ಮನನಾತ್ರಾಣಧರ್ಮತ್ತ್ವಾನ್ಮನ್ತ್ರ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ
ಮನನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು 'ಮಂತ್ರ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ತ್ರೀಮನ್ತ್ರಾಸ್ತು ದ್ವಿಠಾನ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪುಂಮನ್ತ್ರಾ ಹುಂಫಡನ್ತಕಾಃ
ದೀರ್ಘಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಮಂತ್ರಗಳು ಸ್ತ್ರೀಸ್ವರೂಪ; 'ಹುಂ' ಅಥವಾ 'ಫಟ್' ಅಂತ್ಯವಿರುವವು ಪುರುಷಸ್ವರೂಪ.
ಪುನ್ದೈವತಾಸ್ತು ಮನ್ತ್ರಾ ಸ್ಯುರ್ವಿದ್ಯಾಃ ಸ್ತ್ರೀದೈವತಾ ಮತಾಃ
ಪುರುಷದೇವತೆ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು 'ಮಂತ್ರ' ಎಂದು, ಸ್ತ್ರೀದೇವತೆ ಇರುವವನ್ನೂ 'ವಿದ್ಯೆ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಾರಾನ್ತ್ಯರೇಫಃ ಸ್ವಾಹಾಸ್ತು ತತ್ರಾಗ್ನೇಯಾಃ ಸಮೀರಿತಾಃ
'ತಾರಾ', 'ರೆಫ' ಅಥವಾ 'ಸ್ವಾಹಾ' ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳು ಅಗ್ನಿತತ್ವದವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನೀಷೋಮಾತ್ಮಕಾ ಹ್ಯೇವಂ ಮನ್ತ್ರಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ಮಂತ್ರಗಳು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸೌಮಯಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಬುಧ್ಯನ್ತೇ ವಾಮೇ ವಹತಿ ಮಾರುತೇಃ
ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳು ಚಂದ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಾಗೃತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಎಡಭಾಗದ ವಾಯುವಿಂದ ಚೇತನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಸ್ವಾಪಕಾಲೇ ತು ಮನ್ತ್ರಸ್ಯ ಜಪೋ ಽನರ್ಥಫಲಪ್ರದಃ
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಜಪ ಮಾಡಿದರೆ ಫಲವಿಲ್ಲ.
ಅನುಲೋಭೇ ಬಿನ್ದುಯುಕ್ತಾನ್ವಿಲೋಭೇ ಸರ್ಗಸಂಯುತಾನ್
ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಸಿರಾಟವಾಗಿರುವಾಗ ಬಿಂದುಳ್ಳ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಶಾಂತ ಉಸಿರಾಟವಾಗಿರುವಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.
ಅನಯಾ ಮಾಲಯಾ ಜಪ್ತೋ ದುಷ್ಟಮನ್ತ್ರೋ ಽಪಿ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ
ಈ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಪಿಸಿದರೆ, ತಪ್ಪಾದ ಮಂತ್ರವೂ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಶಾನ್ತಜ್ಞಾನೇತಿರೌದ್ರೇಯಶಾನ್ತಿಜಾತಿ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಇದು ಶಾಂತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಕೋಪವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಛಿನ್ನಾದಿದೋಷಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ನೈವ ರಕ್ಷನ್ತಿ ಸಾಧಕಮ್
ಮಂಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಹೋಗಿರುವಂತಹ ದೋಷಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಅವು ಸಾಧಕನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕರ್ಮಹೀನೋ ನೇತ್ರಹೀನಃ ಕೀಲಿತಃ ಸ್ತಂಭಿತಸ್ತಥಾ
ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದ, ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ, ಬಂಧಿತವಾದ, ಅಚಲವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಭೇದಿತಶ್ಚ ಸುಷುಪ್ತಶ್ಚ ಮದೋನ್ಮತ್ತಶ್ಚ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ
ಮುರಿದುಹೋದ, ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಮತ್ತಾದ, ಹುಚ್ಚಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಕುಮಾರೋ ಽಥ ಯುವಾ ಪ್ರೌಢೋ ವೃದ್ಧೋ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಕಸ್ತಥಾ
ಮಗ, ಯುವಕ, ಪ್ರೌಢ, ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನು.
