക്രമേണ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ അത് പൂര്ണമായും ശമിക്കും. ആദ്യം ധ്യാനപഥത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, സ്ഥിരമായ അഭ്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കണം. ഇങ്ങനെ ആത്മനിയന്ത്രണം നേടിയവനിൽ സുഖം വരും. യഥാർത്ഥത്തിൽ, യോഗികൾ ഈ ദുഃഖരഹിതമായ നിർവാണത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. അതിന്റെ മഹത്വം കണ്ട ഭൃഗു അത്ഭുതപെട്ട്, ആദരവോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു: "ജ്ഞാനിയേ, ഇനി എന്താണ് നീ മുഴുവനായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?" ഇതുകേട്ട് സത്യമറിയുന്ന നാരദൻ വീണ്ടും ആത്മവിഷയകഥയുടെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. "ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടാലും തൃപ്തിയില്ല. സർവ്വജ്ഞനേ, എപ്പോഴും പാലിക്കപ്പെടുന്ന മോക്ഷധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് പറയൂ. മിഥിലയുടെ രാജാവായ ജനകൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടിയെന്ന് വിശദമായി പറയൂ.