ಸಾಮಸು ತ್ರ್ಯನ್ತರಂ ವಿದ್ಯಾದೇತಾವತ್ಸ್ವರತೋ ಽನ್ತರಮ್
ಸಾಮಗಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅವಿಜ್ಞಾನಾದ್ಧಿ ಶಿಕ್ಷಾಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಭವತಿ ವಿಸ್ವರಃ
ಶಿಕ್ಷೆಯ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಡಿದರೆ ಅವರ ಗಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ತಪ್ಪು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ ವಾಗ್ವಜ್ರೋ ಯಜಮಾನಂ ಹಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಯಥೇನ್ದ್ರಶತ್ರುಃ ಸ್ವರತೋ ಽಪರಾಧಾತ್
ಅಂತಹ ಮಾತು, ವಜ್ರದಂತೆ, ಯಜಮಾನನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸ್ವರದ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಶತ್ರುವಿನಂತೆಯೇ ಅವನು ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸವನಾನ್ಯಾಹುರೇತಾನಿ ಸಾಮ ವಾಪ್ಯರ್ದ್ಧತೋಂಽತರಮ್
ಈ ಹಾಡುಗಳು ಸೋಮಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯನವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಥವಾ ಸಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವರದ ಅಂತರ ಅರ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ನ ಚ ಶಕ್ತೋ ಽಸಿ ವ್ಯಕ್ತಸ್ತು ತಥಾ ಪ್ರಾವಚನಾ ವಿಧಿಃ
ನೀನು ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹೀಗೆಯೇ ಪಾಠದ ನಿಯಮವೂ ಇದೆ.
ಋಗ್ವೇದೇ ಸಾಮವೇದೇ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಃ ಸ್ವರಃ
ಋಗ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.
ಉಚ್ಚಮಧ್ಯಮಸಂಘಾತಃ ಸ್ವರೋ ಭವತಿ ಪಾರ್ಥಿವಃ
ಪಾರ್ಥಿವ ಎಂಬ ಸ್ವರವು ಉಚ್ಚ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ದ್ವಿತೀಯಾದ್ಯಾಸ್ತು ಮದ್ರಾನ್ತಾಸ್ತೈತ್ತಿರೀಯಾಶ್ಚತುಃಸ್ವರಾನ್
ಎರಡನೆಯದರಿಂದ ಮುಂದಿನವುಗಳು ಮಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವವು; ತೈತ್ತಿರೀಯರು ನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಮನ್ದ್ರಃ ಕ್ರುಷ್ಟೋ ಮುನೀಶ್ವರ ಏತಾನ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಾಮಗಾಃ
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಸಾಮಗರು ಮಂದ್ರ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ತಥಾ ಶಾತಪಥಾವೇತೌ ಸ್ವರೌ ವಾಜಸನೇಯಿನಾಮ್
ಹಾಗೆಯೇ, ಶಾತಪಥದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ವಾಜಸನೇಯಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಇತ್ಯೇತಞ್ಚರಿತಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ವರಾಣಾಂ ಸಾರ್ವವೈದಿಕಮ್
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳ ಆಚರಣೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಅಲ್ಪಗ್ರನ್ಥಂ ಪ್ರಭೂತಾರ್ಥಂ ಸಾಮವೇದಾಙ್ಗಮುತ್ತಮಮ್
ಸಾಮವೇದದ ಅಂಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.
ಪವಿತ್ರಂ ಪಾವನಂ ಪುಣ್ಯಂ ಯಥಾ ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್
ಇದು ಪವಿತ್ರ, ಪಾವನ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕರವಾದುದು, ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ.
ಸಪ್ತ ಸ್ವರಾಸ್ರಯೋ ಗ್ರಾಮಾ ಮೃರ್ಛನಾಸ್ತ್ವೇಕವಿಂಶತಿಃ
ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಮಾ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ; ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವಿಧದ ಮೃಚ್ಛನೆಗಳಿವೆ.
