ಗ್ರಾಮಣ್ಯಂಬುರವಲಪ್ವೇವಂ ಕರ್ತೃ ಚಾತಿರಿ ವಾತಿನು
ಗ್ರಾಮದ ನಾಯಕ, ನೀರು, ಮಾತು, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ತೃ, ಅಧಿಕತೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಕೂಡ ಇವೆ.
ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಹಶ್ಚ ದಣ್ಡೀ ಅಸೃಕ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ತ್ಯದಾದಿ ಚ
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ, ದಂಡ ಹಿಡಿದವನು, ರಕ್ತ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆದಿ ಕೂಡ.
ತಿರ್ಯಗ್ಯಕೃಚ್ಛಕೃಚ್ಚೈವ ದದದ್ಭವತ್ಪಚತ್ತುದತ್
ಬದಿಗೆ ಚಲಿಸುವುದು, ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು, ಕೊಡುವುದು; ಆಗುವುದು, ತಿನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯುವುದು.
ಗುಣದ್ರವ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾಂಸ್ರಿಲಿಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ಕತಿ ಬ್ರುವೇ
ಎಷ್ಟು ಗುಣಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಂಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪಟುಃ ಸ್ವಯಂಭೂಃ ಕರ್ತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚೈವ ವ ಪಿತಾ ಚ ನಾ
ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನು, ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಕರ್ತೃ, ತಾಯಿ, ಆದರೆ ತಂದೆ ಅಲ್ಲ.
ಧನಾಕೃಸೋಮೌ ಚಾಗರ್ಹಸ್ತವಿರ್ಗ್ರಥಾಸ್ವರ್ಣನ್ಬಹೂ
ಹಣ, ಚಂದ್ರನು, ಹಸುವಿನ ಕೈ, ರಥ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವುಗಳು.
ರಿಮಪವ್ವಿಷಾದ್ವಜಾತಾನಹೋ ತಥಾ ಸರ್ವಂ ವಿಶ್ವೋಭಯೇ ಚೋಭೌ ಅನ್ಯಾನ್ತರೇತರಾಣಿ ಚ
ಅಂಚಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ವಿಷ, ವಜ್ರ, ಹಾವು; ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲವೂ, ವಿಶ್ವ, ಇಬ್ಬರೂ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಬೇರೆಯವುಗಳು.
ಪೂರ್ವೋತ್ತರೋತ್ತರಾಶ್ಚೈವ ದಕ್ಷಿಣಶ್ಚೋತ್ತರಾಧರೌ
ಹಿಂದಿನವು, ಮುಂದಿನವು, ದಕ್ಷಿಣದವು, ಮೇಲಿನವು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು ಕೂಡ.
ಯುಷ್ಮದಸ್ಮಞ್ಚ ಪ್ರಥಮಶ್ಚರಮೋಲ್ಪಸ್ತಥಾರ್ಧಕಃ
ನೀವು ಮತ್ತು ನಾವು—ಮೊದಲನೆಯದು, ಕೊನೆಯದು, ಕಡಿಮೆ ಇರುವದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಎಂಬವು.
ಸ್ವೇಕಾಭುವಿರೋಧಪರಿ ವಿಪರ್ಯಯಶ್ಚಾವ್ಯಯಾಸ್ತಥಾ
ಹಾಗೆಯೇ, ತನ್ನವರಿಗೂ ಪರರಿಗೂ ವಿರೋಧ, ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದದು ಕೂಡ.
ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ನಾಡಾಯನಾತ್ರೇಯೌ ಗಾಙ್ಗೇಯಃ ಪೈತೃಷ್ವಸ್ರೀಯಃ
ಗಾರ್ಗ್ಯ, ನಾಡಾಯನ, ಆತ್ರೇಯ ಮತ್ತು ಗಾಂಗೇಯ—ಇವರು ಮಾವನ ಮಗಳುಗಳ ಮಕ್ಕಳು.
ಕ್ರಿಯಾಯುಜೋಃ ಕರ್ಮಕರ್ತ್ರೋರ್ಧೈರಿಯಃ ಕೌಙ್ಕುಮಂ ತಥಾ
ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಇಬ್ಬರು, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ ಕೂಡ.
ಸ್ವಾರ್ಥೇ ಚೌರಸ್ತು ತುಲ್ಯಾರ್ಥೇ ಚನ್ದ್ರವನ್ಮುಖಮೀಕ್ಷತೇ
ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳ್ಳನಂತೆ, ಸಮಾನ ಪ್ರಯೋಜನದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವನು.
ಗೋಮಾನ್ಧನೀ ಚ ಧನವಾನಸ್ತ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಮಿತೌ ಕಿಯಾನ್
ಹಸು ಧನ, ಧನಿಕನು ದುಃಖದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಅಳೆಯಬೇಕು.
ಸ್ರಗ್ವೀ ತಪಸ್ವೀ ಮೇಧಾವೀ ಮಾಯಾವ್ಯಸ್ತ್ಯರ್ಥ ಏವ ಚ
ಹಾರ ಧರಿಸಿದವನು, ತಪಸ್ವಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಮೋಸಗಾರ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿಷಯದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾತ್ರ.
