ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಚಕ್ರತಾಂ ಚೈವ ವಾಣಿಜ್ಯಪ್ರಭೃತೀನಿ ಚ
ಸಂಪತ್ತು, ಆಳ್ವಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ.
ಧನಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಭಿಷಕ್ ಸಿದ್ಧಿಂ ಕುಪ್ಯಙ್ಗಾ ಅಪ್ಯಜಾವಿಕಮ್
ಹಣ, ವಿದ್ಯೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು, ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕೂಡ.
ಕೃತ್ತಿಕಾದಿ ಭರಣ್ಯನ್ತಂ ಸಕಾಮಾನಾಪ್ನುಯಾದಿಮಾನ್
ಕೃತ್ತಿಕೆಯಿಂದ ಭರಣಿಯವರೆಗೆ, ಅವನು ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ವಸುರುದ್ರಾದಿತಿಸುತಾಃ ಪಿತರಃ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವತಾಃ
ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಆದಿತ್ಯರು—ಇವರು ಶ್ರಾದ್ಧದ ದೇವತೆಗಳು.
ಆಯುಃ ಪ್ರಜಾಂ ಧನಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಸುಖಾನಿ ಚ
ಆಯುಷ್ಯ, ಸಂತಾನ, ಧನ, ಜ್ಞಾನ, ಸ್ವರ್ಗ, ಮುಕ್ತಿಯು ಮತ್ತು ಸುಖಗಳು—
ಇತ್ಯೇವಂ ಕಥಿತಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯೇ ವಿಶೇಷತಃ
ಈ ರೀತಿ, ಕಲ್ಪ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯ ಇಮಂ ಚಿನ್ತಯೇದ್ವಿದ್ವಾನ್ಕಲ್ಪಾಧ್ಯಾಯಂ ಮುನೀಶ್ವರ
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕಲ್ಪ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಯಾರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ—
ಯಃ ಶೃಣೋತಿ ನರೋ ಭಕ್ತ್ಯಾ ದೈವೇ ಪಿತ್ರ್ಯೇ ಚ ಕರ್ಮಣಿ
ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ—
ಧನಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಯಶಃ ಪುತ್ರಾನ್ಪರತ್ರ ಚ ಗತಿಂ ಪರಾಮ್
ಅವರು ಧನ, ಜ್ಞಾನ, ಕೀರ್ತಿ, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಥಯಿಷ್ಯೇ ಸಮಾಸೇನ ಶೃಣುಷ್ವ ಸುಸಮಾಹಿತಃ
ಈಗ ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.
ಸಿದ್ಧರೂಪಪ್ರಬನ್ಧೇನ ಮುಖಂ ವೇದಸ್ಯ ಸಾಂಪ್ರತಮ್
ಈಗ ವೇದದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸಿದ್ಧರೂಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ವೌಜಸಃ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಮಿಕಾ
ಮೊದಲದು ಸ್ವೌಜಸ ಎಂಬುದು, ಅದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಅರ್ಥಾವತ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯವಾರ್ಜಿತಮ್
ಅರ್ಥವಿರುವುದು ಮತ್ತು ಧಾತು, ಪ್ರತ್ಯಯವಿಲ್ಲದುದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದ್ವಿತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನ್ತರಾನ್ತರೇಣ ಸಂಯುತೇ
ಎರಡನೆಯದು ಕರ್ಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿರುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ಕರಣಂ ಸಃ ಕರ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರೋತಿ ಯಃ
ಯಾರಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೋ, ಅವನು ಕರ್ತೃ; ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು.
ಯಸ್ಮೈ ದಿತ್ಸಾ ಧಾರಯೇದ್ವೈ ರೋಚತೇ ಸಂಪ್ರದಾನಕಮ್
ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನನ್ನು ಸಮಪ್ರದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯತೋ ಽಪೈತಿ ಸಮಾದತ್ತೇ ಅಪದತ್ತೇ ಚ ಯಂ ಯತಃ
ಯಾರಿಂದ ಯಾವುದೋ ದೂರವಾಗುತ್ತದೋ, ಯಾರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅಥವಾ ಯಾರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೋ—
ಙ್ಯೋಃಸುಪಃ ಸಪ್ತಮೀ ತು ಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಚಾಧಿಕರಣೇ ಭವೇತ್
'ಙಿ' ಮತ್ತು 'ಸು' ಯು ಸೇರಿದಾಗ ಏಳನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಈಪ್ಸಿತಂ ಚಾನೀಪ್ಸಿತಂ ಯತ್ತದಪಾದಾನಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವಾದರೂ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟವಲ್ಲದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಪಾದಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏತೈರ್ಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯಕೈಃ
ಈವುಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿದಾಗ, ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಅನ್ತರೇಷು ಸಹಾರ್ಥೇ ಚ ಹೀನೇ ಹ್ಯುಪಶ್ಚ ಕಥ್ಯತೇ
ಮಧ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ, ಜೊತೆಯ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ, ಕೊರತೆಯಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಉಪ ಪದವೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಪ್ರಾಣಿಷು ವಿಭಕ್ತೀ ದ್ವೇ ಮನ್ಯಕರ್ಮಣ್ಯನಾದರೇ
ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಚತುರ್ಥೀ ಚೈವ ತಾದರ್ಥ್ಯೇ ತುಮರ್ಥಾದ್ಭಾವವಾಚಿನಃ
ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು 'ತುಮ್' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಲೇ ಭಾವೇ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾದೇತೈರ್ಯೋಗೇ ಚ ಷಷ್ಠ್ಯಪಿ
ಓ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.
ನಿರ್ಧಾರಣೇ ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೀ ಷಷ್ಟೀ ಹೇತುಪ್ರಯೋಗಕೇ
ನಿಶ್ಚಿತತೆಗಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾರಣವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಆರನೇ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂಸಾರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ಚ ಕೃತಿಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತರಿ
ಹಾನಿಕರ ಅರ್ಥವಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭೂವಾದಿಷು ತಿಙತೇಷು ಲಕಾರಾ ದಶ ವೈ ಸ್ಮೃತಾಃ
'ಭೂ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಕಾಲಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು, ಅಂದರೆ 'ಲಕಾರಗಳು', ಗುರುತಿಸಲಾಗಿವೆ.
ಮಿವ್ವಸ್ಮಸಃ ಪರಸ್ಮೈ ತು ಪಾದಾನಾಂ ಚಾ ಮಪನೇದಮ್
'ಮಿ', 'ವಸ್', 'ಮಸ್', 'ಸಃ' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ; 'ಪ', 'ನಾ', 'ಮ್', 'ಪ', 'ನೇ', 'ದಮ್' ಎಂಬವು ಪರಸ್ಮೈಪದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.
ಏ ವಹೇ ಮಹ ಆದೇಶಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಹ್ಯನ್ಯೇ ಲಿಙಾದಿಷು
'ಏ', 'ವಹೆ', 'ಮಹ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳನ್ನು ಇತರ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಿಂಗಾದಿ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಮಧ್ಯಮೋ ಯುಷ್ಮದಿ ಪ್ರೋಕ್ತ ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷೋ ಽಸ್ಮದಿ
ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷವನ್ನು 'ಯುಷ್ಮದ್' ಎಂಬುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷವನ್ನು 'ಅಸ್ಮದ್' ಎಂಬುದರಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.