ನರ್ದತ್ಯೃಷಭವದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದೃಷೇರ್ಭ ಉಚ್ಯತೇ
ಎದ್ದು ಕೂಗುವ ಎಮ್ಮೆ ಹೋಲುವ ಧ್ವನಿ ಇದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಋಷಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಾತಿ ಗನ್ಧವಹಃ ಪುಣ್ಯೋ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಮೆಲುಕು ಹಬ್ಬುವ ಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದರಿಂದ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ತೋ ಮಧ್ಯವರ್ತೀ ಮಧ್ಯಮತ್ವಂ ಸಮರ್ಶ್ನುತೇ
ನಾಭಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸ್ವರ ತನ್ನ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೋತ್ಥಿತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮತ್ವಂ ವಿಧೀಯತೇ
ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಐದನೆಯದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶೇಷಾನ್ಪಞ್ಚ ಸ್ವರಾಂಸ್ತ್ವನ್ಯೇ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೋತ್ಥಿತಾನ್ವಿದುಃ
ಮತ್ತಿನ ಐದು ಸ್ವರಗಳೂ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನಿಗೀತಸ್ವರಃ ಷಙ್ಜ ಋಷಭೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಚ್ಯತೇ
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಷಂಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಋಷಭನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಞ್ಚಮಸ್ತು ಸ್ವರೋ ಗೀತಸ್ತ್ವಯೈವೇತಿ ನಿಧಾರಯ
ಐದನೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ನೀನೇ ಹಾಡಿದ್ದೀಯೆ; ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೋ.
ಆದ್ಯಂಸ್ಯ ದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಷಙ್ಜಸ್ಯಾಪ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ
ಮೊದಲ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ಷಂಜನಿಗೂ ಅದೇ ದೇವತೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಗಾವಃ ಪ್ರಣೀತೇ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಹಸುಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದಾಗ ಅವು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತವೆ, ಅದರಿಂದ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಸೋಮಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಸ್ಯಾಪಿ ದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮರಾದ್ರಸ್ಮೃತಮ್
ಐದನೆಯ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಸೋಮ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮರಾತ್ರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಅತಿಸಂಧೀಯತೇ ಯಸ್ಮಾದೇತಾನ್ಪೂರ್ವೋತ್ಥಿತಾನ್ಸ್ವರಾನ್
ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಇದು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿಷೀದನ್ತಿ ಸ್ವರಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನಿಷಾದಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಸ್ವರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಷಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಾಂಶ್ಚಾಭಿಭವತ್ಯೇಷ ಯದಾದಿತ್ಯೋ ಽಸ್ಯ ದೈವತಮ್
ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ದೇವತೆ ಸೂರ್ಯನು.
ದಾರವೀ ಗಾತ್ರವೀಣಾ ಚ ದ್ವೇ ವೀಣೇ ಗಾನಜಾತಿಷು
ದಾರವೀ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರವೀಣಾ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ವೀಣೆಗಳು ಸಂಗೀತ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಗಾತ್ರವೀಣಾ ತು ಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಗಾಯನ್ತಿ ಸಾಮಙ್ಗಾಃ
ಸಾಮಗಾನ ಮಾಡುವವರು ಹಾಡುವ ವೀಣೆಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರವೀಣಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹಸ್ತೌ ತು ಸಂಯತೌ ಧಾರ್ಯೌಂ ಜಾನುಭ್ಯಾಮುಪರಿಸ್ಥಿತೌ
ಕೈಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಇಟ್ಟು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಣವಂ ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ವ್ಯಾಹೃತೀಸ್ತದನನ್ತರಮ್
ಮೊದಲು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಂತರ ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಹೇಳಬೇಕು.
ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಚಾಙ್ಗುಲೀಃ ಸರ್ವಾ ರೋಪಯೇತ್ಸ್ವರಮಣ್ಡಲಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ, ಸ್ವರಮಂಡಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.
ವಿರಲಾ ನಾಙ್ಗುಲೀಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೂಲೇ ಚೈತಾಂ ನ ಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್
ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಡಬೇಕು, ಅವುಗಳ ಬೇಸನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು.
ಮಾತ್ರಾದ್ವಿಮಾತ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಿಭಾಗಾರ್ಥೇ ವಿಭಾಗವಿತ್
ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಹಳೆಯವರಿಗಾಗಿ, ವಿಭಾಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ತ್ರಿರೇಖಾ ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ತತ್ರ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್
ಯಾರ ಬಳಿ ಮೂರು ರೇಖೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
ಪರ್ವಾನ್ತರಂ ಸಾಮಸು ಚ ಋಕ್ಷು ಕುರ್ಯಾತ್ತಿಲಾನ್ತರಮ್
ಪ್ರತಿ ಭಾಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಋಕ್ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಳ್ಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಅಂತರವಿಡಬೇಕು.
ನ ಚಾತ್ರ ಕಂಪಯೇತ್ಕಿಞ್ಚಿದಙ್ಗಸ್ಯಾವಯವಂ ಬುಧಃ
ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯು ದೇಹದ ಯಾವ ಅಂಗವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಬಾರದು.
ಅಭ್ರಮಧ್ಯೇ ಯಥಾ ವಿದ್ಯುದೃಶ್ಯತೇ ಮಣಿಸೂತ್ರವತ್
ಮೇಘಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಿಂಚು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಹಾರಿನ ಹಾರಿನಂತೆ—
ಕೂರ್ಮೋ ಽಗಾನಿ ಚ ಸಂಹೃತ್ಯ ಚೇತೋದೃಷ್ಟಿಂ ದಿಶನ್ಮನಃ
ಆಮೆಯಂತೆ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು.
ನಾಸಿಕಾಯಾಸ್ತು ಪೂರ್ವೇಣ ಹಸ್ತಂ ಗೋಕರ್ಣವದ್ಧರೇತ್
ಮೂಗಿನ ಮುಂದೆ ಕೈಯನ್ನು ಹಾಲುಹಸುವಿನ ಕಿವಿಯಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಚಾರಯೇದ್ವಾಕ್ಯಂ ಹಸ್ತೇನ ಚ ಮುಖೇನ ಚ
ಮಾತನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೂ ಬಾಯಿಂದಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.
ನಾತ್ಯಾಹನ್ಯಾನ್ನ ನಿರ್ಹಣ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರಗಾಯೇನ್ನ ಕಂಪಯೇತ್
ಮಾತನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಎತ್ತಿಸಬಾರದು, ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಾರದು, ಹಾಡಬಾರದು, ಅಲ್ಲಾಡಿಸಬಾರದು.
ಯಥಾ ಸುಚರತಾಂ ಮಾರ್ಗೋ ಮೀನಾನಾಂ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ
ಮೀನಿನ ಸರಾಗವಾದ ಚಲನೆಯ ದಾರಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ—
ಯಥಾ ದಧಿನಿ ಸರ್ಪಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಕಾಷ್ಟಸ್ಥೋ ವಾ ಯಥಾನಲಃ
ಮಜ್ಜಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಇರುವಂತೆ, ಮರದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಇರುವಂತೆ—