ಇಕಾರಂ ಯತ್ರ ಪಶ್ಯೇಯುರಿಕಾರೇಣೈವ ಸಂಯುತಮ್
'ಇ' ಸ್ವರ ಮತ್ತೊಂದು 'ಇ'ಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ,
ಸ್ವರೇ ಚೇತ್ಸ್ವರಿತಂ ಯತ್ರ ವಿವೃತಾ ಯತ್ರ ಸಂಹಿತಾ
ಯಾವ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತ ಬರುವುದೋ, ಅದು ತೆರೆದಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ,
ತಾನ್ಯಃ ಸ್ವಾರಃ ಸ ಜಾತ್ಯೇನ ಶ್ರುತ್ಯಗ್ರೇ ಕ್ಷೈಪ್ರ ಉಚ್ಯತೇ
ಆ ಸ್ವರವು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಗಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸ್ವರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಿರೋವಿರಾಮೋ ವಿಷ್ಕಷಿತೇ ಪ್ರಶ್ಲಿಷ್ಟೋ ಹೀಈಗೋವರ್ಣಃ
ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಿತ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೀಗೋವರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಉಞ್ಚಾದೇಕಾಕ್ಷರಾತ್ಪೂರ್ವಾತ್ಸ್ವರಂ ಯದ್ಯದಿಹಾಕ್ಷರಮ್
ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರ ಇದ್ದರೆ,
ಚತ್ವಾರಸ್ತ್ವಾದಿತಃ ಸ್ವಾರಾಃ ಕಂಷಂಪುಂಶ್ಫುತಿಶಾಸ್ತ್ರತಃ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಷ, ಪುಂ, ಸ್ಫುಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇಕಾರಾನ್ತೇ ಪದೇ ಪೂರ್ವ ಉಕಾರೇ ಪರತಃ ಸ್ಥಿತೇ
ಒಂದು ಪದವು 'ಇ' ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು, ನಂತರದ ಪದವು 'ಉ' ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾದಾಗ,
ಇಕಾರಾನ್ತೇ ಪದೇ ಚೈವೋಕಾರದ್ವಯಂ ಪರೇ ಪದೇ
ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದು ಪದವು 'ಇ' ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು, ಮುಂದಿನ ಪದದಲ್ಲಿ ಎರಡು 'ಉ' ಅಕ್ಷರಗಳು ಬಂದಾಗ,
ತ್ರಯೋ ದೀರ್ಘಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಯೇ ಚ ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರೇಷು ವೈ
ಮೂರು ದೀರ್ಘಸ್ವರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ದೀರ್ಘಸ್ವರಗಳನ್ನೂ.
ಅನೇಕಾನಾಮುದಾತ್ತಾನಾಮನುದಾತ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ಯದಿ
ಬಹು ಎತ್ತಿದ ಅಕ್ಷರಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಕೆಳಗಿರುವ ಅಕ್ಷರ ಬಂದರೆ,
ಯತ್ರ ದ್ವಿಪ್ರಭೃತೀನಿ ಸ್ಯುರುದಾತ್ತಾನ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ತು
ಎಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಇದ್ದವೆಯೋ,
ನ ರೇಫೇ ವಾ ಹಕಾರೇ ವಾ ದ್ವಿರ್ಭಾವೋ ಜಾಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್
'ರ' ಅಥವಾ 'ಹ' ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಣೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಚತುರ್ಥಂ ತು ತೃತೀಯೇನ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪ್ರಥಮೇನ ತು
ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮೂರನೆಯದೊಡನೆ, ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದೊಡನೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ.
ಅನನ್ತ್ಯಶ್ಚ ಭವೇತ್ಪೂರ್ವೋ ಹ್ಯನ್ತಶ್ಚ ಪರತೋ ಯದಿ
ಮುಂದಿನದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದಿನದು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಇರಬೇಕು.
