ಸಿದ್ಧರೂಪಪ್ರಬನ್ಧೇನ ಮುಖಂ ವೇದಸ್ಯ ಸಾಂಪ್ರತಮ್
ಈಗ ವೇದದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಿದ್ಧರೂಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ವೌಜಸಃ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಮಿಕಾ
ಮೊದಲದು ಸ್ವೌಜಸ ಎಂಬುದು, ಅದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಅರ್ಥಾವತ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವಾರ್ಜಿತಮ್
ಅರ್ಥವಿರುವುದು ಮತ್ತು ಧಾತು, ಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದುದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದ್ವಿತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ತರಾನ್ತರೇಣ ಸಂಯುತೇ
ಎರಡನೆಯದು ಕರ್ಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ಕರಣಂ ಸಃ ಕರ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರೋತಿ ಯಃ
ಯಾರಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೋ, ಅವನು ಕರ್ತೃ; ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು.
ಯಸ್ಮೈ ದಿತ್ಸಾ ಧಾರಯೇದ್ವೈ ರೋಚತೇ ಸಂಪ್ರದಾನಕಮ್
ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನನ್ನು ಸಮಪ್ರದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯತೋ ಽಪೈತಿ ಸಮಾದತ್ತೇ ಅಪದತ್ತೇ ಚ ಯಂ ಯತಃ
ಯಾರಿಂದ ಯಾವುದೋ ದೂರವಾಗುತ್ತದೋ, ಯಾರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅಥವಾ ಯಾರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೋ—
ಙ್ಯೋಃಸುಪಃ ಸಪ್ತಮೀ ತು ಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಚಾಧಿಕರಣೇ ಭವೇತ್
'ಙಿ' ಮತ್ತು 'ಸು' ಯು ಸೇರಿದಾಗ ಏಳನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಈಪ್ಸಿತಂ ಚಾನೀಪ್ಸಿತಂ ಯತ್ತದಪಾದಾನಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವಾದರೂ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟವಲ್ಲದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಪಾದಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏತೈರ್ಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯಕೈಃ
ಈವುಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿದಾಗ, ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಅನ್ತರೇಷು ಸಹಾರ್ಥೇ ಚ ಹೀನೇ ಹ್ಯುಪಶ್ಚ ಕಥ್ಯತೇ
ಮಧ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ, ಜೊತೆಯ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ, ಕೊರತೆಯಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಉಪ ಪದವೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಪ್ರಾಣಿಷು ವಿಭಕ್ತೀ ದ್ವೇ ಮನ್ಯಕರ್ಮಣ್ಯನಾದರೇ
ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಚತುರ್ಥೀ ಚೈವ ತಾದರ್ಥ್ಯೇ ತುಮರ್ಥಾದ್ಭಾವವಾಚಿನಃ
ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು 'ತುಮ್' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಲೇ ಭಾವೇ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾದೇತೈರ್ಯೋಗೇ ಚ ಷಷ್ಠ್ಯಪಿ
ಓ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.
ನಿರ್ಧಾರಣೇ ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೀ ಷಷ್ಟೀ ಹೇತುಪ್ರಯೋಗಕೇ
ನಿಶ್ಚಿತತೆಗಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾರಣವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂಸಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ಚ ಕೃತಿಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ
ಹಾನಿಕರ ಅರ್ಥವಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭೂವಾದಿಷು ತಿಙತೇಷು ಲಕಾರಾ ದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ
'ಭೂ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕಾಲಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು, ಅಂದರೆ 'ಲಕಾರಗಳು', ಗುರುತಿಸಲಾಗಿವೆ.
ಮಿವ್ವಸ್ಮಸಃ ಪರಸ್ಮೈ ತು ಪಾದಾನಾಂ ಚಾ ಮಪನೇದಮ್
'ಮಿ', 'ವಸ್', 'ಮಸ್', 'ಸಃ' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; 'ಪ', 'ನಾ', 'ಮ್', 'ಪ', 'ನೇ', 'ದಮ್' ಎಂಬವು ಪರಸ್ಮೈಪದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.
