ಪ್ರಶ್ರಯಾವನತೋ ಭೂತ್ವಾ ತಮಾಹ ನೃಪತಿರ್ದ್ವಿಜಮ್
ಆ ರಾಜನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಶ್ರುತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಭ್ರಮನ್ತೀವ ಮನಸೋ ಮಮ ವೃತ್ತಯಃ
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿಂತನೆಗಳು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿವೆ.
ಭವತಾ ದರ್ಶಿತಂ ವಿಪ್ರ ತತ್ಪರಂ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಮಹತ್
ಭಕ್ತನೇ, ನೀನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದೀ.
ಶರೀರಮನ್ಯದಸ್ಮತ್ತೋ ಯೇನೇಯಂ ಶಿಬಿಕಾ ಧೃತಾ
ನನ್ನದೇ ಅಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹದಿಂದ ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಗುಣಾಶ್ಚೈತೇ ಕಿಂ ಮಮೇತಿ ತ್ವಯೋದಿತಮ್
ಈ ಗುಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದೆ, ಆದರೆ ಅವು ನನಗೇ ಸೇರಿದ್ದುವೆನಾ?
ಮನೋ ವಿಹ್ವಲತಾಮೇತಿ ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥತಾಂ ಗತಮ್
ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಮನಸ್ಸು ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಷ್ಟುಮಭ್ಯುದ್ಯತೋ ಗತ್ವಾ ಶ್ರೇಯಃ ಕಿನ್ತ್ವತ್ರ ಸಂಶಯೇ
ನಾನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಶಯವಿದೆ.
ತೇನೈವ ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥಂ ತ್ವಯಿ ಚೇತಃ ಪ್ರಧಾವತಿ
ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಮ ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಿದೆ.
ವಿಷ್ಣೋರಂಶೋ ಜಗನ್ಮೋಹನಾಶಾಯ ಸಮುಪಾಗತಃ
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಅಂಶವು ಲೋಕವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಮನುಗತಸ್ತಥೈತದ್ಭವತೋಚ್ಯತೇ
ನೇರ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದು ನೀನು ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
ತದ್ವದಾಖಿಲ ವಿಜ್ಞಾನಜಲವೀಚ್ಯುಜಧಿರ್ಭವಾನ್
ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಗಳ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನೀನು ಹೇಳು.
ಶ್ರೇಯಾಂಸಿ ಪರಮಾರ್ಥಾನಿ ಹ್ಯಶೇಷಾಣ್ಯೇನ ಭೂಪತೇ
ರಾಜನೇ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಪುತ್ರಾನಿಚ್ಛತಿ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಶ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಯೈವ ತನ್ನೃಪ
ಅವನು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಅದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು, ರಾಜನೇ.
ಕರ್ಮಯಜ್ಞಾದಿಕಂ ಶ್ರೇಯಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕಪಲದಾಯಿ ಯತ್
ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಇತರ ಕರ್ಮಗಳು ಸ್ವರ್ಗಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವುಗಳೆಂದು ಶ್ರೇಯಸ್ಸಾಗಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
ಆತ್ಮಾ ಧ್ಯೇಯಃ ಸದಾ ಭೂಪ ಯೋಗಯುಕ್ತೈಸ್ತಥಾ ಪರೈಃ
ರಾಜನೇ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರೂ ಇತರರೂ ಸದಾ ಆತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ಯೇವಮನೇಕಾನಿ ಶತಶೋ ಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಹೀಗೆ, ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಬಗೆಯ ಶ್ರೇಯಸ್ಸುಗಳು ಇವೆ.
ಧರ್ಮೋ ಽಯಂ ತ್ಯಜತೇ ಕಿಂ ತು ಪರಮಾರ್ಥೋ ಧನಂ ಯದಿ
ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಧನವೇ ಪರಮ ಗುರಿಯೆಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವರು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮುತ್ರಶ್ಚೇತ್ಪರಮಾರ್ಥಾಖ್ಯಃ ಸೋ ಽಪ್ಯನ್ಯಸ್ಯ ನರೇಶ್ವರ
ಮನುಜರಾಜನೇ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲೇ ಪರಮಾರ್ಥವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಅದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.
ಏವಂ ನ ಪರಮಾರ್ಥೋ ಽಸ್ತಿ ಜಗತ್ಯತ್ರ ಚರಾಚರೇ
ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ.
ರಾಜ್ಯಾದಿಪ್ರಾಪ್ತಿರತ್ರೋಕ್ತಾ ಪರಮಾರ್ಥತಯಾ ಯದಿ
ರಾಜ್ಯಾದಿ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ,
ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮನಿಷ್ಪಾದ್ಯಂ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಮತಂ ತವ
ನೀನು ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಎನ್ನುತ್ತೀಯೆ.
ಯತ್ತು ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇ ಕಾರ್ಯಂ ಮೃದಾ ಕಾರಣಭೂತಯಾ
ಮಣ್ಣು ಮೂಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ,
ಏವಂ ವಿನಾಶಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಮಿದಾಜ್ಯಕುಶಾದಿಭಿಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಸಮಿಧ, ತುಪ್ಪ, ಕುಶಾದಿ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೆ,
ಅನಾಶೀ ಪರಮಾರ್ಥಸ್ತು ಪ್ರಾಜ್ಞೈರಭ್ಯುಪಗಮ್ಯತೇ
ಅನಾಶವಾದುದನ್ನೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
ತದೇವಾಪಲದಂ ಕರ್ಮ ಪರಮಾರ್ಥೋ ಮತೋ ಮಮ
ಫಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವೇ ನನಗೆ ಪರಮಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಧ್ಯಾನಮೇವಾತ್ಮನೋ ಭೂಪಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥಶಬ್ದಿತಮ್
ರಾಜನೇ, ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪರಮಾರ್ಥಾತ್ಮನೋರ್ಯೋಗಃ ಪರಮಾರ್ಥ ಇತೀಷ್ಯತೇ
ಪರಮಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ ಒಗ್ಗೂಡುವುದನ್ನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಯಾಂಸ್ಯಶೇಷಾಣಿ ನೃಪೈತಾನಿ ನ ಸಂಶಯಃ
ಆದಕಾರಣ, ರಾಜನೇ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಏಕೋ ವ್ಯಾಪೀ ಸಮಃ ಶುದ್ಧೋ ನಿರ್ಗುಣ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಃ
ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವನು, ಸಮನಾಗಿರುವನು, ಶುದ್ಧನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರುವನು.
ಪರಿಜ್ಞಾನಮಯೋ ಸದ್ಭಿರ್ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಭಿವಿಭುಃ
ಅವನನ್ನು ಸಜ್ಜನರು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಇರುವನು.