സനകന് മഹര്ഷിയെ, ജ്ഞാനവും ആത്മസാക്ഷാത്കാരവും നേടിയവനായ സനകനെ, വീണ്ടും ഒരിക്കല് ചോദ്യം ചെയ്തു. “മഹാനുഭാവനായ സനകാ, ദയാലുവായുള്ള നിങ്ങളുടെ പരമകാരുണ്യത്താല് ദയവായി ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരഭാഗം അറിയുന്നവനായി എന്നോട് സംസാരിക്കണം,” എന്ന് അദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചു. “ദുഷ്ടസ്വപ്നങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതും, പുണ്യമുള്ളതും, ധാര്മ്മികതയുള്ളതും, പാപങ്ങളെ അകറ്റുന്നതും, എല്ലാ ദോഷങ്ങള്ക്കും ശാന്തി നല്കുന്നതും ആയുര്ദായും വര്ദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും, മഹാരാഷ്ട്രന്മാര് ഗംഗയുടെയും യമുനയുടെയും സംഗമത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. പുണ്യാര്ഥികളും മഹര്ഷികളും അതിനെ ആരാധിക്കുകയും സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സൂര്യഭവനിയായ യമുനയും ബ്രഹ്മാവും ജനിപ്പിച്ച ഗംഗയും തമ്മിലുള്ള സംഗമം അത്യന്തം മംഗളകരമാണ്. ഈ സംഗമം എല്ലാ പാപങ്ങളും ദുരിതങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. മഹാമുനിയേ, അവയില് ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായത് പ്രയാഗ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ എല്ലാ മഹര്ഷികളും വിവിധ യാഗങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു. എന്നാല്, ഗംഗയില് ഒരു തുള്ളി വെള്ളത്തില് സ്നാനം ചെയ്താല് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊന്നാം ഭാഗം പോലും അവര്ക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെ ഒരു തുള്ളി ഗംഗജലത്തില് കുളിച്ചവന് പോലും പാപങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. പിന്നെ ഗംഗയില് പൂര്ണ്ണമായി സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം എത്രയാണെന്ന് കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല. ദേവതകള് ആരാധിക്കുന്നവനാണ്, പിന്നെ സാധാരണ ജനങ്ങള് എത്രയൊക്കെ ആരാധിക്കേണ്ടതാണല്ലോ! അവിടെയുതന്നെ, യാഗവേദിയുടെ പാതിയ്ക്ക് താഴെ ദീപ്തിയോടെ തിളങ്ങുന്ന കണ്ണ് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതില് കൂടുതലായി പറയാനെന്തുണ്ട്, അതു വിഷ്ണുവിന് സമാനത നല്കുന്നു. മഹാനായ ദിവ്യവാഹനത്തില് കയറുന്നവന് പരമാധാമം പ്രാപിക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ജനങ്ങളെ ഉയര്ത്തി, അവര് വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവന് എല്ലാ തീര്ഥങ്ങളിലും നിലകൊണ്ടിട്ടുണ്ട്, ഇതില് സംശയമില്ല. എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ സ്പര്ശം മാത്രം കൊണ്ട് ഒരാള് ദേവന്മാരോടു തുല്യനാകുന്നു. ഗംഗയില് ജനിച്ച ഭൂമി പോലും അക്ഷരസ്വരൂപത്തേക്കു നയിക്കുന്നു. ധര്മ്മം പ്രഘോഷിക്കുന്നവനോടുള്ള ഭക്തി മനുഷ്യരില് അത്യന്തം അപൂര്വ്വമാണ്. ഭക്തിയോടെ, മൂലത്തില് ജനിച്ചതിനെ തലയില് ധരിക്കുന്നവന് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ വിധത്തില് ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിനുതന്നെ കഴിയില്ലെങ്കില്, മറ്റു പല വാക്കുകളും പറയുന്നവര്ക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും? ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്തുതന്നെ ചിലര് നരകത്തില് പോകുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, തുളസി യോടും ഹരിയുടെ മഹത്വം പ്രഘോഷിക്കുന്നവനോടും ഭക്തി പുലര്ത്തുന്നവന് എല്ലാ പാപങ്ങളിലും നിന്ന് മോചിതനായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് അവന് സൂര്യലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. മേടം, ഇടവം, മകരം എന്നീ സംക്രമണങ്ങള് ലോകം മുഴുവന് വിശുദ്ധമാക്കുന്നു. തുങ്ഗഭദ്ര, കാവേരി, കാലിന്ദി, ബഹുദ എന്നിവയും വിശുദ്ധത നല്കുന്നവയാണ്. എന്നാല് ഈ തീര്ഥങ്ങളിലൊക്കെയും ഗംഗയാണ് പ്രധാനമായത് എന്ന് ഓര്മ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിധത്തില് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഗംഗ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. അവള് വിശുദ്ധിയുള്ളവളാണ്, വിശുദ്ധിയാകുന്നവളാണ്—പിന്നെ മനുഷ്യര് അവളെ ആരാധിക്കാതിരിക്കാന് എന്ത് കാരണം? വാരണാസി എന്ന കാശി നഗരമാണ് ദേവതകള് മുഴുവനും വന്ദിക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ സ്ഥലം. ശാസ്ത്രങ്ങള് കേട്ടവര്ക്കായി കാശിയെ പുനഃപുനഃ പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ പാപങ്ങളും തള്ളിക്കളഞ്ഞ് അവര് ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അനേകം പാപങ്ങളാല് നിറഞ്ഞവനുമെങ്കിലും ദുഃഖമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവനും പാപങ്ങളില് നിന്നു മോചിതനായി ശൈവസ്ഥിതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഭൂമിയില് ഏകാധിപത്യമായ രാജാവായി, കാശിയിലെത്തിയാല് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. കാശി എന്ന പേര് പോലും ഉച്ചരിക്കുന്നവന് നാലു പുരുഷാര്ഥങ്ങളും അകലെയല്ല.