കേൾവിയും വാസനയും രുചിയും സ്പർശവും ദർശനവും ഇവയെല്ലാം ഇന്ദ്രിയങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു. അചഞ്ചല ജീവികളിൽ, അതായത് ചലനം ഇല്ലാത്തവരിൽ, ഈ അഞ്ചു ഭൗതിക ഘടകങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല. മരങ്ങളിലും ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ പൂർണമായി ഇല്ല. മരങ്ങൾ സ്പർശം അനുഭവിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ അവയിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? ശൂന്യത്തിന്റെ അളവ് അളക്കാൻ കഴിയില്ലാത്തതിനാൽ, മരങ്ങളിൽ ശൂന്യത്തിന്റെ ഭൗതിക ഘടകം ഇല്ല. എങ്കിലും, ഇവയിൽ സദാ പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും പ്രസ്ഫുടിക്കുന്നു. അവ വാടുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ സ്പർശം അവയിൽ ഉണ്ട് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ശബ്ദം കേൾവിയിലൂടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; അതുകൊണ്ട് മരങ്ങൾക്കും കേൾവിയുണ്ട്. മറഞ്ഞ പാതയൊന്നുമില്ല; അതിനാൽ മരങ്ങൾക്കും ദർശനശക്തിയുണ്ട്. അവ ആരോഗ്യവാന്മാരായി പുഷ്പങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; അതിനാൽ മരങ്ങൾക്കും വാസനയുണ്ട്. ഞാൻ മരങ്ങളിൽ ജീവൻ അനുഭവിക്കുന്നു; അവയിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ അഭാവമില്ല. പോഷണത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിലൂടെ ഈർപ്പം ഉളവാകുകയും വളർച്ച ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓരോ ഘടകവും വേർതിരിച്ച് ശരീരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ ശരീരം ഭൂമിയിലുണ്ടായ ഘടകങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്. അഗ്നി ജനനത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സകല ജന്തുക്കളുടെയും ശരീരം അഞ്ചു അഗ്നികളാൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. ശൂന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും ജീവിജാലങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അങ്ങനെ, ജലത്തിന് അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ ജലജീവികളുടെയും ജന്തുക്കളുടെയും ശരീരത്തിൽ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. പ്രാണവായുവിലൂടെ ജീവി പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ വ്യാനവായുവിലൂടെ അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ അഞ്ചു വായുക്കൾ ഇങ്ങനെയാണ് ശരീരത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇനി ഞാൻ സുഗന്ധത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിക്കാം: അവ ആകര്ഷിക്കുന്നതും, ഘനവും, തൈലംപോലെയുള്ളതും, ഉണക്കവും, സുതാര്യമെന്നുമാണ്. പ്രകാശം കണ്ണുകൾ വഴി കാണപ്പെടുന്നു; സ്പർശം വായുവിലൂടെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ രുചിയുടെ ജ്ഞാനം വിശദീകരിക്കാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. മധുരം, ഉപ്പു, കയ്പ്പ്, കശായം, പുളി, കരം—ഇവയാണ് രുചികൾ. ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം—ഇവയാണ് പ്രകാശത്തിന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ. ചുരുണ്ടത്, നീളമുള്ളത്, കട്ടിയുള്ളത്, നാലുമൂലയുള്ളത്, ചെറുത്, വൃത്താകാരം—ഇവയാണ് രൂപങ്ങൾ. കഠിനം, ഒട്ടും, മൃദു, ലയമുള്ളത്, മൃദുലം, കഠിനം—ഇവയും സ്പർശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ. ഇവയിൽ ശൂന്യത്തിന് ഒരു ഗുണം മാത്രമാണ്—അത് ശബ്ദം. ഷഡ്ജം, ഋഷഭം, ഗാന്ധാരം, മധ്യമം, ധൈവതം—ഈ ഏഴു ഗുണങ്ങൾ ശൂന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. മൃദംഗം, മദ്ദളം, ശംഖം, ഇടിമുഴക്കം, രഥം—ഇവയുടെയും ശബ്ദഗുണം ശൂന്യത്തിൽ നിന്നാണ്. വായുവിന്റെ ഗുണം സ്പർശമാണ്, അതും അനേകം വിധത്തിൽ. കഠിനം, മൃദു, മൃദുലം, ലഘു, ഭാരമുള്ളത്—ഇതുപോലെ പതിനൊന്ന് ഗുണങ്ങൾ വായുവിന് ഉണ്ട്. വായു തടസ്സമില്ലാതെ ഒൻപത് തരത്തിൽ ചലിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഗതിയും സ്ഥിരമല്ല. ജലവും അഗ്നിയും വായുവും സദാ ജന്തുക്കളിൽ സജീവമാണ്. ശക്തൻ ഭൂമിയിലത്തെുമ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രാണവായു തലയിൽ അല്ലെങ്കിൽ വാഗ്നിയിൽ സാന്നിധ്യമുള്ളപ്പോൾ ചലിക്കുന്നു. മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, ഘടകങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും സമവായുവിന്റെ പിന്തുണയോടെ ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ വഴിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.