ಷಙ್ಜಶ್ಚ ಋಷಭಶ್ಚೈವ ಗಾನ್ಧಾರೋ ಮಧ್ಯಮಸ್ತಥಾ
ಷಂಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಷಙ್ಜಮಧ್ಯಮಗಾನ್ಧಾರಾಸ್ರರಯೋ ಗ್ರಾಮಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಷಂಜ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ಗಾಮಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ವರ್ಗಾಭ್ರಾಞ್ಚೈವ ಗಾನ್ಧಾರೋ ಗ್ರಾಮಸ್ಥಾನಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಹಿ
ಸ್ವರ್ಗ, ಅಭ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬುವು ಗಾಮದ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ವಿಂಶತಿರ್ಮಧ್ಯಮಗ್ರಾಮೇ ಷಙ್ಜಗ್ರಾಮೇ ಚತುರ್ದಶ
ಮಧ್ಯಮ ಗಾಮದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಇವೆ, ಷಂಜ ಗಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇವೆ.
ನದೀ ವಿಶಾಲಾ ಸುಮುಖೀ ಚಿತ್ರಾ ಚಿತ್ರವತೀ ಮುಖಾ
ನದಿ, ವಿಶಾಲಾ, ಸುಮುಖಿ, ಚಿತ್ರಾ, ಚಿತ್ರವತಿ ಮತ್ತು ಮುಖಾ ಎಂಬುವುಗಳು.
ಆಪ್ಯಾಯಿನೀ ವಿಶ್ವಭೃತಾ ಚನ್ದ್ರಾ ಹೇಮಾ ಕಪರ್ದಿನೀ
ಆಪ್ಯಾಯಿನಿ, ವಿಶ್ವಭೃತಾ, ಚಂದ್ರಾ, ಹೆಮಾ ಮತ್ತು ಕಪರ್ದಿನಿ ಎಂಬುವುಗಳು.
ಷಙ್ಜೇ ತೂತ್ತರಮನ್ದ್ರಾ ಸ್ಯಾದೃಷಭೇ ಚಾಭಿರೂಹತಾ
ಷಂಜದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ ಇದೆ; ಋಷಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿರೂಹತಾ ಇದೆ.
ಮಧ್ಯಮೇ ಖಲು ಸೌವೀರಾ ಹೃಷಿಕಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಸ್ವರೇ
ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರಾ ಮತ್ತು ಹೃಷಿಕಾ ಐದನೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿವೆ.
ನಿಷಾದೇ ರಜನೀಂ ವಿದ್ಯಾದೃಷೀಣಾಂ ಸಪ್ತ ಮೂರ್ಛನಾಃ
ನಿಷಾದದಲ್ಲಿ ರಜನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಋಷಿಗಳ ಮೂರ್ಚನೆಗಳು ಏಳು ಇವೆ.
ಪಿತೄಣಾಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾನಾಃ ಸಪ್ತ ತಥಾ ಯಕ್ಷಾ ನ ಸಂಶಯಃ
ಪಿತೃಗಳ ಮೂರ್ಚನೆಗಳು ಏಳು, ಅದೇ ರೀತಿ ಯಕ್ಷರ ಮೂರ್ಚನೆಗಳೂ ಏಳು ಎಂದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಷಙ್ಜಃ ಪ್ರೀಣಾತಿ ವೈ ದೇವಾನೃಷೀನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಚರ್ಷಭಃ
ಷಂಜ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಋಷಭ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ದೇವಾನ್ಪಿತೄನೃಷೀಂಶ್ಚೈವ ಸ್ವರಃ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಪಞ್ಚಮಃ
ಐದನೇ ಸ್ವರ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಾನಸ್ಯ ತು ದಶವಿಧಾ ಗುಣವೃತ್ತಿಸ್ತು ತದ್ಯಥಾ
ಗಾನದ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಗಳು ಹತ್ತು ವಿಧವಾಗಿವೆ, ಅವು ಹೀಗಿವೆ:
ಕಾಕಸ್ವರಂ ಮೂರ್ದ್ಧಗತಂ ತಥಾ ಸ್ಥಾನವಿವರ್ಜಿತಮ್
ಕಾಕಸ್ವರ, ಮೂರ್ಧಗತ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದವುಗಳು.
ವ್ಯಾಕುಲಂ ತಾಲಹೀನಂ ಚ ಗೀತಿದೋಷಾಶ್ಚತುರ್ದಶ
ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ, ತಾಳ ಇಲ್ಲದ ಹಾಡು; ಇವು ಹಾಡಿನ ಹದಿನಾಲ್ಕು ದೋಷಗಳು.
ಸ್ರಿಯೋ ಮಧುರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ವಿಕ್ರುಷ್ಟಮಿತರೇ ಜನಾಃ
ಧನ್ಯರು ಮಧುರತೆಯನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ಎತ್ತರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.