ಪಾರ್ಥಿವೋ ಽಯಂ ತಥಾ ದೇಹಃ ಪಾರ್ಥಿವೈಃ ಪರಮಾಣುಭಿಃ
ಈ ದೇಹವೂ ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದದು, ಭೂಮಿಯ ಅಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಗುಡಃ ಫಲಾನೀತಿ ತಥಾ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ ಪರಮಾಣವಃ
ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೂಡ ಭೂಮಿಯ ಅಣುಗಳಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ.
ತನ್ಮನಃ ಶಮನಾಲಬಿ ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಹಿ ಮುಕ್ತಯೇ
ಮನುಜನೇ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು; ಇದುವೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗ.
ಪ್ರಣಿಪತ್ಯ ಮಹಾಭಾಗೋ ನಿದಾಘೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮಹಾಭಾಗನಾದ ನಿದಾಘನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ನಷ್ಟೋ ಮೋಹಸ್ತವಾಕರ್ಣ್ಯ ವಚಾಂಸ್ಯೇತಾನಿ ಮೇ ದ್ವಿಜ
ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮೋಹವು ದೂರವಾಗಿದೆ, ದ್ವಿಜ.
ಇಹಾಗತೋ ಽಹಂ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಪರಮಾರ್ಥಂ ಸುಬೋಧಿತಮ್
ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನಿನಗೆ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ವಾಸುದೇವಾಭಿಧೇಯಸ್ಯ ಸ್ವರುಪಂ ಪರಾತ್ಮನಃ
ವಾಸುದೇವನೆಂಬ ಪರಮಾತ್ಮನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು.
ಪೂಜಿತಃ ಪರಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾನಿಚ್ಛಿತಃ ಪ್ರಯಯೌ ವಿಭುಃ
ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಬೇಡದೆ ಹೊರಟನು.
ನಿದಾಘಜ್ಞಾನದಾನಾಯ ತದೇವ ನಗರಂ ಗುರುಃ
ನಿದಾಘನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ಆ ನಗರವೇ ಗುರುವಾಯಿತು.
ಮಹಾಬಲಪರೀವಾರೇ ಪುರಂ ವಿಶತಿ ಪಾರ್ಥಿವೇ
ಮಹಾ ಬಲಶಾಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಅವನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಕ್ಷುತ್ಕ್ಷಾಮಕಣ್ಠಮಾಯಾನ್ತಮರಣ್ಯಾತ್ಸಸಮಿತ್ಕುಶಮ್
ಹಸಿವಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಒಣಗಿದವನಾಗಿ, ಅವನು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಂದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಉವಾಚ ಕಸ್ಮಾದೇಕಾನ್ತಂ ಸ್ಥೀಯತ ಭವತಾ ದ್ವಿಜ
ಅವನು ಕೇಳಿದನು: 'ದ್ವಿಜನೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಕುಳಿತಿದ್ದೀಯೆ?
ಪ್ರವಿವಕ್ಷೌ ಪುರೇ ರಮ್ಯೇ ತೇನಾತ್ರ ಸ್ಥೀಯತೇ ಮಯಾ
ನಾನು ಆ ಸುಂದರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ.'
ಕಥ್ಯತಾಂ ಮೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ವಮಭಿಜ್ಞೋ ಮತೋ ಮಮ
'ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನಗೆ ಹೇಳು. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ.'
ಅಧಿರುಢೋ ನರೇನ್ದ್ರೋ ಽಯಂ ಪರಿತೋ ಯಸ್ತಥೇತರಃ
'ಈ ರಾಜನು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ, ಇತರರು ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದಾರೆ.'
ಭವತಾ ನಿರ್ವಿಶೇಷೇಣ ಪೃಥಗ್ವೇದೋಪಲಕ್ಷಿತೌ
'ನೀನು ಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀಯೆ.'
ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಕೋ ಽತ್ರ ಗಜಃ ಕೋ ವಾ ನರಾಧಿಪಃ
'ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಗಜ, ಯಾರು ನರಾಧಿಪ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.'
ವಾಹ್ಯವಾಹಕಸಂಬನ್ಧಂ ಕೋ ನ ಜಾನಾತಿ ವೈ ದ್ವಿಜ
'ಯಾರು ಸವಾರ ಮತ್ತು ಸವಾರಿ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ?'
ಅಧಃ ಸತ್ತ್ವವಿಭಾಗಂ ಕಿಂ ಕಿಂ ಚೋರ್ದ್ಧಮಭಿಧೀಯತೇ
'ಕೆಳಗೆ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಭಜನೆ ಇದೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?'
ಶ್ರಯತಾಂ ಕಥಯಾಮ್ಯೇಷ ಯನ್ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪರಿಪೃಚ್ಛಸಿ
'ನೀನು ನನಗೆ ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.'
ಅವಬೋಧಾಯ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ದರ್ಶಿತೋ ಮಯಾ
'ನಿನ್ನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಲೆಂದು ನಾನು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ.'
ತದೇವಂ ತ್ವಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಕತಮಸ್ತ್ವಮಹಂ ತಥಾ
'ಹೀಗಾಗಿ, ನೀನು ಹೇಳು: ನಾವಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾರು, ನಾನು ಯಾರು ಎಂದು.'
ನಿದಾಧಃ ಪ್ರಾಹ ಭಗವನ್ನಾಚಾರ್ಯಸ್ತ್ವಮೃಭುರ್ಮಮ್
ನಿದಾಘನು ಹೇಳಿದನು: 'ಭಗವಂತನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಗುರು ಅಲ್ಲ, ನೀನು ಋಭು.'
ಯಥಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ತೇನ ತ್ವಾಂ ಮನ್ಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತಮಹಂ ಗುರುಮ್
'ಗುರುವಿನಂತೆ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದ ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.'
ಗುರುಸ್ನೇಹಾದೃಭುರ್ನಾಮನಿದಾಘಂ ಸಮುಪಾಗತಃ
'ಗುರುವಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕಾರಣದಿಂದ, ಋಭು ಎಂಬವನು ನಿದಾಘನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.'
ಪರಮಾರ್ಥಸಾರಭೂತಂ ಯತ್ತದದ್ವೈತಮಶೇಷತಃ
'ಯಾವುದು ಪರಮಾರ್ಥದ ಸಾರವಾಗಿದೆಯೋ, ಆದುಂದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದ್ವೈತ.'
ನಿದಾಘೋ ಽಪ್ಯುಪದೇಶೇನ ತೇನಾದ್ವೈತಪರೋ ಽಭವತ್
'ಆ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನಿದಾಘನು ಕೂಡ ಅದ್ವೈತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.'
ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮತನೌ ಮುಕ್ತಿಮವಾಚ ಪರಮಾದ್ವಿಜಃ
ಹೀಗಾಗಿ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬ್ರಹ್ಮನ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಭವ ಸರ್ವಗತಂ ಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮಾನಮವನೀಪತೇ
ಓ ರಾಜನೇ, ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ನೀನು ತಿಳಿ.
ಭ್ರಾನ್ತದೃಷ್ಟಿಭಿರಾತ್ಮಾಪಿ ತಥೈಕಃ ಸನ್ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಆತ್ಮನು ಒಂದೇ ಆದರೂ, ತಪ್ಪು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.