ತತ್ಸಂಸ್ವಕೃತಾದ್ಧಹಾತ್ಕಾನ್ತಿಚ್ಛಾಯಾವರದಲಾದಿಕಮ್
ಅದರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ, ನೆರಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ದಳಗಳ ತೆರೆಯುವುದು ಮೊದಲಾದವು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಲಂಬಾಕ್ಷಜ್ಯೇ ತಯೋಶ್ಛಾಯೇ ಲಂಬಾಕ್ಷೌ ದಕ್ಷಿಮೌ ಸದಾ
ಅವರ ನೆರಳಿನ ಲಂಬ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಜ್ಯೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ದಕ್ಷಿಣದ ಲಂಬ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಜ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಶೇಷಹ್ಯಾನಾಂಶಾಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ತದ್ವಾಹುಜ್ಯಾಥ ಕೋಟಿಜಾಃ
ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಅವನ ಕಿರಣಗಳ ಜ್ಯೆಗಳು ಅಥವಾ ತುದಿಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.
ಕೋಟೀಜ್ಯಯಾವಿಭಜ್ಯಾಪ್ತೇ ಛಾಯಾಕರ್ಮಾಬಹಿರ್ದ್ದಲೇ
ತುದಿಯ ಜ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ, ನೆರಳಿನ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ದಿಗ್ಭೇದೋಪಕ್ರಮಃ ಶೇಷಸ್ತಸ್ಯ ಜ್ಯಾ ತ್ರಿಜ್ಯಯಾ ಹತಾ
ಉಳಿದ ಭಾಗವು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಪ್ರಾರಂಭ; ಅದರ ಜ್ಯೆಯನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಜ್ಯೆಯಿಂದ ಗುಣಿಸಬೇಕು.
ಕರ್ಕಾದೌ ಪ್ರೋಹ್ಯಚಕ್ರಾರ್ದ್ಧಾತ್ತುಲಾದೌ ಭಾರ್ದ್ಧಸಂಯುತಾತ್ತ
ಕಟಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ವೃತ್ತದಿಂದ ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ, ತುಲೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ.
ತನ್ಮನ್ದಮಸಕೃದ್ಧಾಮಂಫಲಂ ಮಧ್ಯೋ ದಿವಾಕರಃ
ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಕ್ರಾಸವೋ ಲಬ್ಧಯುತೀ ಸ್ವ್ರಹೋರಾತ್ರಾಸವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ವೃತ್ತದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಪಡೆದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಚಲನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರಮಾದೇಕದ್ವಿತ್ರಿಭಘಾಜ್ಯಾ ತಚ್ಚಾಪಾನಿ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ಅವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ.
ಸ್ವಾಗಾಷ್ಟಯೋರ್ಥಗೋಗೈಕಾಃ ಶರತ್ರ್ಯೇಕಂ ಹಿಮಾಂಶವಃ
ಸ್ವಂತ ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಶರದೃತುವಿಗೆ ಒಂದು, ಹಿಮಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ಇವೆ.
ವ್ಯಸ್ತಾವ್ಯಸ್ತೈರ್ಯುತಾಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಕರ್ಕಟಾದ್ಯಾಸ್ತತಸ್ತು ಯಃ
ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸಿ, ಕಟಕ ಮೊದಲಾದ ರಾಶಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಗತಭೋಗ್ಯಾಸವಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಸಾಯನಾಃಸ್ವೇಷ್ಟಭಾಸ್ಕರಾಃ
ಪಾಲು ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು; ಸಂಜೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿತ ಸೂರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ.
ಅಭಿಷ್ಟಧಟಿಕಾಸುಭ್ಯೋ ಭೋಗ್ಯಾಸೂನ್ಪ್ರವಿಶೋಧಯೇತ್
ಇಚ್ಛಿತ ದಂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸುಭಾದಿಂದ, ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಬೇಕು.
ಶೇಷಂ ತ್ರಿಂಶತ್ಕ್ರಮಾದ್ಧ್ಯಸ್ತಮಶುದ್ಧೇನ ವಿಭಾಜಿತಮ್
ಉಳಿದುದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂವತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ತಪ್ಪಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ.
ಪ್ರಾಕ್ಪಶ್ಚಾನ್ನತನಾಡೀಭ್ಯಸ್ತದ್ವಲ್ಲಙ್ಕೋದಯಾಸುಭಿಃ
ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನಾಡಿಗಳಿಂದ, ಅದೇ ರೀತಿ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ.
