സമയവും സ്ഥലവും മറ്റു സാഹചര്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കി, യാതൊരു വൈരോധ്യവും ഇല്ലെന്ന് സ്വയം തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ആ ജ്ഞാനി എല്ലാ ജീവികൾക്കും ദുഃഖം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാനുള്ള കാരണത്തെ കണ്ടെത്തി. അത് കര്ത്തവ്യനിരവഹണത്തിന് സഹായകമായതിനും, ചെയ്യരുതാത്ത കാര്യങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിനും ഉപകരിക്കുന്നു. ധര്മവും അധര്മവും തമ്മിലുള്ള വിവേകമുള്ളവന് മറ്റുള്ളവരുടെ ഇച്ഛാനുസരണം സംസാരിക്കുന്നു. ലോകത്ത് ശത്രുത്വം പുലർത്തുന്നവരും, അജ്ഞാനികളും, തെറ്റായ വഴികളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവരും, ധര്മ-അധര്മ വിവേകത്തിലൂടെ വേദത്തിന്റെ വഴിയേ അനുസരിക്കുന്നു. ഹരിയോടുള്ള ഭക്തിയെ ഉണർത്തുന്നതും, സദാചാരികളാൽ സ്നേഹിക്കപ്പെടുന്നതും, ഈ ലോകം മുഴുവൻ വിഷ്ണുവാണ്; വിഷ്ണുവാണ് എല്ലായതിനും കാരണം. വിഷ്ണു എല്ലാ ദേവതകളുടെയും രൂപമാണ്; അദ്ദേഹത്തെ യഥാവിധി പൂജിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികളുടെ സാരമായ വിഷ്ണു സമ്പൂർണനും ശാശ്വതനുമാണ്. സഹജമായ സൗഹൃദവും ശത്രുത്വത്തോടും സമത്വം, ആത്മനിയന്ത്രണം, മഹാരാജാവേ, ഇതൊക്കെ വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; മനുഷ്യന് തപസിന് ലഭ്യമായ നേട്ടങ്ങൾ നൽകുന്നു. എട്ടക്ഷരമന്ത്രം മഹാസ്ത്രം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന് സന്തോഷം നൽകുകയും എല്ലാ നേട്ടങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. "ഭഗവാനായ വാസുദേവനു നമസ്കാരം" എന്നത് ഉച്ചരിച്ചാൽ അതാണ് പരമമായത്. മഹാരാജാവേ, പന്ത്രണ്ടക്ഷരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോഴും ഫലം ഒരുപോലെയാണ്. ശംഖവും ചക്രവും കൈവശമുള്ള, ശാന്തനായ, നാരായണന്, ദുഃഖമില്ലാത്ത, കിരീടവും കാതുകാലും ധരിച്ച, വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, പീതാംബരം ധരിച്ച, ദേവതകളും അസുരരും ആരാധിക്കുന്ന, ജ്ഞാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ, സമ്പൂർണവും ശാശ്വതവുമായ, അന്തർയാമിയായ, ഈ ദൈവത്തിന് സുഖവും തപസ്സിലും വിജയവും നേടട്ടെ എന്ന് ആശംസിക്കുന്നു. പരമാനന്ദം നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തപസ്സിന് കാടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. നദേശ്വര എന്ന മഹാ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു നടത്തി. അതിഥികളെ എപ്പോഴും ആദരിക്കുകയും, ഹവനിൽ ദീർഘനിരതനായി. ഇലകളും പൂവുകളും ഫലങ്ങളും വെള്ളവും കൊണ്ട് ഹരിയെ 하루യിൽ മൂന്ന് പ്രാവശ്യം ആരാധിച്ചു. നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് വീണ ഇലകൾ കഴിച്ചു ജീവിച്ചു. പിന്നീട് ശ്വാസം പോലും എടുക്കാതെ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹം അറുപതിനായിരം വർഷം ശ്വാസം പിടിച്ചു തപസ്സിൽ നിരതനായി. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട ദേവതകൾ, അഗ്നി, പിതൃകൾ എന്നിവരും ഭയപ്പെടുത്തി. അവർ ദേവതകളുടെ അധിപനായ, അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവരെ രക്ഷിക്കുന്ന, ഭഗവാനെ സ്തുതിക്കുകയും നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. ജ്ഞാനികൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വഭാവത്തിൽ ശുദ്ധനും, സാക്ഷാത്കാരത്തിൽ സമ്പൂർണനും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരവും എന്നാണ് പറയുന്നു. ലോകത്തിന്റെ രൂപമായ, സൃഷ്ടിയുടെ അധിപനായ പുരുഷോത്തമനു നമസ്കരിക്കുന്നു. ആ ആദിപുരുഷനായ, മനുഷ്യലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി വിഷ്ണുവിന് നമസ്കരിക്കുന്നു. കാലത്തിന്റെ ആത്മാവായ, ദേവതകളുടെ അധിപനായ, മനുഷ്യലക്ഷ്യങ്ങളുടെ രൂപമായ, ആ ദൈവത്തിന് നമസ്കരിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ ആധാരമായ, എല്ലാം പഠിപ്പിക്കുന്ന, അനന്തത്തിന്റെ അഭയമായ, ആ ആദിദേവത്തിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു. സത്ത, ചിത്ത്, ആനന്ദം എന്ന സ്വഭാവമുള്ള, രൂപരഹിതനും ഗുണരഹിതനുമായ ദൈവത്തിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു. അവിനാശിയായ, യാഗങ്ങൾക്കു പ്രിയനായ, യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന, ഏറ്റവും ശുദ്ധനായ, ആ പരമപുരുഷനെ നമസ്കരിച്ചു. ആ രാജശ്രേഷ്ഠന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ദേവതകൾക്ക് കാണിച്ചു. നാരദൻ ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ തപസ്സിൽ നിരതനായ സ്ഥലത്ത് എത്തി. ലോകങ്ങളുടെ ഗുരു ആ രാജാവിന് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.