ಪ್ರಲಂಬಾಷ್ಟಭುಜಂ ವಿಷ್ಣುಮಥ ವಾಪಿ ಚತುರ್ಭುಜಮ್
ಎಂಟು ಉದ್ದವಾದ ಕೈಗಳಿರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಿರುವವನನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬಹುದು.
ಚಿನ್ತಯೇದ್ಬೂಹ್ಯಭೂತಂ ತಂ ಪೀತನಿರ್ಮಲವಾಸಸಮ್
ಅವನನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿರುವಂತೆ, ಶುಭ್ರವಾದ ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಶಾರ್ಙ್ಗಶಙ್ಖಗದಾಖಡ್ಗಪ್ರಕಾಶವಲಯಾಞ್ಚಿತಮ್
ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ಕಂಗಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಶಾರಂಗ ಧನುಸ್ಸು, ಶಂಖ, ಗದೆಯು ಮತ್ತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ತಾವದ್ಯಾವದ್ ದೃಢೀಭೂತಾ ತತ್ರೈವ ನೃಪ ಧಾರಣಾ
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಧಾರಣೆ ಅಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ನಾಪಯಾತಿ ಯದಾ ಚಿತ್ತಾತ್ಸಿದ್ಧಾಂ ಮನ್ಯೇತ ತಾಂ ತದಾ
ಅದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರವಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಚಿನ್ತಯೇ ದ್ಭಗವದ್ರೂಪಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ಸಾಕ್ಷಸೂತ್ರಕಮ್
ಭಗವಂತನ ಶಾಂತವಾದ ರೂಪವನ್ನು, ಎದೆಗೆ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಿರುವಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಕಿರೀಟಕೇಯೂರಮುಖೈರ್ಭೂಷಣೈ ರಹಿತಂ ಸ್ಮರೇತ್
ಕಿರೀಟ, ಕೇಯೂರ, ಹಾರ ಮುಂತಾದ ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
ಕುರ್ಯಾತ್ತತೋ ಽವಯವಿನಿ ಪ್ರಾಣಿಧಾನಪರೋ ಭವೇತ್
ಆಮೇಲೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡಬೇಕು.
ತದ್ಧ್ಯಾನಂ ಪ್ರಥಮೈರಙ್ಗೈಃ ಷಙ್ಭಿರ್ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇ ನೃಪ
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಆ ಧ್ಯಾನವು ಮೊದಲ ಆರು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸಾ ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಪಾದ್ಯಂ ಸಮಾಧಿಃ ಸೋ ಽಭಿಧೀಯತೇ
ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾಧಿಸುವ ಧ್ಯಾನವೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಪಣೀಯಸ್ತಥೈವಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಾಶೇಷಭಾವನಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ತೀರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು.
ನಿಷ್ಪಾದ್ಯ ಮುಕ್ತಿಕಾರ್ಯಂ ವೈ ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ನಿವರ್ತತೇ
ಮುಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವನು, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
ಭವತ್ಯಭೇದೀ ಭೇದಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾನಕೃತೋ ಭವೇತ್
ಒಗ್ಗಟ್ಟೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಭೇದವೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಭೇದವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಆತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಭೇದಂ ಸಂಮತಂ ಕಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು?
ಸಂಕ್ಷೇಪವಿಸ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ತು ಕಿಮನ್ಯತ್ಕ್ರಿಯತಾಂ ತವ
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಲಿ, ವಿವರವಾಗಲಿ, ಇನ್ನೇನು ನೀನು ಮಾಡುವಂತೆ ಉಳಿದಿದೆ?
ತವೋಪದೇಶಾತ್ಸಕಲೋ ನಷ್ಟಶ್ಚಿತ್ತಮಲೋ ಮಮ
ನಿನ್ನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ನಾಶವಾಗಿದೆ.
ನರೇದ್ರಂ ಗದಿತುಂ ಶಕ್ಯಮಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯವೇದಭಿಃ
ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರಿಗೂ ನರೇಂದ್ರನನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಪರಮಾರ್ಥಸ್ತ್ವ ಸಂಲಾಪ್ಯೋ ವಚಸಾಂ ಗೋಚರೋ ನ ಯಃ
ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಲುಪಲಾಗದು, ಅದು ಅನುಭವದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅರಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಯದ್ವಿಮುಕ್ತಿಪರೋ ಯೋಗಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕೇಶಿದ್ವಜಾವ್ಯಯಃ
ಯಾವ ಯೋಗವು ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಹೇ ಕೇಶಿಧ್ವಜ, ನಾಶವಾಗದವನೇ.
ಆಜಗಾಮ ಪುರಂ ಬ್ರಹ್ಮಂಸ್ತತಃ ಕೇಶಿಧ್ವಜೋ ನೃಪಃ
ಆಮೇಲೆ ಕೇಶಿಧ್ವಜ ಮಹಾರಾಜನು ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಗೆ ಹೋದನು.
ವಿಶಾಲಾಮಗಮತ್ಕೃಷ್ಣೇ ಸಮಾವೇಶಿತಮಾನಸಃ
ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ, ಅವನು ಕೃಷ್ಣನ ವಿಶಾಲ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ವಿಷ್ಣ್ವಾಖ್ಯೇ ನಿರ್ಮಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯವಾಪ ನೃಪತಿರ್ಲಯಮ್
ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
ಬುಭುಜೇ ವಿಷಯಾನ್ಕರ್ಮ ಚಕ್ರೇ ಚಾನಭಿಸಂಧಿತಮ್
ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ಅವಾಪ ಸಿದ್ಧಿಮತ್ಯನ್ತತ್ರಿತಾಪಕ್ಷಪಣೀಂ ಮುನೇ
ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ತೃಪ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
ತಾಪತ್ರಯಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಥಯಾಮಿ ತೇ
ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಿ?
ತಥಾಪಿ ಮೇ ಮನೋ ಭ್ರಾನ್ತಂ ನ ಸ್ಥಿತಿಂ ಲಭತೇಂಽಜಸಾ
ಆದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸೋಢುಂ ಶಕ್ಯೇತ ಮನುಜೈಸ್ತನ್ಮಮಾಖ್ಯಾಹಿ ಮಾನದ
ಇದನ್ನು ಮಾನವರು ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು, ಗೌರವ ನೀಡುವವನೇ.
ಉವಾಚ ಹರ್ಷಸಂಯುಕ್ತಃ ಸ್ಮರನ್ಭಘರತಚೇಷ್ಟಿತಮ್
ಆನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಧನ್ಯನಾದ ರಾಜನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ವನ್ಮನೋ ಭ್ರಾನ್ತಮಾಸ್ಥಾನಂ ಲಭತೇ ಭೂಶಮ್
ಯಾರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೋ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಆರ್ಷಭೋ ಯಸ್ಯ ನಾಮ್ನೇದಂ ಭಾರತಂ ಖಣ್ಡಮುಚ್ಯತೇ
ಭಾರತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆ ಮಹಾನ್ ಋಷಭನ ಹೆಸರೇ ಕಾರಣ.