ಔರ್ಧ್ವದೇಹಿಕಧರ್ಮಾಣಾಮಾಸೀದ್ಯುಕ್ತೋ ವಿಚಿನ್ತನೇ
ಅವನು ಮೃತದೇಹದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಆಲೋಚನೆಗೆ ತೊಡಗಿದ್ದನು.
ದರ್ಶಯನ್ತಃ ಪೃಥಗ್ಧರ್ಮಾನ್ನಾನಾಪಾಷಞ್ಜವಾದಿನಃ
ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಆದಮಸ್ಥಃ ಸ ಭೂಯಿಷ್ಟಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವೇನ ತುಷಅಯತಿ
ಆತನ ಮನಸ್ಸು ಅದರಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪರಿಧಾವನ್ಮಹೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಜಗಾಮ ಮಿಥಿಲಾಮಥ
ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ನಂತರ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೋದನು.
ಸುಪರ್ಯವಸಿತಾರ್ಥಶ್ಚ ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ನಷ್ಟಸಂಶಯಃ
ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು; ಅವನು ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಗೂ ಸಂಶಯಕ್ಕೂ ಅಳವಡದವನಾಗಿದ್ದನು.
ಶಾಶ್ವತಂ ಸುಖಮತ್ಯನ್ತಮನ್ವಿಚ್ಛನ್ಸ ಸುದುರ್ಲಭಮ್
ಶಾಶ್ವತವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇದ್ದನು.
ಸ ಮನ್ಯೇ ತೇನ ರೂಪೇಣ ವಿಖ್ಯಾಪಯತಿ ಹಿ ಸ್ವಯಮ್
ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಆ ರೂಪದಿಂದ ಅವನು ತಾನೇ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪಞ್ಚಸ್ರೋತಸಿ ಯಃ ಸತ್ರಮಾಸ್ತೇ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕಮ್
ಐದು ನದಿಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದವನು.
ಪುರುಷಾವಸ್ಥಮವ್ಯಙ್ಕ್ತಂ ಪರಮಾರ್ಥಂ ನ್ಯವೇದಯತ್
ಅವನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದನು.
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ವ್ಯಕ್ತಿಂ ವಿಬುಧೇ ದೇಹದರ್ಶನಃ
ಅವನು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಆಸುರಿರ್ಮಣ್ಡಲೇ ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಪೇದೇ ತಮವ್ಯಯಮ್
ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಸುರಿ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಳು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಕಪಿಲೀ ನಾಮ ಕಾಚಿದಾಸೀತ್ಕುಟುಮ್ಬಿನೀ
ಅಲ್ಲಿ ಕಪಿಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಹಿಳೆ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಗೃಹಸ್ಥಳಾಗಿದ್ದಳು.
ತತಶ್ಚ ಕಾಪಿಲೇಯತ್ವಂ ಲೇಭೇ ಬುದ್ಧಿಂ ಚ ನೈಷ್ಟಿಕೀಮ್
ನಂತರ ಅವಳು ಕಪಿಲಿಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು.
ತಸ್ಯ ತತ್ಕಾಪಿಲೇಯತ್ವಂ ಸರ್ವವಿತ್ತ್ವಮನುತ್ತಮಮ್
ಅವಳ ಕಪಿಲಿಯಾಗಿರುವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜ್ಞಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಉಪೇತ್ಯ ಶತಮಾಚಾರ್ಯಾನ್ಮೋಹಯಾಮಾಸ ಹೇತುಭಿಃ
ಅವಳು ನೂರು ಗುರುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ತರ್ಕದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಿದಳು.
ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಶತಮಾಚಾರ್ಯಾಮ್ಪೃಷ್ಟತೋ ಽನುಜಗಾಮ ತಮ್
ನೂರು ಗುರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವಳಿಗೆ ಅವನು ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಅಬ್ರವೀತ್ಪರಮಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಯತ್ತತ್ಸಾಂಖ್ಯಂ ವಿಧೀಯತೇ
ಅವನು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು, ಅದನ್ನು ಸಂಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಕರ್ಮನಿರ್ವೇದಮುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಸರ್ವನಿರ್ವೇದಮಬ್ರವೀತ್
ಕರ್ಮದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಸೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲಿನ ನಿರಾಸೆಯನ್ನೂ ಹೇಳಿದನು.
ತಮನಾಶ್ವಾಸಿಕಂ ಮೋಹಂ ವಿನಾಶಿ ಚಲಮಧ್ರುವಮ್
ಆ ಮೋಹವು ಯಾವ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕೊಡದು, ಅದು ನಾಶಕರವೂ, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದದು, ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.
ಆಗಮಾತ್ಪರಮಸ್ತೀತಿ ಬ್ರುವನ್ನಪಿ ಪರಾಜಿತಃ
ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದರೂ ಅವನು ಸೋತನು.
ಆತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ಮೋಹಾತ್ತದಸಮ್ಯಕ್ ಪರಂ ಮತಮ್
ಮೋಹದಿಂದ ತಾನೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವನು, ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವಲ್ಲ.
ಅಜರೋ ಽಯಮಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ರಾಜಾಸೌ ಮನ್ಯತೇ ಯಥಾ
ರಾಜನು ತಾನೇ ವೃದ್ಧಿಯಾಗದವನು, ಮರಣವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕಿಮಧಿಷ್ಟಾಯ ತದ್ ಬ್ರೂಯಾಲ್ಲೋಕಯಾತ್ರಾವಿನಿಶ್ಚಯಮ್
ಈ ಲೋಕದ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು?
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋ ಹ್ಯಾಗಮೋ ಭಿನ್ನಃ ಕೃತಾನ್ತೋ ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚನ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಎರಡೂ ಬೇರೆಬೇರೆ; ವಿಧಿಯೂ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ.
ಅನ್ಯೋಜೀವಃ ಶರೀರಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿಕಾನಾಂ ಮತೇ ಸ್ಥಿತಃ
ನಾಸ್ತಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಆತ್ಮವಿಲ್ಲ.
ಜಾತಿಸ್ಮೃತಿರಯಸ್ಕಾನ್ತಃ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತೋಂಽಬುಭಕ್ಷಣಮ್
ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ನೆನಪು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತ, ನೀರಿನ ಆಮ್ಲೀಕರಣ—
ಮೃತಕರ್ಮನಿವತ್ತಿಂ ಚ ಪ್ರಮಾಣಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ
ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ಕರ್ಮ ನಿಲ್ಲುವುದು—ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಮೂತಸ್ಯ ಹಿ ಮೂರ್ತೇನ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ನೋಪಲಭ್ಯತೇ
ಅರೂಪವು ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದು.
ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟೇ ಚ ದಗ್ಧೇ ಚ ಚಿತ್ತೇ ಮರಣಧರ್ಮಿಣಿ
ಆ ಮನಸ್ಸು ನಶಿಸಿ ಸುಟ್ಟಾಗ ಅದು ಮರಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ಸರೂಪತಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಜಾತಿತಃ ಶ್ರುತತೋರ್ಽಥತಃ
ರೂಪದಿಂದ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಕೇಳುವುದರಿಂದ, ಅರ್ಥದಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಂಡುಬಂದಾಗ—