ಕ್ರುಷ್ಟೇನ ದೇವಾ ಜೀವನ್ತಿ ಪ್ರಥಮೇನ ತು ಮಾನುಷಾಃ
ದೇವತೆಗಳು ಉಚ್ಚ ಸ್ವರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತವೆ, ಮಾನವರು ಮೊದಲ ಸ್ವರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.
ಅನ್ಧಜಾಃ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ಚತುರ್ಥಸ್ವರಜೀವಿನಃ
ಅಂಧಜನರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ವರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.
ಅತಿಸ್ವರೇಣ ನೀಚೇನ ಜಗತ್ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾಃ
ಅತಿಯಾದ ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ದೀಪ್ತಾಯತಾಕರುಣಾನಾಂ ಮೃದುಮಧ್ಯಮಯೋಸ್ತಥಾ
ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ದಯಾಳು ಸ್ವರೂಪಗಳಂತೆಯೇ ಮೃದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪಗಳೂ ಇವೆ.
ದೀಪ್ತಾ ಮನ್ದ್ರೇ ದ್ವಿತೀಯ ಚ ಪ್ರಚತುರ್ಥೇ ತಥೈವ ಚ
ಪ್ರಕಾಶವು ಮಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ಎರಡನೇಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕನೇಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.
ಶ್ರುತಯೋ ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯ ಮೃದುಮಧ್ಯಾಯತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಎರಡನೇ ಸ್ವರದ ಅಂತರಗಳು ಮೃದು, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಯತಾತ್ವಂ ಭವೇನ್ನೀಚೇ ಮೃದುತಾ ತು ವಿಪರ್ಯಯೇ
ಉದ್ದವಾದ ಸ್ವರೂಪವು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮೃದು ಸ್ವರೂಪವು ಅದರ ವಿರುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ದ್ವಿತೀಯೇ ವಿರತಾ ಯಾ ತು ಕ್ರುಷ್ಟಶ್ಚ ಪರತೋ ಭವೇತ್
ಎರಡನೇಯಲ್ಲಿ ನಿರೋಧವಾಗಿರುವವುಗಳು, ನಂತರ ಉಚ್ಚ ಸ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ.
ಅತ್ರೈವ ವಿರತಾ ಯಾ ತು ಚತುರ್ಥೇನ ಪ್ರವರ್ತತೇ
ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿರೋಧವಾಗಿರುವವುಗಳು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.
ನಾತಿತಾರಶ್ರುತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸ್ವರಯೋರ್ನಾಪಿ ಚಾನ್ತರೇ
ಅತಿಯಾದ ಎತ್ತರದ ಅಂತರವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು, ಸ್ವರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಬಾರದು.
ದ್ವಿವಿಧಾ ಗತಿಃ ಪದಾನ್ತಸ್ಥಿತಸಂಧಿಃ ಸಹೋಷ್ಮಭಿಃ
ಚಲನೆ ಎರಡು ವಿಧ: ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಮದೊಡನೆ.
ಸ್ವರಾನ್ತರಾವಿರತಾನಿ ಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘಘುಟಾನಿ ಚ
ಸ್ವರಗಳ ಮಧ್ಯದ ನಿರೋಧಿತ ಅಂತರಗಳು ಚಿಕ್ಕದು, ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿವೆ.
ದೀಪ್ತಾಮುದಾತ್ತೇ ಜಾನೀಯಾದ್ದೀಪ್ತಾಂ ಚ ಸ್ವರಿತೇ ವಿದುಃ
ಉದಾತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಸ್ವರಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಉದಾತ್ತಶ್ಚಾನುದಾತ್ತಶ್ಚ ಸ್ವರಿತಪ್ರಚಿತೇ ತಥಾ
ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತವು ಕೂಡಿದವುಗಳೂ ಇವೆ.