ಏ ವಹೇ ಮಹ ಆದೇಶಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಹ್ಯನ್ಯೇ ಲಿಙಾದಿಷು
'ಏ', 'ವಹೆ', 'ಮಹ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳನ್ನು ಇತರ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಿಂಗಾದಿ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಮಧ್ಯಮೋ ಯುಷ್ಮದಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷೋ ಽಸ್ಮದಿ
ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷವನ್ನು 'ಯುಷ್ಮದ್' ಎಂಬುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷವನ್ನು 'ಅಸ್ಮದ್' ಎಂಬುದರಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಲಡೀರಿತೋ ವರ್ತಮಾನೇ ಭೂತೇ ಽನದ್ಯತನೇ ತಥಾ
'ಲಟ್' ಕಾಲವನ್ನು ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇಂದಿನಲ್ಲದ ಭೂತಕಾಲಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿಧ್ಯಾದೌ ಸ್ಯಾದಾಶಿಷಿ ಚ ಲಿಙಿತೋ ದ್ವಿವಿಧೋ ಮುನೇ
ವಿಧಿಲಿಂಗಾದಿ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಾರ್ಥಕ ವಿಧಿಗಳು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ, ಮಹರ್ಷೇ.
ಸ್ಯಾದನದ್ಯತನೇ ಌಟೂ ಚ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತು ಧಾತುತಃ
'ಳ್ಟ್' ಕಾಲವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಧಾತುವೇ ಭವಿಷ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ಬೇಡ.
ಸಿದ್ಧೋದಾಹರಣಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಂಹಿತಾದಿಪುರಃ ಸರಮ್
ಸಿದ್ಧ ಕಾಲವನ್ನು ಸಮ್ಹಿತೆ ಮುಂತಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಹೋತೄಕಾರಸ್ತಥಾ ಸೇಯಂ ಲಾಙ್ಗಲೀಷಾ ಮನೀಷಯಾ
'ಹೋತ್ರು', 'ಕಾರ', ಹಾಗೆಯೇ 'ಸೇಯಂ', 'ಲಾಂಗಲೀ', 'ಷಾ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಿವೆ.
ಶೀತಾರ್ತಶ್ಚ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೇಂದ್ರಃ ಸೌಕಾರ ಇತ್ಯಪಿ
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, 'ಶೀತಾರ್ತ', 'ಸೇಂದ್ರ', 'ಸೌಕಾರ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳೂ ಇದೇ ರೀತಿಯವು.
ತ ಆದ್ಯಾ ವಿಷ್ಣವೇ ಹ್ಯತ್ರ ತಸ್ಮಾ ಅರ್ಘೋ ಗುರಾ ಅಧಃ
ಈ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ರೂಪಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಗುರುಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ.
ಶೌರೀ ಏತೌ ವಿಷ್ಣು ಇಮೌ ದುರ್ಗೇ ಅಮೂ ನೋ ಅರ್ಜುನಃ
'ಶೌರಿ' ಮತ್ತು 'ಏತೌ' ಎಂಬುದು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ; 'ಇಮೌ' ದುರ್ಗೆಗೆ; 'ಅಮೂ' ನಮಗೆ; 'ಅರ್ಜುನಃ' ಕೂಡ ಹಾಗೇ.
ಷಡತ್ರ ಷಣ್ಮಾತರಶ್ಚ ವಾಕ್ಛುರೋ ವಾಗ್ಧಸ್ರಿಥಾ
'ಷಡ್ಅತ್ರ' ಎಂದರೆ ಆರು; 'ಷಣ್ಮಾತರಃ' ಎಂದರೆ ಆರು ತಾಯಂದಿರು; 'ವಾಕ್ಚುರ' ಮತ್ತು 'ವಾಗ್ಧಸ್ರಿತಾ' ಕೂಡ ಇಂತಹ ಪದಗಳೇ.
ಪ್ರಶ್ನಸ್ತ್ವಥ ಹರಿಃಷಷ್ಠಃ ಕೃಷ್ಣಷ್ಟೀಕತ ಇತ್ಯಪಿ
ಈಗ 'ಪ್ರಶ್ನ' ಎಂಬುದು ಹರಿಯ ಆರನೇ ರೂಪ; 'ಕೃಷ್ಣಷ್ಟೀಕ' ಕೂಡ ಹಾಗೆ.