ಭೋಗ್ಯಾಸೂನೂನಕಸ್ಯಾಥ ಭುಕ್ತಾಸೂನಧಿಕಸ್ಯ ಚ
ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಪಡೆದ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ.
ವಿರಾಹ್ವರ್ಕಭುಜಾಂಶಾಶ್ಚೇದಿನ್ದ್ರಾಲ್ಪಾಃ ಸ್ಯಾದ್ ಗ್ರಹೋ ವಿಧೋಃ
ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಭಾಗವು ಇಂದ್ರನ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಆ ಗ್ರಹಣವು ಚಂದ್ರನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಕಂ ವಿಧುರ್ವಿಧುಂ ಭೂಭಾ ಛಾದಯತ್ಯಥಾ ಛನ್ನಕಮ್
ಹೆಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದ ವಸ್ತುವು ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಹಣವು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ತತ್ಸ್ವಚ್ಛನ್ನಂ ಚ ಮಾನೈಕ್ಯಾರ್ದ್ಧಾಂಶಷಷ್ಟಂ ದಶಾಹತಮ್
ಯಾವುದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅರ್ಧ, ಆರು ಭಾಗ, ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಥಿತ್ಯರ್ದ್ಧಂ ಘಟಿಕಾದಿಸ್ಯಾದ್ವ್ಯಙ್ಗಬಾಹ್ವಂಶಸಂಮಿತೈಃ
ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಅವಧಿಯ ಅರ್ಧವನ್ನು, ಅಂಗಗಳ ಭಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತದನ್ಯಥಾಧಿಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವಂ ಸ್ಪಷ್ಟೇ ಸುಖಾನ್ತ್ಯಗೇ
ಅದರಲ್ಲೇ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಅಂಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸುಖಕರ ಅಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ—
ಪೂರ್ಣಾನ್ತಂ ಮಧ್ಯಮತ್ರ ಸ್ಯಾದ್ದರ್ಶಾನ್ತೇಞ್ಜಂ ತ್ರಿಭೋನಕಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಮಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
ತದ್ದಿಘ್ನಾಂಶಕೃತಿದ್ವ್ಯೂನಾರ್ದ್ಧಾರ್ಕಯುತಾ ಹರಿಃ
ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಅದರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಗುಣಿಸಿ, ಎರಡು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ ಅರ್ಧವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಹರಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಹರಾಪ್ತಾಲಂಬನಂ ಸ್ವರ್ಣವಿತ್ರಿಭೇರ್ಕಾಧಿಕೋನಕೇ
ಹರಿಯ ಆಧಾರವು ಚಿನ್ನ; ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಒಂದು ಸೇರಿಸಿ ಅಳೆಯಬೇಕು.
ಶರೋನೋಲಂಬನಷಡಘ್ನೇ ತಲ್ಲವಾಢ್ಯೋನವಿತ್ರಿಭಾತ್
ಬಾಣದ ಆಧಾರವು ಆರು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ; ಅಳವಿಗೆ ಒಂದು ಸೇರಿಸಿ, ನಂತರ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಶಬ್ದೇನ್ದುಲಿಪ್ತೈಃ ಷಡ್ಭಿಸ್ತು ಭಕ್ತಾನತಿರ್ನತಿರ್ನತಾಂಶದಿಕ್
ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರು ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಮಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದದು ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತತಶ್ಛನ್ನಸ್ಥಿತಿದಲೇ ಸಾಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತ್ಯರ್ದ್ಧಷಟ್ತ್ರಿಭಿಃ
ನಂತರ ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಆ ಎಲೆ ಅರ್ಧ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತೇಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತ್ಯರ್ದ್ಧೇ ಭವತಃ ಸ್ಫುಟೇ
ಆ ಎರಡು ಗಣನೆಗಳಿಂದ, ಸ್ಥಿತಿಯ ಅರ್ಧವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಕಾದ್ಯೂನಾ ವಿಶ್ವ ಈಶಾ ನವಪಞ್ಚದಶಾಂಶಕಾಃ
ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ, ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ಭಾಗಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹ್ಯಾದೌ ಖೇಟಬಿಂಬಂ ದೃಗೌಞ್ಚ್ಯೇ ಲಂಬಮೀಕ್ಷ್ಯ ಚ
ಮೊದಲು ಗ್ರಹದ ವೃತ್ತವನ್ನು ನೋಡಿ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅದರ ಆಧಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ—