ആദ്ധ്യാത്മികതയിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ, മനുഷ്യൻ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ, അവന്റെ തപസ്സും ശുദ്ധിയും കുറയുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ, ധർമ്മവും അധർമ്മവും സംബന്ധിച്ച പലതരം ആശങ്കകളും ഉണ്ട്. നല്ല പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നതിലൂടെ നല്ല ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ, ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താൽ അതിന്റെ വിരുദ്ധ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. യജ്ഞങ്ങളും തപസ്സും കൊണ്ട് ശുദ്ധി നേടിയവർ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ ലോകത്ത് പുണ്യപ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവർ അവിടെ ജനിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ചിലർക്ക് ആയുസ്സ് തീർന്നാൽ അവർ ഭൂമിയിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു. അവരാണ് ഈ ലോകത്തിൽ തന്നെ ചുറ്റി ചുറ്റി നടക്കുന്നത്; അവർ ഉയർന്ന ദിശയിലേക്കു പോകുന്നില്ല. വിദ്വാൻമാർ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലേക്കുള്ള പഥം അറിയുന്നു. ഈ ലോകത്തിലെ ധർമ്മവും അധർമ്മവും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവൻ തന്നെ ജ്ഞാനിയാണു്. “തപസ്സിന്റെ ഉടമ, ആത്മാവിനെ സംബന്ധിച്ചുള്ളത് എന്റെയും അതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞുതരൂ,” എന്ന അഭ്യർത്ഥനയോട്, “പ്രിയവരെ, പരമാനന്ദം നൽകുന്നതിനെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. അതറിയുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷവും ആനന്ദവും പ്രാപിക്കും,” എന്ന് മറുപടി നൽകുന്നു. ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, അഗ്നി—ഈ അഞ്ച് മഹാഭൂതങ്ങൾ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതും, പിന്നെ അതിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നതും ആകുന്നു. കുരിശ് തന്റെ അംശങ്ങൾ നീട്ടുകയും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ഈ അഞ്ച് മഹാഭൂതങ്ങൾ എല്ലാ ജീവികളുടെയും മൂലമാണ്. ശബ്ദം, കാത്, മൂന്ന് ചാനലുകൾ—ഇവയെല്ലാം ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. രൂപം, കണ്ണ്, മൂന്നുവിധം ദഹനം—ഇവ അഗ്നിക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഗന്ധം, മൂക്ക്, ശരീരം—ഈ മൂന്ന് ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും, ഭാരതവംശജ, അവന്റെതാണ്. കേൾവിക്കായി കാത്, സ്പർശത്തിനായി ചർമ്മം, ദർശനത്തിനായി കണ്ണ്, സംശയത്തിനായി മനസ്—ഇവ ഓരോന്നും ഓരോ പ്രവർത്തനത്തിനാണ്. മുകളിലെയും താഴെയെയും ജലത്തിലെയും ദൃശ്യങ്ങൾ കാലിന്റെ തറയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യർ ഈ ലോകത്തിലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കണം. ഈ അറിവ് ലഭിച്ച ജ്ഞാനി, ജീവികളുടെ വരവും പോകലും അറിയുന്നു. ഗുണങ്ങളാൽ ബുദ്ധി നശിക്കുന്നു; ബുദ്ധിയാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നശിക്കുന്നു. ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും എല്ലാം ആ തത്വം കൊണ്ടാണ് ആകൃതിയിലുള്ളത്. കാണുന്നതിന് കണ്ണ്, കേൾവിക്കു കാത്, സ്പർശത്തിനായി ചർമ്മം—ഇവയിലൂടെ അജ്ഞാനിയ്ക്ക് ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നു. ബുദ്ധി ഒരു നിമിഷത്തിൽ രൂപം മാറുന്നു. ബുദ്ധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അഞ്ചു വ്യത്യസ്ത വസ്തുക്കൾ ഉദിക്കുന്നു. ബുദ്ധി വ്യക്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതു് മൂന്ന് രീതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതു് ഒരിക്കലും സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഇടപെടുന്നില്ല. ഈ ഗുണങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ബുദ്ധി ഈ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിൽ നിന്നു് പുറത്തു പോകുന്നില്ല. ബുദ്ധി ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചാൽ, മനസ്സിൽ ഗുണങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഉണർത്തുന്നത്. ഈ ലോകത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിലാണു് ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. ജ്ഞാനികൾ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കണം. ലോകത്തിന്റെ മൂന്നുവിധം ദർശനം എല്ലാ ജീവികളിലും കാണപ്പെടുന്നു. സുഖംสัมപർക്കം സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്; ദു:ഖംสัมപർക്കം രാജസഗുണത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും നിങ്ങൾക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നതെല്ലാം—അതാണ് ഗുണങ്ങളുടെ സ്വഭാവം.