ಸತ್ತ್ವಹೀನಃ ಕೇಕರಶ್ಚ ಬೀಜಹೀನಶ್ಚ ಧೃಮಿತಃ
ಬಲವಿಲ್ಲದ, ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಿಲ್ಲದ, ಬೀಜವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಅಙ್ಗಹೀನೋ ಽತಿಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚಾತಿಕ್ರೂರೇ ವ್ರೀಡಿತಸ್ತಥಾ
ಅಂಗವಿಲ್ಲದ, ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡ, ಬಹಳ ಕ್ರೂರವಾದ ಮತ್ತು ಲಜ್ಜೆಪಡುವ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಅತಿವೃದ್ಧೋ ಽತಿನಿಃಸ್ನೇಹಃ ಪೀಡಿತಶ್ಚ ತಥಾ ಪುನಃ
ಅತ್ಯಂತ ವಯಸ್ಸಾದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಪೀಡಿತವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಸಂಯುಕ್ತಂ ವಾ ವಿಯುಕ್ತಂ ವಾ ತ್ರಿಧಾ ವಾ ಸ್ವರಸಂಯುತಮ್
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಥವಾ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ, ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಚತುರ್ದ್ಧಾ ಪಞ್ಚಧಾ ವಾಪಿ ಸ ಮನ್ತ್ರಶ್ಛಿನ್ನಸಂಜ್ಞಕಃ
ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮುರಿದ ಮಂತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ ತು ರುದ್ಧೋ ಮನುಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯತಿಕ್ಲಶೇನ ಸಿದ್ಧಿದಃ
ಅಡ್ಡಿಯಾದ ಮಂತ್ರವು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಶಕ್ತಿಹೀನಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಶ್ಚಿರಕಾಲಫವಪ್ರಧಃ
ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಮಂತ್ರವು ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅಸೌ ಪರಾಙ್ಮುಖೋ ಜ್ಞೇಯೋ ಭಜತಾಂ ಚಿರಸಿದ್ಧಿದಃ
ಹಿಂದೆ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಮಂತ್ರವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸ ಮನ್ತ್ರೋ ಬಧಿರಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಷ್ಟೇನಾಲ್ಪಫಲಪ್ರದಃ
ಮೂಗುಕುರುಡು ಎಂಬ ಮಂತ್ರವು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಫಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ನೇತ್ರಹೀನಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕ್ಲೇಶೇನಾಪಿ ನ ಸಿದ್ಧಿದಃ
ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ ಮಂತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ ಫಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಹಂಸೇಂದುರ್ವಾ ಸಕಾರೋ ವಾ ಫಕಾರೋ ವರ್ಮ ವಾ ಪುನ
ಹಂಸ, ಇಂದು, ಸಕಾರ, ಫಕಾರ ಅಥವಾ ವಜ್ರದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳು.
ಏವಂ ಮಧ್ಯೇ ದ್ವಯಂ ಮೂರ್ಘ್ನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನಸ್ರಲಕಾರಕೌ
ಹೀಗಾಗಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಲಕಾರ ಮತ್ತು ಕಕಾರ ಇಲ್ಲದ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವ ಮಂತ್ರ.
ಅಗ್ನಿಃ ಪವನಸಂಯುಕ್ತೋ ಮನೋರ್ಯಸ್ಯ ತು ಮೂರ್ದ್ಧನಿ
ಮನುನಿಗೆ ಸೇರಿದವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ಅಸ್ರಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಃ ಷಡ್ಭಿರಷ್ಟಾಭಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ ಽಕ್ಷರೇಃ
ಎರಡು, ಮೂರು, ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಕಾಣಬಹುದು.
ಹಕಾರಃ ಶಕ್ತಿರಥವಾ ಭೀತೋ ಮನ್ತ್ರಃ ಸ ಏವ ಹಿ
'ಹ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವೇ ಶಕ್ತಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಂತ್ರವು ಭಯಂಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮಲಿನಸ್ತು ಸ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಹ್ಯತಿಕ್ಲೇಶೇನ ಸಿದ್ಧಿದಃ
ಅಶುದ್ಧವಾದುದು ಅಷ್ಟೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅದು ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ.