ಅಕುತಶ್ಚಿತ್ಕುತಶ್ಚಿದ್ವಾ ಚಿತ್ತತಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ಗುಣಃ
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಲಿಙ್ಗಾನಿ ರಜಸಸ್ತಾನಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹೇತ್ವಹೇತುತಃ
ರಾಜಸ ಗುಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾರಣ ಇದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಾಣಬಹುದು.
ಕಥಞ್ಚಿದಪಿ ವರ್ತನ್ತೇ ವಿವಿಧಾಸ್ತಾಮಸಾ ಗುಣಾಃ
ತಾಮಸ ಗುಣಗಳು ಹೇಗಾದರೂ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತವೆ.
ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಕರ್ಮಪಲೈರನಿಷ್ಟೈಃ ಪತ್ರಂ ವಿಷಸ್ಯೇವ ಜಲೇನ ಸಿಕ್ತಮ್
ಹುಟ್ಟಿದ ದುಷ್ಪಲಿತಗಳಿಂದ ಅವನು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹೂವಿನ ಎಲೆಗೆ ನೀರು ಹತ್ತದೆ ಇರುವಂತೆ.
ಯದಾ ಹ್ಯಸೌ ದುಃಖಸೌಖ್ಯೇ ಜಹಾತಿ ಮುಕ್ತಸ್ತದಾಗ್ರ್ಯಾಂ ಗತಿಮೇತ್ಯಲಿಙ್ಗಃ
ಯಾವಾಗ ಅವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಗುರುತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ಷೀಣೇ ಚ ಪುಣ್ಯೇ ವಿಗತೇ ಚ ಪಾಪೇ ತನೋರ್ನಿಮಿತ್ತೇ ಚ ಫಲೇ ವಿನಷ್ಟೇ
ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಪಾಪವೂ ಮುಗಿದಾಗ, ದೇಹದಿಂದ ಬರುವ ಫಲವೂ ಇಲ್ಲದಾಗ,
ಯಥೋರ್ಣನಾಭಿಃ ಪರಿವರ್ತಮಾನಸ್ತನ್ತುಕ್ಷಯೇ ತಿಷ್ಟತಿ ಯಾತ್ಯಮಾನಃ
ಜೇಡನು ತನ್ನ ಹತ್ತು ಮುಗಿದಾಗ ಹೇಗೆ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ,
ಯಥಾ ರುರುಃ ಶೃಙ್ಗಮಥೋ ಪುರಾಣಂ ಹಿತ್ವಾ ತ್ವಚಂ ವಾಪ್ಯುರಗೋ ಯಥಾ ಚ
ಹುಲಿ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಕೊಂಬನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ, ಹಾವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ,
ಮತ್ಸ್ಯಂ ಯಥಾ ವಾಪ್ಯುದಕೇ ಪತನ್ತಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪಕ್ಷೀ ನಿಪತತ್ಸಶಕ್ತಃ
ಮೀನು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಬಿಟ್ಟಹಾಗೂ, ಹಕ್ಕಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ,
ತಥಾ ಹ್ಯಸೌ ದುಃಖಸೌಖ್ಯೇ ವಿಹಾಯ ಮುಕ್ತಃ ಪರಾರ್ದ್ಧ್ಯಾ ಗತಿಮೇತ್ಯಲಿಙ್ಗಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಅವನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ, ಗುರುತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನಿಖಿಲಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಃ ಪರಮಸುಖೀ ವಿಜಹಾರ ವೀತಶೋಕಃ
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಜೀವನ ನಡೆಸಿದನು.
ನ ಖಲು ಮಮ ಹಿ ದಹ್ಯತೇ ಽತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸ್ವಯಮಿದಮಾಹ ಕಿಲ ಸ್ಮ ಭೂಮಿಪಾಲಃ
ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಏನೂ ಹಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು, ರಾಜನೇ ಸ್ವತಃ ಹೇಳಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉಪದ್ರವಾನನುಭಘವತೇ ಹ್ಯದುಃ ಖಿತಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ಕಪಿಲಮಿವೈತ್ಯ ಮೈಥಿಲಃ
ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದರೂ, ಅವನು ದುಃಖಪಡದೆ, ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜನು ಕಪಿಲರನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಪುನಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ತಂ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಸನನ್ದನಮುದಾರಧೀಃ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನವನು ಸನಂದನನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
ಪ್ರಬ್ರೂಹಿ ತನ್ಮುನೇ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಯ ದಯಾನಿಧೇ
ದಯಾಮಯನೇ, ಶರಣಾಗತನಾದ ನನಗೆ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳು ಮುನಿಯೇ.
ಗರ್ಬೇ ಜನ್ಮಜರಾದ್ಯೇಷುಸ್ಥಾನೇಷು ಪ್ರಭವಿಷ್ಯತಃ
ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಜನನ, ಜರಾ ಮತ್ತು ಇತರ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವೇನು?
ಭೇಷಜಂ ಭಗವತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರೈಕಾ ಚಾತ್ಯನ್ತಿಕೀ ಮತಾ
ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಒಂದೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುಜ್ಞಾನಂ ಚ ಕರ್ಮ ಚೋಕ್ತಂ ಮಹಾಮುನೇ
ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಾಗಮಮಯಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿವೇಕಜಮ್
ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಜ್ಞಾನವು ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ತದೇತಚ್ಛ್ರೂಯತಾಮತ್ರ ಸುಬೋಧಂ ಗದತೋ ಮಮ
ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆನು, ನೀವು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.
ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿಷ್ಣಾತಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ
ಯಾರು ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಪರಮಾ ತ್ವಕ್ಷರಪ್ರಾಪ್ತಿರೃಗ್ವೇದಾದಿಮಯಾ ಪರಾ
ಅಕ್ಷಯವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಅದು ಋಗ್ವೇದಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಮರೂಪಂ ಚ ಪಾಣಿಪಾದಾದಿಸಂಯುತಮ್
ಅದು ವರ್ಣನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯ, ರೂಪವಿಲ್ಲದದ್ದು, ಆದರೂ ಕೈ ಕಾಲುಗಳಂತಹ ಅಂಗಗಳಿವೆ.
ವ್ಯಾಪ್ಯಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ತಂ ವೈ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ
ಯಾವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ, ಆತನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯೋದಿತಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ವೇದವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವೇ ಅದು.
ವಾಚಕೋ ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಸ್ತಸ್ಯೋದ್ದಿಷ್ಟೋ ಽಕ್ಷಯಾತ್ಮನಃ
ಅಕ್ಷಯಸ್ವರೂಪನಿಗೆ 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವೇ ಹೆಸರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜ್ಞಾಯತೇ ಯೇನ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಪರಮನ್ಯತ್ರಯೀಮಯಮ್
ಯಾವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು, ಆ ಪರಮಜ್ಞಾನವು ತ್ರಯೀವೇದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
ಪೂಜಾಯಾಂ ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಹ್ಯೌಪಚಾರಿಕಃ
ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಚಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಗವನ್ಭಗವಚ್ಛಬ್ದಃ ಸರ್ವಕಾರಣಕಾರಣೇ ತೇನಾಗಮಪಿತಾ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಗಕಾರೋ ಽಯಂ ತಥಾ ಮುನೇ
ಮುನಿಯೇ, 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳ ಕಾರಣನಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಗ' ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಂದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಯೋಶ್ಚೈವ ಷಣ್ಣಾಂ ಭಗ ಇತೀರಣಾ
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ವಿಧದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು 'ಭಗ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.