ಯಸ್ಮಾ ತ್ತು ಮಧ್ಯಮೇ ನ್ಯಾಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೈಶಿಕಮಧ್ಯಮಃ
ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೈಶಿಕ ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಶ್ಯಪಃ ಕೈಶಿಕಂ ಪ್ರಾಹ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮಸಂಭವಮ್
ಕಶ್ಯಪನು ಕೈಶಿಕ ಸ್ವರ ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ವೇತಿ ವಾದ್ಯಸ್ಯ ಸಂಜ್ಞೇಯಂ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರರೋಚನಮ್
'ವೇತಿ' ಎಂಬುದು ವಾದ್ಯದ ಹೆಸರು; ಅದು ಗಂಧರ್ವನಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತೃತೀಯಸ್ತ್ವೃಷಭಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಎರಡನೆಯದು ಗಾಂಧಾರ, ಮೂರನೆಯದು ಋಷಭ ಎಂದು ನೆನಪಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಷಷ್ಠೋ ನಿಷಾದೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಪ್ತಮಃ ಪಞ್ಚಮಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಆರನೆಯದು ನಿಷಾದ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಏಳನೆಯದು ಪಂಚಮ ಎಂದು ನೆನಪಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಜಾವಿಕೇ ತು ಗಾನ್ಧಾರಂ ಕ್ರೈಞ್ಚೋ ವದತಿ ಮಧ್ಯಮಮ್
ಮೇಷದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕ್ರೈಂಚನು ಮಧ್ಯಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಶ್ವಸ್ತು ಧೈವತಂ ವಕ್ತಿ ನಿಷಆದಂ ವಕ್ತಿ ಕುಞ್ಜರಃ
ಕುದುರೆ ಧೈವತ ಸ್ವರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಆನೆ ನಿಷಾದ ಸ್ವರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತ್ವನುನಾಸಿಕ್ಯ ಉರಸೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಸ್ವರಃ
ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರ ನಾಸಿಕೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರ ಹೃದಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಲಲಾಟಾದ್ಧೈವತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನಿಷಾದಂ ಸರ್ವಸನ್ಧಿಜಮ್
ಲಲಾಟದಿಂದ ಧೈವತ ಸ್ವರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನಿಷಾದ ಸ್ವರ ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಷಙ್ಭಿಃ ಸಂ ಜಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಷಙ್ಜ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ
ಷಣ್ನಿಂದ ಅದು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಷಾಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನರ್ದತ್ಯೃಷಭವದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದೃಷೇರ್ಭ ಉಚ್ಯತೇ
ಎದ್ದು ಕೂಗುವ ಎಮ್ಮೆ ಹೋಲುವ ಧ್ವನಿ ಇದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಋಷಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಾತಿ ಗನ್ಧವಹಃ ಪುಣ್ಯೋ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಮೆಲುಕು ಹಬ್ಬುವ ಗಂಧವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದರಿಂದ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ತೋ ಮಧ್ಯವರ್ತೀ ಮಧ್ಯಮತ್ವಂ ಸಮರ್ಶ್ನುತೇ
ನಾಭಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸ್ವರ ತನ್ನ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೋತ್ಥಿತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮತ್ವಂ ವಿಧೀಯತೇ
ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಐದನೆಯದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶೇಷಾನ್ಪಞ್ಚ ಸ್ವರಾಂಸ್ತ್ವನ್ಯೇ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನೋತ್ಥಿತಾನ್ವಿದುಃ
ಮತ್ತಿನ ಐದು ಸ್ವರಗಳೂ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನಿಗೀತಸ್ವರಃ ಷಙ್ಜ ಋಷಭೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಚ್ಯತೇ
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಷಂಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಋಷಭನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಞ್ಚಮಸ್ತು ಸ್ವರೋ ಗೀತಸ್ತ್ವಯೈವೇತಿ ನಿಧಾರಯ
ಐದನೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ನೀನೇ ಹಾಡಿದ್ದೀಯೆ; ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೋ.
ಆದ್ಯಂಸ್ಯ ದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಷಙ್ಜಸ್ಯಾಪ್ಯುಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ
ಮೊದಲ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ಷಂಜನಿಗೂ ಅದೇ ದೇವತೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಗಾವಃ ಪ್ರಣೀತೇ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಗಾನ್ಧಾರಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಹಸುಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದಾಗ ಅವು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತವೆ, ಅದರಿಂದ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಸೋಮಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಸ್ಯಾಪಿ ದೈವತಂ ಬ್ರಹ್ಮರಾದ್ರಸ್ಮೃತಮ್
ಐದನೆಯ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಸೋಮ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮರಾತ್ರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಅತಿಸಂಧೀಯತೇ ಯಸ್ಮಾದೇತಾನ್ಪೂರ್ವೋತ್ಥಿತಾನ್ಸ್ವರಾನ್
ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಇದು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿಷೀದನ್ತಿ ಸ್ವರಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನಿಷಾದಸ್ತೇನ ಹೇತುನಾ
ಸ್ವರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಷಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಾಂಶ್ಚಾಭಿಭವತ್ಯೇಷ ಯದಾದಿತ್ಯೋ ಽಸ್ಯ ದೈವತಮ್
ಇದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ದೇವತೆ ಸೂರ್ಯನು.
ದಾರವೀ ಗಾತ್ರವೀಣಾ ಚ ದ್ವೇ ವೀಣೇ ಗಾನಜಾತಿಷು
ದಾರವೀ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರವೀಣಾ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ವೀಣೆಗಳು ಸಂಗೀತ ವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಗಾತ್ರವೀಣಾ ತು ಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಗಾಯನ್ತಿ ಸಾಮಙ್ಗಾಃ
ಸಾಮಗಾನ ಮಾಡುವವರು ಹಾಡುವ ವೀಣೆಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರವೀಣಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಹಸ್ತೌ ತು ಸಂಯತೌ ಧಾರ್ಯೌಂ ಜಾನುಭ್ಯಾಮುಪರಿಸ್ಥಿತೌ
ಕೈಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಇಟ್ಟು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಣವಂ ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ವ್ಯಾಹೃತೀಸ್ತದನನ್ತರಮ್
ಮೊದಲು ಪ್ರಣವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನಂತರ ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಹೇಳಬೇಕು.
ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಚಾಙ್ಗುಲೀಃ ಸರ್ವಾ ರೋಪಯೇತ್ಸ್ವರಮಣ್ಡಲಮ್
ಎಲ್ಲಾ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ, ಸ್ವರಮಂಡಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.
ವಿರಲಾ ನಾಙ್ಗುಲೀಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೂಲೇ ಚೈತಾಂ ನ ಸಂಸ್ಪೃಶೇತ್
ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಡಬೇಕು, ಅವುಗಳ ಬೇಸನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು.
ಮಾತ್ರಾದ್ವಿಮಾತ್ರವೃದ್ಧಾನಾಂ ವಿಭಾಗಾರ್ಥೇ ವಿಭಾಗವಿತ್
ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಹಳೆಯವರಿಗಾಗಿ, ವಿಭಾಗವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.