ವ್ಯಾಸಃ ಶರಃ ಶರೋನಾಞ್ಚ ವ್ಯಾಸಾಚ್ಛರಗುಣಾತ್ಪದಮ್
ವ್ಯಾಸವೇ ಬಾಣದಂತೆ; ಆ ಬಾಣದ ಉದ್ದವನ್ನು ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಬಾಣದ ನಿಯಮದಂತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವ್ಯಾಸೋಷ್ಟತೇಭವೇದೇವಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಗಣಿತಕೋವಿದೈಃ
ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಎಂಟರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದರೆ, ಗಣಿತಜ್ಞರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತುರ್ಯಾಂಶೇನ ಶರಧ್ನೇನಾಘೇನಿನಾಧಂ ಚತುರ್ಗಣಮ್
ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಬಾಣದಿಂದ ಗುಣಿಸಿ, ನಂತರ ಕಡಿತ ಮಾಡಿದರೆ, ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಅಳತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಜ್ಯಾಙ್ಘ್ರೀಷುಧ್ನೋವೃತ್ತವರ್ಗೋಬಗ್ಧಿಘ್ನವ್ಯಾಸಾಢ್ಯಮೌರ್ವಿಹೃತ್
ಜ್ಯಾ, ಅಂಗು, ಬಾಣದ ತಂತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತದ ವರ್ಗವನ್ನು ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಗುಣಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಾಗಿಸಿದರೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮೌಲ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ಥೂಲಮಧ್ಯಾಪೃವನ್ನವೇಧೋ ವೃತ್ತಾಙ್ಕಾಶೇಷಭಾಗಿಕಃ
ದಪ್ಪ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ದಪ್ಪವನ್ನು ವೃತ್ತದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಕ್ಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದರೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ವಾರಿವ್ಯಾಸಹತಂ ದೈರ್ಧ್ಯಂವೇಧಾಙ್ಗುಲಹತಂ ಪುನಃ
ವ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಗುಣಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಆ ದಪ್ಪವನ್ನು ಅಂಗುಲಗಳಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ,
ವಿಸ್ತಾರಾಯಾಮವೇಧಾನಾಂಮಙ್ಗುಲ್ಯೋನ್ಯನಾಡಿಘ್ನಾಃ
ಅಗಲ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಗುಣಿಸಿದರೆ, ಅಂಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಸೇಧವ್ಯಾಸದೈರ್ಧ್ಯಾಣಾಮಙ್ಗುಲ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ನೋ ದ್ವಿಜ
ಎತ್ತರ, ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ದವನ್ನು, ದ್ವಿಜನೇ, ಅಂಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬೇಕು, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.
ವಿಸ್ತಾರಾದ್ಯಂ ಗುಲಾನ್ಯೇವಂ ಮಿಥೋಘ್ನಾನ್ಯಪಸಾಂಭವೇತ್
ಹೀಗೆ, ಅಗಲ ಮತ್ತು ಉದ್ದವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಗುಣಿಸಿದರೆ, ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪಶಙ್ಕುತಲಚ್ಛಿದ್ರಘ್ನಃ ಶಙ್ಕುರ್ಭೈವಂಭವೇನ್ಮುನೇ
ದೀಪ, ಕಿಲು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರವನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಗುಣಿಸಿದರೆ, ಮಹರ್ಷೇ, ಕಿಲಿನ ಅಳತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಶಙ್ಕೌನೃದೀಪಾಧಶ್ಛಿದ್ರಘ್ನೈರ್ದೀಪೌಚ್ಚ್ಯಂ ನರಾನ್ವಿತೇ
ಕಿಲನ್ನು ದೀಪ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ರಂಧ್ರದಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ, ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ದೀಪದ ಎತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪಶಙ್ಕ್ವನ್ತರಂ ಚಾಥ ಚ್ಛಾಯಾಗ್ರವಿವರಘ್ನಭಾ
ನಂತರ, ದೀಪ ಮತ್ತು ಕಿಲಿನ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು, ನೆರಳಿನ ತುದಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗುಣಿಸಿದರೆ,
ಪ್ರಭಾಪ್ತಾ ಜಾಯತೇ ದೀಪಶಿಖೌಚ್ಚ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿರಾಶಿಕಾತ್
ಆದುದರಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆಯ ಎತ್ತರವು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ರಾಶಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗ್ರಹಮಧ್ಯಾದಿಕಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಗಣಿತೇ ನಾತಿವಿಸ್ತರಾನ್
ಈಗ ನಾನು ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರವಿಲ್ಲದೆ, ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತದ್ದಶಾಂಶಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಃ ಕೃತಾಖ್ಯಂ ಪಾದಮುಚ್ಯತೇ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಾಂಶಗಳನ್ನು 'ಚೌಕ' ಅಥವಾ 'ಪಾದ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮನುಕೃತಾಬ್ದಸಹಿತಾ ಯುಗಾನಾಮೇಕಸಪ್ತತಿಃ
ಮನುವಿನ ಮತ್ತು ಕೃತಯುಗದ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದನ್ನು ಯುಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತಾವತ್ಯೇವ ನಿಶಾ ತಸ್ಯ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ
ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಆ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಖಚರಾನಯನಂ ಕಾರ್ಯಮಥವೇಷ್ಟಯುಗಾದಿತಃ
ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆ ಯುಗದ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಪೂಜಾರ್ಕಿಗುರುಶುಕ್ರಾಣಾಂ ಭಗಣಾಪೂರ್ವಪಾಪಿನಾಮ್
ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ರಾಹು-ಕೇತುಗಳ ಪೂಜೆ, ಹಾಗು ಹಿಂದೆ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರ ಪೂಜೆಯೂ ಮಾಡಬೇಕು.
