ತತ್ರ ಪಶ್ಯ ಕುಶಲಾನ್ನ ಶೋಚತೇ ಜಾಯತೇ ಯದಿ ಭಯಂ ಪದಂ ಸದಾ
ಅಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಕುಶಲರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಿದರೂ ಅವನು ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಭಯ ಬಂದರೂ ಅದು ಸದಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವೇ.
ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನರಸ್ತ್ರಿವಿಧತಾಪತಃ
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಓ ಬ್ರಹ್ಮಣ.
ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಾಶ್ವತೀಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀಹ ಮಹರ್ಷಯಃ
ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಹರ್ಷಯೋ ಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾ ನಿರ್ವಾಣಗತಮಾನಸಾಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿದೆ.
ಜನ್ಮದೋಷಪಾರೀಕ್ಷೀಣಾಃ ಸ್ವಭಾವೇ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಹುಟ್ಟುಹೊಂದಿದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಸಂಗಾನ್ಯ ವಿಧಾದೀನಿ ಮನಃ ಶಾನ್ತಿಕರಾಣಿ ಚ
ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಅಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪಿಣ್ಡೀಕೃತ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮಾಸೀನಃ ಕಾಷ್ಟವನ್ಮುನಿಃ
ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮುನಿ ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ರೂಪಂ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ವಿನ್ದ್ಯಾಜ್ಜಿಹ್ವಯಾ ನ ರಸಾಂಸ್ತಥಾ
ಅವನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ರುಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಞ್ಚವರ್ಗಪ್ರಮಾಥೀನಿ ನೇಚ್ಛೇಞ್ಚೈತಾನಿ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕುರುಡಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಅವನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಮಾದಧ್ಯಾನ್ಮನೋ ಭ್ರಾನ್ತಮಿನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಸಹ ಪಞ್ಚಭಿಃ
ಅವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಪೂರ್ವಧ್ಯಾನಪಥೇ ಧೀರಃ ಸಮಾದಧ್ಯಾನ್ಮನಸ್ತ್ವರಾ
ಹೆಮ್ಮೆಯುಳ್ಳವನು ಧ್ಯಾನದ ಹಳೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಏಷ ಧ್ಯಾನಪಥಃ ಪೂರ್ವೋ ಭಯಾ ಸಮನುವರ್ಣಿತಃ
ಈ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಧ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅದರ ಅಪಾಯಗಳೊಡನೆ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಫುರಿಷ್ಯತಿ ಸಮುದ್ರಾನ್ತಾ ವಿದ್ಯುದಮ್ಬುಧರೇ ಯಥಾ
ಮಳೆಮೋಡದಲ್ಲಿ ಮೆರುಗು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಅದು ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.
ಏವಮೇವಾಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ಚ ಭವತಿ ಧ್ಯಾನವರ್ತ್ಮನಿ
ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಧ್ಯಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಪುನರ್ವಾಯುಪಥಂ ಭ್ರಾನ್ತಂ ಮನೋ ಭವತಿ ವಾಯುವತ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಗಾಳಿ ಹೇಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸೂ ಗಾಳಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತದೆ.
ಸಮಾದಧ್ಯಾತ್ಪುನಶ್ಚೇತೋ ಧ್ಯಾನೇನ ಧ್ಯಾನಯೋಗವಿತ್
ಧ್ಯಾನವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮತ್ತೆ ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಮುನೇಃ ಸಮಾಧಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ಧ್ಯಾನಮಾದಿತಃ
ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮುನಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೇ ಧ್ಯಾನವೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ನ ನಿರ್ವೇದಂ ಮುನಿರ್ಗಚ್ಛೇತ್ಕುರ್ಯಾದೇವಾತ್ಮನೋ ಹಿತಮ್
ಮುನಿಯು ನಿರಾಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
ಸಹಸಾ ವಾರಿಣಾ ಸಿಕ್ತಾ ನ ಯಾನ್ತಿ ಪರಿಭಾವನಾಃ
ಒಮ್ಮೆಲೆ ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆಸಿದರೆ ವಸ್ತುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೇವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕ್ರಮೇಣ ತು ಶನೈರ್ಗಚ್ಛತ್ಸರ್ವಂ ತತ್ಪರಿಭಾವನಮ್
ಆದರೆ ನೀರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ತೇವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಹರೇತ್ಕ್ರಮಶಶ್ಚೈವ ಸಮ್ಯಕ್ ತತ್ಪ್ರಶಮಿಷ್ಯತಿ
ಅವನು ಕ್ರಮೇಣ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಬೇಕು, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೂರ್ವಂ ಧ್ಯಾನಪಥೇ ಸ್ಥಾಪ್ಯ ನಿತ್ಯಯೋಗೇನ ಶಾಮ್ಯತಿ
ಮೊದಲು ಧ್ಯಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸುಖಮೇಷ್ಯತಿ ತತ್ತಸ್ಯ ಯದೇವಂ ಸಂಯತಾತ್ಮನಃ
ಹೀಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದವನಿಗೆ ಸುಖವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯೋಗಿನೋ ಹ್ಯೋವಂ ನಿರ್ವಾಣಂ ತು ನಿರಾಮಯಮ್
ಯೋಗಿಗಳು ಈ ರೀತಿ ದುಃಖರಹಿತವಾದ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
ಭೃಗುಂ ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಿಸ್ಮಿತಃ ಪ್ರತ್ಯಪೂಜಯತ್
ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಭೃಗು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ನಿಖಿಲೇನ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಕಿಂ ಭೂಯಃ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಇನ್ನೂ ಏನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀರಿ?
ಪುನಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ನಾರದೋ ಽಧ್ಯಾತ್ಮಸತ್ಕಥಾಮ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ನಾರದನು ಆತ್ಮದ ಮಹತ್ವದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.
ನ ಚ ಮೇ ಜಾಯತೇ ತೃಪ್ತಿರ್ಭೂಯೋಭೂಯೋ ಽಪಿ ಶೃಣ್ವತಃ
ಪುನಃ ಪುನಃ ಕೇಳಿದರೂ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ತಥಾ ಕಥಯ ಸರ್ವಜ್ಞ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮಂ ಸದಾಶ್ರಿತಮ್
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತವನೇ, ಸದಾ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಮುಕ್ತಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸು.
ಯಥಾ ಮೋಕ್ಷಮನುಪ್ರಾಪ್ತೋ ಜನಕೋ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪಃ
ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜನಾದ ಜನಕನು ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸು.