ಮಹತ್ತತ್ತವಾದಹೄಙ್ಕಾರೋ ಜಾತಃ ಸಂರಂಭವೃತ್ತಿಮಾನ್
ಮಹತ್ತತ್ವದಿಂದ ಅಹಂಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸತ್ತ್ವಾ ದ್ವಿಗುಣಭೇದೇನ ಸ ಪುನಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವೇತ್
ಆ ಅಹಂಕಾರವು ಗುಣಗಳ ಎರಡು ವಿಧಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ.
ತತ್ರ ತೈಜಸತೋ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಹ
ಅದರ ಸಾತ್ವಿಕ ಭಾಗದಿಂದ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ರಾಜಸಾಞ್ಚ ಕ್ರಿಯಾಹೇತೋಸ್ತಥಾ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತು
ರಾಜಸ ಗುಣದಿಂದ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಇಚ್ಛಾರೂಪಂ ಚ ಸಂಕಲ್ಪವ್ಯಾಪಾರಂ ತತ್ರ ವೈ ಮನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇಚ್ಛೆಯೂ ಸಂಕಲ್ಪದ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ಬಹಿಃ ಕರಣಭಾವೇನ ಸ್ವೋಚಿತೇನ ಯತಃ ಸದಾ
ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಹೊರಗಿನ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಕರೋತ್ಯನ್ತಃಸ್ಥಿತಂ ಭೂಯಸ್ತತೋ ಽನ್ತಃ ಕರಣಂ ಮನಃ
ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಗಿಂತ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಅಂಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇಚ್ಛಾಸಂರಂಭಬೋಧಾಖ್ಯಾ ವೃತ್ತಯಃ ಕ್ರಮತೋ ಽಸ್ಯ ತು
ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಚ್ಛೆ, ಪ್ರಾರಂಭ, ಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಗಳು ಇವೆ.
ಗ್ರಾಹ್ಯಾಶ್ಚ ವಿಷಯಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಶಬ್ದಾದಯೋ ಮುನೇ
ಮುನಿಯೇ, ಇವುಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಾಸ್ತು ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಪಿ
ಮಾತು, ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಗುದ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಇವು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಾಗಿವೆ.
ಕರಣಾನಿ ಚ ಸಿದ್ಧಿನಾ ನ ಕೃತಿಃ ಕರಣೈರ್ವಿನಾ
ಅಂಗಗಳು ಸಾಧನೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು; ಅವು ಇಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯವಾಗದು.
ಚೇಷ್ಟನ್ತೇ ಕಾರ್ಯಮಾಲಂಬ್ಯ ವಿಭುತ್ವಾತ್ಕರಣಾನಿ ತು
ಅಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತವೆ.
ತೇಭ್ಯೋ ಭೂತಾನ್ಯೇಕಗುಣಾನ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ
ಇವುಗಳಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂತಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ರೂಪಂ ತ್ರಿಷು ರಸಶ್ಚೈವ ದ್ವಯೋರ್ಗನ್ಧಃ ಕ್ಷಿತೌ ತಥಾ
ಮೂರು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪವಿದೆ, ಎರಡು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ರುಚಿಯೂ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸನೆಯೂ ಇದೆ.
ಪಾಕಶ್ಚ ಸಂಗ್ರಹಶ್ಚೈವ ಧಾರಣಂ ಚೇತಿ ಕಥ್ಯತೇ
ಅಡುಗೆ, ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಭಾಸ್ವದಗ್ನೌ ಜಲೇ ಶುಕ್ಲಂ ಕ್ಷಿತೌ ಶುಕ್ಲಾದ್ಯನೇಕಧಾ
ಬೆಳಕಿನ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಳುಪು ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಗನ್ಧಃ ಕ್ಷಿತಾವಸುರಭಿಃ ಸುರಭಿಶ್ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧವನ್ನು 'ಸುರಭಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಭೂತಸ್ಯ ತು ವಿಶೇಷೋ ಽಯಂ ವಿಶೇಷರಹಿತಂ ತು ತತ್
ಇದು ಭೂತಗಳ ವಿಶೇಷತೆ; ವಿಶೇಷತೆ ಇಲ್ಲದದ್ದು ಅದೇ ಆಗಿದೆ.
ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಂ ಸರ್ವಂ ಜಗತ್ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು, ಅಚೇತನವೂ ಚೇತನವೂ ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ದೇಹೇ ಽಸ್ಥಿಮಾಂಸಕೇಶತ್ವಙ್ನಖದನ್ತಾಶ್ಚ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ
ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲುಬು, ಮಾಂಸ, ಕೂದಲು, ಚರ್ಮ, ಗರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳು ಭೂಮಿಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ಹೃದಿ ಪಙ್ಕ್ತೌ ದೃಶೋಃ ಪಿತ್ತೇ ತೇಜಸ್ತದ್ಧರ್ಮದರ್ಶನಾತ್
ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಜೀರ್ಣಕೋಶದಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ವಿಯತ್ಸರ್ವಾಸು ನಾಡೀಷು ಗರ್ಭವೃತ್ಯನುಷಙ್ಗತಃ
ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಗರ್ಭದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಆಕಾಶವಿದೆ.
ಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮನಿಯತಂ ಭೋಗಭೇದತೋ ವ್ಯವಸೀಯತೇ
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಭವದ ಭಿನ್ನತೆಯಂತೆ ಇದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇಹೇಷು ಕರ್ಮವಶತಃ ಸರ್ವೇಷು ವಿಚರನ್ತಿ ಹಿ
ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವು ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.
ಅಶುದ್ಧಾಧ್ವಾಮತೋ ಹ್ಯೇಷ ಧರಣ್ಯಾದಿಕಲಾವಧಿಃ
ಅಶುದ್ಧ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಇದು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥಾವರಾ ಗಿರಿವೃಕ್ಷಾದ್ಯಾ ಜಙ್ಗಮಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಪುನಃ
ಅಚೇತನಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಚೇತನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ.
ಚರಾಚರೇಷು ಲಕ್ಷಾಣಾಂ ಚತುರಾಶೀತಿಯೋನಯಃ
ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಚಲಿಸದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಯೋನಿಗಳಿವೆ.
ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕರ್ಮವಶತಃ ಪರಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಮ್
ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಮಹಾಪುಣ್ಯವಶೇನೈವ ಜನಿರ್ಭವತಿ ದುರ್ಲಭಾ
ಮಹಾ ಪುಣ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ಮಾತ್ರ, ಅಪರೂಪದ ಜನ್ಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಬಿನ್ದುರೇಕಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯದಾ ಗರ್ಭೇ ದ್ವಯಾತ್ಮಕಃ
ಒಂದು ಬೀಜ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದು ಎರಡು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.