ಈಷದಪರಿಸಮಾಪ್ತೌ ಕಲ್ಪವ್ದೇಶೀಯ ಏವ ಚ
ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು 'ಬಹುತೇಕ' ಅಥವಾ 'ಹತ್ತಿರವಾದುದು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪಟುಜಾತೀಯಃ ಕುತ್ಸಾಯಾಂ ವೈದ್ಯಪಾಶಃ ಪ್ರಶಂಸನೇ
ಪಟು ಜಾತಿಯವನು ನಿಂದೆಗೆ, ವೈದ್ಯನ ಬಲಯು ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ.
ಪ್ರಾಚುರ್ಯಾದಿಷ್ವನ್ನಮಯೋ ಮೃಣ್ಮಯಃ ಸ್ರೀಮಯಸ್ತಥಾ
ಹೆಚ್ಚು ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದದು, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದದು, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದದು ಕೂಡ.
ಕೃಷ್ಣತರಃ ಶುಕ್ಲತಮಃ ಕಿಮ ಆಖ್ಯಾನತೋ ಽವ್ಯಯಾನ್
ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು, ಅತ್ಯಂತ ಬಿಳುಪು—ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಏನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ? ಅವು ಶಾಶ್ವತ.
ಪರಿಮಾಣೇ ಜಾನುದಘ್ನಂ ಜಾನುದ್ವಯಸಮಿತ್ಯಪಿ
ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ 'ಮೂಡಿಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟು', 'ಎರಡು ಮೂಡಿಗೆ ಸಮಾನ' ಎಂಬುದು.
ಕತಮಃ ಕತರಃ ಸಂಖ್ಯೇಯವಿಶೇಷಾವಧಾರಣೇ
'ಯಾವುದು', 'ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು' ಎಂಬುದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಏತಾದಶಃ ಕತಿಪಯಃ ಕತಿಥಃ ಕತಿ ನಾರದ
'ಇಷ್ಟು', 'ಕೆಲವು', 'ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ', 'ಎಷ್ಟು' ಎಂಬುವು, ನಾರದ.
ದ್ವೇಧಾ ದ್ವೈಧಾ ದ್ವಿಧಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಕಾರೇ ಽಥ ಮುನೀಶ್ವರ
'ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ', 'ಎರಡರಲ್ಲಿರುವುದು', 'ಎರಡು ಭಾಗ'—ಇವು ಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಹರ್ಷೇ.
ದ್ವಿತಯಂ ತ್ರಿತಪಂ ಚಾಪಿ ಸಂಖ್ಯಾಯಾಂ ಹಿ ದ್ವಯಂ ತ್ರಯಮ್
'ಜೋಡಿ', 'ಮೂರು ಜನ', ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 'ಎರಡು', 'ಮೂರು'.
ತ್ರೈಣಃ ಪೌಷ್ಣಸ್ತುಣ್ಡಿಭಶ್ಚ ವೃನ್ದಾರಕಕೃಷೀವಲೌ
ತ್ರೈಣ, ಪೌಷ್ಣ, ತುಂಡಿಭ, ವೃಂದಾರಕ ಮತ್ತು ಕೃಷೀವಲ.
ಅವಟೀಟೋವನಾಟೇ ನಿಬಿಡಂ ಚೇಕ್ಷುಶಾಕಿನಮ್
ಅವಟೀಟ, ವನಾಟ, ನಿಬಿಡ ಮತ್ತು ಚೇಕ್ಶುಶಾಕಿನ.
ವಿದ್ಯಾಥುಞ್ಚುರ್ಬಹುತಿಥಂ ಪರ್ವತಃ ಶೃಙ್ಗಿಣಸ್ತಥಾ
ವಿದ್ಯಾತುಂಚು, ಬಹುತಿಥ, ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಿಣ ಕೂಡಾ,
ಚಿಲ್ಲಶ್ಚ ಚಿಪಿಟಂ ಚಿಕ್ವಂ ವಾತೂಲಃ ಕುತಪಸ್ತಥಾ
ಚಿಲ್ಲ, ಚಿಪಿಟ, ಚಿಕ್ವ, ವಾತೂಲ ಮತ್ತು ಕುಟಪ ಸಹ,
ಊರ್ಣಾಯುಶ್ಚ ಮರೂತಶ್ಚೈಕಾಕೀ ಚರ್ಮಣ್ವತೀ ತಥಾ
ಊರ್ಣಾಯು, ಮರೂತ, ಏಕಾಕಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಣ್ವತಿ ಕೂಡ,
ಆಸಂದೀ ವಞ್ಚ ಚಕ್ರೀವತ್ತೂಷ್ಣೀಕಾಂ ಜಲ್ಪತಕ್ಯಪಿ
ಆಸಂದೀ, ವಂಚ, ಚಕ್ರೀವತ್, ತೂಷ್ಣಿಕಾ ಮತ್ತು ಜಲ್ಪತಕಿ ಸಹ,