ವರ್ಗಾನ್ತ್ಯಾನ್ ಶಷಸೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಮನ್ತಸ್ಥೈರ್ವಾಪಿ ಸಂಯುತಾನ್
ವರ್ಗದ ಅಂತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳು 'ಶ', 'ಷ', 'ಸ' ಗಳೊಡನೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ,
ತೃತೀಯಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಶ್ಚ ಚತುರ್ಥಾದಿಪರಂ ಪದಮ್
ಮೂರನೆಯದು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಪದ,
ಅನುಸ್ವಾರೋಪಧಾಮೂಲಾ ತಾನ್ ಕ್ವಚಿತ್ಕ್ರಮತಃ ಪರಮ್
ಅನುಸ್ವಾರ, ಉಪಧ್ಮಾನೀಯ, ಮತ್ತು ಮೂರ್ಧನ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ.
ಸಂಯೋಗೋ ಯತ್ರ ದೃಶ್ಯೇತ ರ್ವ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿರತೇ ಪದೇ
ಎಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಜನ ಇದ್ದರೂ,
ಸಂಯೋಗೇ ಸ್ವರಿತಂ ಯತ್ರ ಉದ್ವಾತಃ ಪ್ರತನಂ ತಥಾ
ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಸಂಯೋಗಾತ್ತು ವಿಜಾನೀಯಾತ್ಪರಂ ಸಂಯೋಗನಾಯಕಮ್
ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಗದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅನುಸ್ವಾರಃ ಪದಾನ್ತಶ್ಚ ಕ್ರಮಜಂ ಪ್ರತ್ಯಯೇ ಸ್ವಕೇ
ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಪಾದಾದೌ ಚಾಪಾದಾದೌ ಸಂಯೋಗಾವಗ್ರಹೇಷು ಚ
ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಸಂಯುಕ್ತ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಪಾದಾದಾವಪ್ಯವಿಚ್ಛೇದೇಸಂಯೋಗಾನ್ತೇ ಚ ತಿಷ್ಟತಾಮ್
ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಅಕ್ಷರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಉಳಿಯಲಿ.
ಅಣುಶೇಷೋ ಹ್ರಿಗೋ ವಾಪಿ ಯುಗಲಾದಿರವಿಸ್ಫುಟಃ
ಉಳಿದಿರುವ ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರ ಅಥವಾ 'ಹೃ' ಅಕ್ಷರ, ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದ ಜೋಡಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
ಯನ್ನೀಚಂ ನೀಚಮೇವ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಚಯಸ್ಥಂ ತದಪಿ ನೀಚಮ್
ಯಾವುದು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿರುವುದೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಿಯಂ ದೂತಂ ಘೃತಂ ಚಿತ್ತಮತಿಶಬ್ದಸ್ತು ನೀಚತಃ
ಪ್ರಿಯ, ದೂತ, ಘೃತ, ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕೆಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
ಶತೇಷು ಸಪವಿತ್ರೇಷು ನೀಚಾದುಞ್ಚಾರ್ಯತೇ ಶ್ರುತಿಃ
ನೂರಾರು ಶುದ್ಧ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಪಠಣವು ಕೆಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಧ್ವನಿಗೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವಾನರೋನಕಾರಶ್ಚ ಶೇಷಾಸ್ತುಸ್ವರಿತಾ ನರಾಃ
ವಿಶ್ವಾನರ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು 'ಓ' ಎಂಬ ಸ್ವರ ಸ್ವರಿತ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು; ಉಳಿದವುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಪುರುಷರೆ.
ಅದೀರ್ಘಂ ದೀರ್ಘವತ್ಕುರ್ಯಾದ್ದ್ವಿಸ್ವರಂ ಯತ್ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ
ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರವನ್ನು ದೀರ್ಘದಂತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು, ಎರಡು ಧ್ವನಿಗಳು ಬರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ.
ನಿಮೇಷಕಾಲೋ ಮಾತ್ರಾ ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಲೇತಿ ಚಾಪರೇ
ನಿಮಿಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಅದು ಮಿಂಚಿನ ಸಮಯ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.