ಉವಾಚ ಪ್ರೀತಿಮಾಪನ್ನೋ ಧರ್ಮವಾಕ್ಯಾನಿ ನಾರದ
ನಾರದನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಧರ್ಮದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಸೋಮದತ್ತ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ನಾನ್ಮಾ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ
ನಾನು ಧರ್ಮಪರನಾದ ಸೋಮದತ್ತ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಔದಾಸೀನ್ಯಂ ಗುರೋಃ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾತ್ಪವಾನೀದೃಶೀಂ ಗತಿಮ್
ನಾನು ನನ್ನ ಗುರುವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ.
ಮಯಾ ತು ಭಕ್ಷಿತಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಶತಶೋ ಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ
ನಾನು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಜಗತ್ರಾಸಕರೋ ನಿತ್ಯಂ ಮಾಂಸಾಶನಪರಾಯಣಃ
ಯಾರು ಸದಾ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ,
ಮಯಾನುಭೂತಮೇತದ್ಧಿ ತತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ನ ಚಾಚರೇತ್
ನಾನು ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಶಯನೇ, ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
ತದ್ವದಸ್ವ ಸರವೇ ಸರ್ವಂ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ಮೇ
ಅದೇ ರೀತಿ, ಸರ್ವೇ, ನನಗೆ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲವಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳು.
ಯಾತಾನಹಂ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣುಷ್ವೈಕಮನಾಃ ಸರವೇ
ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಸರ್ವೇ, ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.
ಶಾಸ್ತ್ರವಕ್ತಾ ಧರ್ಮವಕ್ತಾ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಕಃ
ಯಾರು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ನೀತಿಯನ್ನೂ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೋ,
ವ್ರತೋಪದೇಶಕಶ್ಚೈವ ಭಯತ್ರಾತಾನ್ನದೋ ಹಿ ಚ
ವ್ರತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವವರು, ಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವರು, ಅನ್ನವನ್ನು ನೀಡುವವರೂ ಕೂಡ,
ಉಪನೇತಾ ನಿಷೇಕ್ತಾ ಚ ಸಂಸ್ಕರ್ತ್ತಾ ಮಿತ್ರಸತ್ತಮ
ಯಾರು ಉಪನಯನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೋ, ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವನೇ,
ಏತೇ ಹಿ ಗುರವಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಪೂಜ್ಯಾ ವನ್ದ್ಯಶ್ಚ ಸಾದರಮ್
ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಗುರುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕಾದವರು ಮತ್ತು ನಮಿಸಬೇಕಾದವರು.
ತುಲ್ಯಾಃ ಸರ್ವೇ ಽಪ್ಯುತ ಸರವೇ ತದ್ಯಥಾವದ್ಧಿ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇ
ಸರ್ವೇ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.
ಗುರುಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಕಥನಂ ಶ್ರವಣಂ ಚಾನುಮೋದನಮ್
ಗುರು ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುವುದು, ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು—
ಏತೇ ಸಮಾನಪೂಜಾರ್ಹಾಃ ಸರ್ವದಾ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಸಮಾನ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ; ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ.
ಅಧ್ಯಾಪಕಾಶ್ಚ ವೇದಾನಾಂ ಮನ್ತ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾಕೃತಸ್ತಥಾ
ವೇದಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುವವರೂ ಕೂಡ,
ಯಃ ಪುರಾಣಾನಿ ವದತಿ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಾನಿ ಪಣಡಿತಃ
ಯಾರು ಧರ್ಮಪೂರ್ಣವಾದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಆ ಪಂಡಿತನು,
ದೇವಪೂಜಾರ್ಹಕರ್ಮಾಣಿ ದೇವತಾಪೂಜನೇ ಫಲಮ್
ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯಿಂದ ದೊರಕುವ ಫಲ,
ಸರ್ವವೇದಾರ್ಥಸಾರಾಣಿ ಪುರಾಣಾನೀತಿ ಭೂಪತೇ
ರಾಜನೇ, ಪುರಾಣಗಳು ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಅರ್ಥದ ಸಾರವಾಗಿವೆ.
ಯಃ ಸಂಸಾರಾರ್ಣತ್ವಂ ತರ್ತ್ತುಮುದ್ಯೋಗಂ ಕುರುತೇ ನರಃ
ಯಾರು ಈ ಸಂಸಾರದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೋ,
ಪ್ರೋಕ್ತವಾನ್ಸರ್ವಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಪುರಾಣೇಷು ಮಹೀಪತೇ
ರಾಜನೇ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪುರಾಣಾನಿ ಮಹಾಬುದ್ಧೇ ಇಹಾಮುತ್ರ ಸುಖಾಯ ಹಿ
ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯವನೇ, ಪುರಾಣಗಳು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ.
ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾನ್ನಿರ್ಮಲಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಭೂಯೋ ಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ
ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ಸದಾ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತನೃಣಾಂ ಭೂಪ ಧರ್ಮೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ
ರಾಜನೇ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವೇಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಮೋಕ್ಷಾಣಾಂ ಯೇ ಫಲಾನ್ಯಭಿಲಿಪ್ಸವಃ
ಯಾರು ಧರ್ಮ, ಸಂಪತ್ತು, ಸುಖ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ—
ಅಹಂ ತು ಗೌತಮಮುನೇಃ ಸರ್ವಜ್ಞಾದ್ರೂಹ್ಯವಾದಿನಃ
ನಾನು ಮಾತ್ರ, ಗರ್ವದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಗೌತಮ ಮುನಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದೆ.
ಕದಾಚಿತ್ಪರಮೇಶಸ್ಯ ಪೂಜಾಂ ಕರ್ತ್ತುಮಹಂ ಗತಃ
ಒಂದು ಸಲ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ನಾನು ಹೋದಿದ್ದೆ.
ಸ ತು ಶಾನ್ತೋ ಮಹಾಬುದ್ಧಿರ್ಗೌನ್ತಮಸ್ತೇಜಸಾಂ ನಿಧಿಃ
ಆ ಗೌತಮನು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವನು, ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಪ್ರಭೆಯ ಭಂಡಾರವೂ ಆಗಿದ್ದನು.
ಯಸ್ತ್ವರ್ಚಿತೋ ಮಯಾ ದೇವಃ ಶಿವಃ ಸರ್ವಜಗದ್ಗುರುಃ
ನಾನು ಪೂಜಿಸಿದ ದೇವರು, ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗುರುವಾದ ಶಿವನು.
ಜ್ಞಾನತೋ ಽಜ್ಞಾನತೋ ವಾಪಿ ಯೋ ಽವಜ್ಞಾಂ ಕುರುತೇ ಗುರೋಃ
ಯಾರು ಗುರುವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ತಿಳಿಯದೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—