ದಸ್ರತ್ರ್ಯಾಷ್ಟರಸಾಂಕಾಶ್ವಿಲೋಚನಾನಿ ಕುಜಸ್ಯ ತು
ಅಂಗಾರಕನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹತ್ತು, ಮೂರು, ಎಂಟು ಮತ್ತು ಆರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ ಖದಸ್ರಾಕ್ಷಿವೇದಸ್ರಙ್ಹೂಯಸ್ತಥಾ
ಗುರುವಿಗೆ ಹತ್ತು, ಎರಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ರೂಪಗಳಿವೆ; ಹೌದು, ಅವನ್ನು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶನೇರ್ಭುಜಗಷಟ್ಪಚರಸವೇದನಿಶಾಕರಾಃ
ಶನಿಗೆ ಆರು, ಐದು ರೂಪಗಳು, ಚಂದ್ರನ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗದ ರೂಪಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.
ವಾಮಂ ಪಾತಸ್ಯ ಚ ಸ್ವಗ್ನಿಯಮಾಶ್ವಿಶಿಖಿದಸ್ರಕಾಃ
ರಾಹು-ಕೇತುಗಳ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಬೆಂಕಿ, ನಿಯಮ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ರೂಪಗಳು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಸುವ್ದ್ಯಷ್ಟಾದ್ರಿರೂಪಾಙ್ಕಸಪ್ತಾದ್ರಿತಿಥಯೋ ಯುಗೇ
ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಸುಗಳು, ಎರಡು, ಎಂಟು, ಪರ್ವತದ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಪರ್ವತ ತಿಥಿಗಳು ಇವೆ.
ತಿಥಿಕ್ಷಯಾಯಮಾರ್ಥಾಕ್ಷಿದ್ವ್ಯಷ್ಟವ್ಯೋಮಶರಾಶ್ವಿನಃ
ತಿಥಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಎರಡು, ಎಂಟು, ಆಕಾಶ, ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನಿಗಳ ರೂಪಗಳು ಇವೆ.
ಷಟ್ತ್ರ್ಯಗ್ನಿವೇದಗ್ನಿಪಞ್ಚಶುಭ್ರಾಂಶುಮಾಸಕಾಃ
ಆರು, ಮೂರು, ಅಗ್ನಿ, ವೇದ, ಅಗ್ನಿ, ಐದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಿರಣಗಳು ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿವೆ.
ಕೌಜಸ್ಯ ವೇದಸ್ವಯಮಾ ಬೌಧಸ್ಯಾಷ್ಟರ್ತುವಹ್ನಯಃ
ಅಂಗಾರಕನಿಗೆ ವೇದವೇ ಸ್ವಂತದು; ಬುಧನಿಗೆ ಎಂಟು ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗೋಗ್ನಯಃ ಶನಿಮನ್ದಸ್ಯ ಪಾತಾನಾಮಥವಾ ಮತಃ
ಶನಿಗೆ ಹಸುವುಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳು, ರಾಹು-ಕೇತುಗಳ ರೂಪಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕೃತಾದ್ರಿಚನ್ದ್ರಾಜೈವಸ್ಯ ರವೈಕಸ್ಯಾಗ್ನಿರವನನ್ದಕಾಃ
ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತ, ಚಂದ್ರ, ಜಯ, ಒಂದು ಧ್ವನಿ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಆನಂದ ನಿಗದಿಯಾಗಿವೆ.
ವರ್ತಮಾನಯುಗೇ ಪಾನಾವತ್ಸರಾಭಗಣಾಭಿಧಾಃ
ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಡಲಾಗಿದೆ.