ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿಷ್ಣಾತಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ
ಯಾರು ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಪರಮಾ ತ್ವಕ್ಷರಪ್ರಾಪ್ತಿರೃಗ್ವೇದಾದಿಮಯಾ ಪರಾ
ಅಕ್ಷಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಅದು ಋಗ್ವೇದಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಮರೂಪಂ ಚ ಪಾಣಿಪಾದಾದಿಸಂಯುತಮ್
ಅದು ವರ್ಣನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ, ರೂಪವಿಲ್ಲದದ್ದು, ಆದರೂ ಕೈ ಕಾಲುಗಳಂತಹ ಅಂಗಗಳಿವೆ.
ವ್ಯಾಪ್ಯಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ತಂ ವೈ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ
ಯಾವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ, ಆತನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯೋದಿತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ವೇದವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವೇ ಅದು.
ವಾಚಕೋ ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಸ್ತಸ್ಯೋದ್ದಿಷ್ಟೋ ಽಕ್ಷಯಾತ್ಮನಃ
ಅಕ್ಷಯಸ್ವರೂಪನಿಗೆ 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವೇ ಹೆಸರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜ್ಞಾಯತೇ ಯೇನ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಪರಮನ್ಯತ್ರಯೀಮಯಮ್
ಯಾವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು, ಆ ಪರಮಜ್ಞಾನವು ತ್ರಯೀವೇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
ಪೂಜಾಯಾಂ ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಹ್ಯೌಪಚಾರಿಕಃ
ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಚಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವನ್ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಃ ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣೇ ತೇನಾಗಮಪಿತಾ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಗಕಾರೋ ಽಯಂ ತಥಾ ಮುನೇ
ಮುನಿಯೇ, 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಕಾರಣನಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಗ' ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಂದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಯೋಶ್ಚೈವ ಷಣ್ಣಾಂ ಭಗ ಇತೀರಣಾ
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ವಿಧದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು 'ಭಗ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಭೂತೇಷ್ವಶೇಷೇಷು ವಕಾರಾರ್ಥಸ್ತತೋ ಽವ್ಯಯಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ 'ವ' ಅಕ್ಷರದ ಅರ್ಥವು ಅಕ್ಷಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಪರಮಬ್ರಹ್ಮಭೂತಸ್ಯ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ನಾನ್ಯಗಃ
ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
ಶಬ್ದೋ ಽಯಂ ನೋಪಚಾರೇಣ ಚಾನ್ಯತ್ರ ಹ್ಯುಪಚಾರತಃ
ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಉಪಚಾರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.
ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಮವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಸ ವಾಚ್ಯೋ ಭಗವಾನಿತಿ
ಯಾರು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರನ್ನು 'ಭಗವಾನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಾನಿ ವಿನಾ ಹೇಯೈರ್ಗುಣಾದಿಭಿಃ
'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾದವರು ದೋಷಗಳಿಲ್ಲದವರು.
ಭೂತೇಷು ವಸನಾದೇವ ವಾಸುದೇವಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾಮವ್ಯಾಖ್ಯಾಮನನ್ತಸ್ಯ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ತತ್ತ್ವತಃ
ಅನಂತನಾದ ವಾಸುದೇವನ ಹೆಸರಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು.
ಧಾತಾ ವಿಧಾತಾ ಜಗತಾಂ ವಾಸುದೇವಸ್ತತಃ ಪ್ರಭುಃ
ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರೂ ಆಗಿರುವ ವಾಸುದೇವನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು.
ಅತೀತಸರ್ವಾವರಣೋ ಽಖಿಲಾತ್ಮಾ ತೇನಾಸ್ತೃತಂ ಯದ್ಭುವನಾನ್ತರಾಲಮ್
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಆವರಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಲೋಕಗಳ ಮಧ್ಯದ ಜಾಗ ತುಂಬಿದೆ.
ಇಚ್ಛಾಗೃಹೀತಾಭಿಮತೋರುದೇಹಃ ಸಂಸಾಧಿತಾಶೇಷಜಗದ್ಧಿತೋ ಽಸೌ
ತಾನಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪರಃ ಪರಾಣಾಂ ಸಕಲಾ ನ ಯತ್ರ ಕ್ಲೇಶಾದಯಃ ಸಂತಿ ಪರಾವರೇಶೇ
ಅವನು ಪರಮರಲ್ಲಿ ಪರಮನು, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದುಃಖವೋ ಇತರ ಕಷ್ಟಗಳೋ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಅಧಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನು.
ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ ಸರ್ವನಿಸರ್ಗವೇತ್ತಾ ಸಮಸ್ಕಶಕ್ತಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರಾಖ್ಯಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಒಡೆಯನು, ಎಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಅರಿತವನು, ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು.
ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತವೇತತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ
ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನೀನು ಈ ರೀತಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ.
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಯೋಗಸಂಪತ್ತ್ಯಾ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕಾಶತೇ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ನ ಮಾಂಸಚಕ್ಷುಷಾ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಃ ಸ ಶಕ್ಯತೇ
ಬೌದ್ಧಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುವವನನ್ನು ಮಾಂಸಚಕ್ಷಣದಿಂದ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಜ್ಞಾತೇ ಯನ್ನಾಖಿಲಾಧಾರಂ ಪಶ್ಯೇಯಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮ್
ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ, ನಾನು ಎಲ್ಲರ ಆಧಾರವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
ಜನಕಾಯ ಪುರಾ ಯೋಗಂ ತಥಾಹಂ ಕಥಯಾಮಿ ತೇ
ಹಿಂದೆ ನಾನು ಜನಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಈಗ ನಿನಗೆ ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಥಂ ತಯೋಶ್ಚ ಸಂವಾದೋ ಯೋಗಸಂಬನ್ಧವಾನಭೂತ್
ಆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಯೋಗದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು?
ಕೃತಧ್ವಜೋ ಽಸ್ಯ ಭ್ರಾತಾಭೂತ್ಸದಾಧ್ಯಾತ್ಮರತಿರ್ನೃಪಃ
ಕೃತಧ್ವಜನು ಅವನ ಸಹೋದರನಾಗಿದ್ದ ರಾಜನು, ಸದಾ ಆತ್ಮಚಿಂತನೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಹಾಕಿದ್ದನು.
ಪುತ್ರೋ ಽಮಿತವ್ವಜಸ್ಯಾಪಿ ಖಾಣ್ಡಿಕ್ಯಜನಕಾಭಿಧಃ ಪುರೋಧಸಾ ಮನ್ತ್ರಿಭಿಶ್ಚ ಸಮವೇತೋ ಽಲ್ಪಸಾಧನಃ
ಅವನ ಮಗನು, ಖಾಂಡಿಕ್ಯ ವಂಶದ ಜನಕನೆಂಬ ಹೆಸರಿನವನು, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಪತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪುರೋಹಿತರ ಮತ್ತು ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.