ಯತ್ರ ದ್ವಿಪ್ರಭೃತೀನಿ ಸ್ಯುರುದಾತ್ತಾನ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ತು
ಎಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಇದ್ದವೆಯೋ,
ನ ರೇಫೇ ವಾ ಹಕಾರೇ ವಾ ದ್ವಿರ್ಭಾವೋ ಜಾಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್
'ರ' ಅಥವಾ 'ಹ' ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಣೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಚತುರ್ಥಂ ತು ತೃತೀಯೇನ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪ್ರಥಮೇನ ತು
ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮೂರನೆಯದೊಡನೆ, ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದೊಡನೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ.
ಅನನ್ತ್ಯಶ್ಚ ಭವೇತ್ಪೂರ್ವೋ ಹ್ಯನ್ತಶ್ಚ ಪರತೋ ಯದಿ
ಮುಂದಿನದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದಿನದು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಇರಬೇಕು.
ವರ್ಗಾನ್ತ್ಯಾನ್ ಶಷಸೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಮನ್ತಸ್ಥೈರ್ವಾಪಿ ಸಂಯುತಾನ್
ವರ್ಗದ ಅಂತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳು 'ಶ', 'ಷ', 'ಸ' ಗಳೊಡನೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ,
ತೃತೀಯಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಾದಿಪರಂ ಪದಮ್
ಮೂರನೆಯದು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಪದ,
ಅನುಸ್ವಾರೋಪಧಾಮೂಲಾ ತಾನ್ ಕ್ವಚಿತ್ಕ್ರಮತಃ ಪರಮ್
ಅನುಸ್ವಾರ, ಉಪಧ್ಮಾನೀಯ, ಮತ್ತು ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ.
ಸಂಯೋಗೋ ಯತ್ರ ದೃಶ್ಯೇತ ರ್ವ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿರತೇ ಪದೇ
ಎಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಜನ ಇದ್ದರೂ,
ಸಂಯೋಗೇ ಸ್ವರಿತಂ ಯತ್ರ ಉದ್ವಾತಃ ಪ್ರತನಂ ತಥಾ
ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಸಂಯೋಗಾತ್ತು ವಿಜಾನೀಯಾತ್ಪರಂ ಸಂಯೋಗನಾಯಕಮ್
ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಗದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅನುಸ್ವಾರಃ ಪದಾನ್ತಶ್ಚ ಕ್ರಮಜಂ ಪ್ರತ್ಯಯೇ ಸ್ವಕೇ
ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಪಾದಾದೌ ಚಾಪಾದಾದೌ ಸಂಯೋಗಾವಗ್ರಹೇಷು ಚ
ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಸಂಯುಕ್ತ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಪಾದಾದಾವಪ್ಯವಿಚ್ಛೇದೇಸಂಯೋಗಾನ್ತೇ ಚ ತಿಷ್ಟತಾಮ್
ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಅಕ್ಷರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಉಳಿಯಲಿ.
ಅಣುಶೇಷೋ ಹ್ರಿಗೋ ವಾಪಿ ಯುಗಲಾದಿರವಿಸ್ಫುಟಃ
ಉಳಿದಿರುವ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರ ಅಥವಾ 'ಹೃ' ಅಕ್ಷರ, ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದ ಜೋಡಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಯನ್ನೀಚಂ ನೀಚಮೇವ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಚಯಸ್ಥಂ ತದಪಿ ನೀಚಮ್
ಯಾವುದು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿರುವುದೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಿಯಂ ದೂತಂ ಘೃತಂ ಚಿತ್ತಮತಿಶಬ್ದಸ್ತು ನೀಚತಃ
ಪ್ರಿಯ, ದೂತ, ಘೃತ, ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕೆಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
ಶತೇಷು ಸಪವಿತ್ರೇಷು ನೀಚಾದುಞ್ಚಾರ್ಯತೇ ಶ್ರುತಿಃ
ನೂರಾರು ಶುದ್ಧ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಪಠಣವು ಕೆಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಧ್ವನಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವಾನರೋನಕಾರಶ್ಚ ಶೇಷಾಸ್ತುಸ್ವರಿತಾ ನರಾಃ
ವಿಶ್ವಾನರ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು 'ಓ' ಎಂಬ ಸ್ವರ ಸ್ವರಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು; ಉಳಿದವುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಪುರುಷರೆ.
ಅದೀರ್ಘಂ ದೀರ್ಘವತ್ಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವಿಸ್ವರಂ ಯತ್ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ
ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರವನ್ನು ದೀರ್ಘದಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು, ಎರಡು ಧ್ವನಿಗಳು ಬರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.
ನಿಮೇಷಕಾಲೋ ಮಾತ್ರಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಲೇತಿ ಚಾಪರೇ
ನಿಮಿಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಅದು ಮಿಂಚಿನ ಸಮಯ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಋಕ್ಸ್ವರಾ ತುಲ್ಯಯೋಗಾ ವಾ ಕೈಶ್ಚಿದೇವಮುದೀರ್ಯತೇ
ಋಕ್ಸ್ನ ಧ್ವನಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಯೇತೀಕ್ಷರಾದಿಕರಣಂ ಪದಾನ್ತಸ್ಯೇತಿ ತಂ ವಿದುಃ
ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಪದದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ವಿವೃತಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ವೈ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಇತಿ ಮೇ ಮತಮ್
ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಆರಂಭಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು — ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಹ್ರಸ್ವಾದಿವತ್ಸಾನುಸೃತಾ ವತ್ಸಾನುಸಾರಿಣೀ ಚಾಗ್ರೇ
ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಸುವಿನ ಕಂದದಂತೆ ಮುಂದಿನ ಧ್ವನಿ ಕೂಡ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ.
ಚತಸೃಣಾಂ ವಿವೃತೀನಾ ಮನ್ತರಂ ಮಾತ್ರಿಕಂ ಭವೇತ್
ಈ ನಾಲ್ಕು ಆರಂಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮಾತ್ರೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಬೇಕು.
ಅರ್ದ್ಧಮಾತ್ರಿಕಮನ್ಯೇಷಾಮನ್ಯೇಷಾಮಣುಮಾತ್ರಿಕಮ್
ಉಳಿದವುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮಾತ್ರೆ; ಇನ್ನಿತರರಿಗೆ ಅಣುಮಾತ್ರೆ ಅವಧಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪವೇಷು ಪರಸವರ್ಣಂ ಸ್ಪರ್ಶೇಷು ಚೋತ್ತಮಾಪತಿಮ್
ಪ ಎಂಬಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷರವು ಅದೇ ವರ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಶ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕಾರಂ ರಕ್ತಮಿತ್ಯಾಹುಸ್ತಕಾರೇಣ ತು ರಜ್ಯತೇ
ಅ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೆಂಪು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ತ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಅದು ಬಣ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅರ್ದ್ಧಮಾತ್ರಾ ತು ಪೂರ್ವಸ್ಯ ರಜ್ಯತೇ ತ್ವಣುಮಾತ್ರಯಾ
ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರದ ಅರ್ಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರೇಫೋ ರಙ್ಗಶ್ಚ ಲೋಪಶ್ಚ ಸಾನುಸ್ವರೋ ಽಪಿ ವಾ ಕ್ವಚಿತ್
ರೆಫ, ರಂಗ, ಲೋಪ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುನಾಸಿಕವೂ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.