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಆಚಿಕಸ್ಯ ಸ್ವರತ್ರಯಮ್
ಇಗಾ ನಾನು ಪಠಿಸುವಾಗ ಬಳಸುವ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಯ ಏವೋದಾತ್ತ ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಏವ ಸ್ವರಿತಾತ್ಪರಃ
ಯಾವುದನ್ನು ಉದಾತ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ವರ್ಣಸ್ವರೋ ಽತೀತಸ್ವರಃ ಸ್ವರಿತೋ ದ್ವಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಒಂದು ಅಕ್ಷರದ ಸ್ವರವು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಸ್ವರಿತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಎರಡು ವಿಧಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ ತು ಸಪ್ತವಿಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ್ವರಃ ಪ್ರತ್ಯಯದರ್ಶನಾತ್
ಈ ಸ್ವರವನ್ನು ಸಪ್ತಪ್ರಕಾರ ಎಂದು, ಸಂದರ್ಭದ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸಪ್ತಸ್ವರಾನ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ದಕ್ಷಿಣಂ ಶ್ರವಣಂ ಪ್ರತಿ
ಎಡ ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುವಂತೆ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.
ಉಚ್ಚಾದುಞ್ಚತರಂ ನಾಸ್ತಿ ನೀಚಾನ್ನೀಚತರಂ ತಥಾ
ಹೆಚ್ಚಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಇಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲ.
ಉಚ್ಚನೀಚಸ್ಯ ಯನ್ಮಧ್ಯೇ ಸಾಧಾರಣಮಿತಿ ಶ್ರುತಿಃ
ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಶ್ರುತಿ 'ಸಾಧಾರಣ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ.
ಉದಾತ್ತೇ ನಿಷಾದಗಾನ್ಧಾರಾವನುದಾತ್ತೇಂ ಋಷಭಧೈವತೋ
ಉದಾತ್ತದಲ್ಲಿ ನಿಷಾದ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಅನುದಾತ್ತದಲ್ಲಿ ಋಷಭ ಮತ್ತು ಧೈವತ ಸೇರಿವೆ.
ಯತ್ರ ಕಖಪರಾ ಊಷ್ಮಾ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲಪ್ರಯೋಜನಾಃ
ಯಾವಲ್ಲಿ ಕಂಠ್ಯ, ಉಷ್ಮ, ಮತ್ತು ಜಿಹ್ವಾಮೂಲದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬರುತ್ತವೆಯೋ,
ಜಾತ್ಯಃ ಕ್ಷೈಪ್ರೋ ಽಭಿನಿಹಿತ ಸ್ತೈರವ್ಯಞ್ಜನ ಏವ ಚ
ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ವೇಗವಾಗಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವ್ಯಂಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವವು,
ಸ್ವರಾಣಾಮಹಮೇತೇಷಾಂ ಪೃಥಗ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಕ್ಷಣಮ್
ಈ ಸ್ವರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಸಪಕಾರಂ ಸವಂ ವಾಪಿ ಹ್ಯಕ್ಷರಂ ಸ್ವರಿತಂ ಭವೇತ್
'ಕ' ಅಥವಾ 'ವ' ಇರುವ ಅಕ್ಷರವೂ ಸ್ವರಿತವಾಗಬಹುದು.
ಇಉವರ್ಣೋ ಯದೋದಾತ್ತಾವಾಪದ್ಯೇತೇ ಪವೌ ಕ್ವಚಿತ್
'ಇ' ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗುವಾಗ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಪ' ಮತ್ತು 'ವ'ಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಕಾಣಬಹುದು.
ಏಓ ಆಭ್ಯಾಮುದಾತ್ತಾಭ್ಯಾಮಕಾರೋ ನಿಹಿತಶ್ಚ ಯಃ
'ಏ' ಅಥವಾ 'ಓ' ಎರಡು ಉದಾತ್ತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದಾಗ, ಅಥವಾ 'ಅ' ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ,
ಉದಾತ್ತಪೂರ್ವೇ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಛನ್ದಸಿ ಸ್ವರಿತಂ ಭವೇತ್
ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ನಂತರ ಬರುವದು ಯಾವುದು ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಸ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅವಗ್ರಹಾತ್ಪರಂ ಯತ್ರ ಸ್ವರಿತಂ ಸ್ಯಾದನನ್ತರಮ್
ಅವಗ್ರಹದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಸ್ವರಿತ ಬರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ,