സത്യത്തിന്റെ വെട്ടിത്തരിച്ചാൽ ആ വസ്തുക്കൾ ആകാശത്തെപ്പോലെയാണ്, അവ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും സമുദ്രത്തിലും ഒരു അളവ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ, സിദ്ധന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും ചലനം അതിനനുസരിച്ച് നിയന്ത്രിതമാണ്. മഹാമനസ്സായ ഒരാളുടെ നാമവും സ്വഭാവവും അനുസരിച്ച് ഈ ക്രമങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ഇതെല്ലാം ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാൾക്കു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നത് സംശയമാണ്. ധർമ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മാവാണ് പ്രഥമനും പരമോന്നതനും സർവ്വസൃഷ്ടാവും. നീ ബ്രഹ്മാവിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് പുരാതനനായ ബ്രഹ്മാവിനെപ്പറ്റിയാണ്; എന്നാൽ ഇതിൽ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. അവന്റെ ആസനത്തിനായി ഭൂമിയെ കമലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ആ കമലത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഇരുന്ന് അവൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവനാണ് ഈ സൃഷ്ടിയുടെ കര്ത്താവ്. മേരുവിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ് ബ്രഹ്മാവ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്; അതിന് പുറത്ത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ജീവികളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ആദ്യം വെള്ളം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. ആ വെള്ളം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ പ്രാണൻ വർദ്ധിക്കുകയും, സകല സൃഷ്ടികളും വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ വരുൺനോടു ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്; പിന്നീട് ആ വെള്ളങ്ങൾ വീണ്ടും ശാന്തിയായി. എന്താണ് ഭൂമി എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്. ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം സംബന്ധിച്ചുള്ള ഈ ചോദ്യങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾക്കിടയിൽ ഉദിച്ചു. അത്തരം ദ്വിജന്മാർ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച് പരസ്പരം മത്സരം നടത്തി, നൂറു ദൈവവർഷങ്ങൾ സഹിച്ചു. അപ്പോൾ ദിവ്യമായ സരസ്വതി ആകാശത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വായുവും ഇല്ലാതായി എല്ലാം ഉറങ്ങിപ്പോയതുപോലെ അവിടെ തോന്നി. വെള്ളത്തിന്റെ സമ്മർദത്തിൽ നിന്ന് വായു ഉദിച്ചു. ആ വായു ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു, ശബ്ദം ഉല്പാദിപ്പിച്ചു. വെള്ളത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തെ തകർത്ത്, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ വായു ഉയർന്നു. ആകാശമണ്ഡലത്തിലെത്തിയപ്പോൾ പോലും ആ വായുവിന് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. അതേസമയം, പ്രകാശം ഒന്നുമില്ലാത്ത ഒരു ഇരുണ്ടത്വം ഉയർന്നു. അഗ്നിയുടെയും വായുവിന്റെയും സമ്പർക്കത്തിൽ ദ്രവ്യാവസ്ഥ ഉത്ഭവിച്ചു. അതിനെക്കൊണ്ട് ഘടനയുണ്ടായി, അതു ഭൂമിയുടെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുത്തു. ഭൂമി എന്നത് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നതാണെന്ന് അറിയണം. ഈ ലോകങ്ങൾ മഹാഭൂതങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഘടകങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിൽ ഘടകസ്വഭാവം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു എന്നതും ചോദിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവയ്ക്ക് 'മഹാഭൂതം' എന്ന പേരാണ് ലഭിക്കുന്നത്. ഭൂമി എന്നത് ഘടനയാണ്; ശരീരം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിതം. ശ്രവണശക്തി, ഘ്രാണം, രുചി, സ്പർശം, ദർശനം എന്നിവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ. ചലനശേഷിയില്ലാത്ത ജീവികളിൽ ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല. മരങ്ങളിൽ പോലും ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. അവയ്ക്ക് സ്പർശം അനുഭവപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ അവയിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ആകാശം അളക്കാനാവാത്തതുകൊണ്ടാണ് മരങ്ങളിൽ ആകാശത്തിന്റെ ദ്രവ്യഘടകം ഇല്ലാത്തത്. എങ്കിലും അവയിൽ പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ അവ കൂറ്റവും നശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ അവയിൽ സ്പർശം ഉണ്ടെന്ന് അറിയാം. ശബ്ദം ശ്രവണശക്തിയാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ മരങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു. അപ്രത്യക്ഷമായ വഴിയൊന്നുമില്ല; അതിനാൽ മരങ്ങൾ കാണുന്നു. അവ സുഖമായി വളർന്ന് പുഷ്പിക്കുമ്പോൾ, അവയ്ക്ക് ഘ്രാണശക്തിയും ഉണ്ടെന്ന് അറിയാം.