ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾವಾಪ್ತಿರ್ಹ್ಯ.ತ್ರ ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧನಮಪೇಕ್ಷ್ಯಾಗರ್ಹಿತಕರ್ಮಣಾ ಧನಾನ್ಯಾದಾಯ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಪಲಬ್ಧಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿನಿರ್ಮಿತೇನ ವಾ ಅದ್ಭಿಃ ಸಾಗರಗತೇನ ವಾ ದ್ರವ್ಯನಿಯಮಾಭ್ಯಾಸದೈವತಪ್ರಸಾದೋಪಲಬ್ಧೇನ ವಾ ಧನೇನ ಗೃಹಸ್ಥೋ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ವರ್ತಯೇತ್
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ದೋಷವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಸಿಗುವ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ, ಋಷಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ, ನಿಯಮದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಿಗುವ ಧನದಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.
ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಶ್ರಮಣಾಂ ಮೂಲಮುದಾಹರನ್ತಿ ಗುರುಕುಲನಿವಾಸಿನಃ ಪರಿವ್ರಾಜಕಾ ಯೇ ಽನ್ಯೇ ಸಂಕಲ್ಪಿತವ್ರತನಿಯಮಧರ್ಮಾನುಷ್ಟಾನಿನಸ್ತೇಷಾಮಪ್ಯನ್ತರಾ ಚ ಭಿಕ್ಷಾಬಲಿಸಂವಿಭಾಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ
ಇದು ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ರತ, ನಿಯಮ, ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಭಿಕ್ಷೆ, ಬಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯೋಪಸ್ಕಾರ ಇತಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಖಲ್ವೇತೇ ಸಾಧವಃ ಸಾಧುಪಥ್ಯೋದನಾಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರಸಂಗಿನಸ್ತೀರ್ಥಾಭಿಗಮನದೇಶದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪರ್ಯಟನ್ತಿ
ವಾನಪ್ರಸ್ಥರಿಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವರು ಸದಾ ಸಜ್ಜನರು, ಸರಳ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷಾಂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾನಾಭಿಗಮನಮನಸೂಯಾವಾಕ್ಯದಾನಸುಖಸತ್ಕಾರಾಸನಸುಖಶಯನಾಭ್ಯವಹಾರಸತ್ಕ್ರಿಯಾ ಚೇತಿ
ಇವರಿಗಾಗಿ ಎದ್ದು ಬರಬೇಕು, ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಬೇಕು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈರ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾತಾಡಬೇಕು, ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಬೇಕು, ಆಸನ, ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
ಸ ದತ್ತ್ವಾ ದುಷ್ಕೃತಂ ತಸ್ಮೈ ಪುಣ್ಯಮಾದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ
ಯಾರು ಇವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಅಪಿ ಚಾತ್ರ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಾಭಿರ್ದೇವತಾಃ ಪ್ರೀಯನ್ತೇ ನಿವಾಪೇನ ಪಿತರೋ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಶ್ರವಣಧಾರಣೇನ ಋಷಯಃ ಅಪತ್ಯೋತ್ಪಾದನೇನ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ
ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪಾಠದಿಂದ ಸಂತೋಷ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಪರಿತಾಪೋದಪಘಾತಶ್ಚ ಪಾರುಷ್ಯಂ ಚಾತ್ರ ಗರ್ಹಿತಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ತಪಸ್ಸು, ಹಾನಿ ಮಾಡುವದು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋದಂ ಸರ್ವಾಶ್ರಮಗತಂ ತಪಃ
ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದಿರುವುದು—ಇವು ಎಲ್ಲಾ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ತಪಸ್ಸುಗಳು.
ಅಪಿ ಚಾತ್ರ ಮಾಲ್ಯಾಭರಣವಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗನಿತ್ಯೋಪಭೋಗನೃತ್ಯಗೀತವಾದಿತ್ರಶ್ರುತಿಸುಖನಯನಸ್ನೇಹರಾಮಾದರ್ಶನಾನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಲೇಹ್ಯಪೇಯಚೋಷ್ಯಾಣಾಮಭ್ಯವಹಾರ್ಯ್ಯಾಣಾಂ ವಿವಿಧಾನಾಮುಪಭೋಗಃ
ಮಾಲೆ, ಆಭರಣ, ಬಟ್ಟೆ, ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವುದು, ಸದಾ ಸುಖೋಪಭೋಗ, ನೃತ್ಯ, ಹಾಡು, ವಾದ್ಯಗಳ ಸವಿನೆನೆ, ಪ್ರಿಯಜನರ ಮುಖದ ದರ್ಶನ, ವಿವಿಧ ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯ ಮತ್ತು ರುಚಿಕರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಸಹ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ ಸುಖಾನ್ಯನುಭೂಯೇಹ ಶಿಷ್ಟಾನಾಂ ಗತಿಮಾಪ್ನುಯಾತ್
ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಶಿಷ್ಟರ ಗತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ತ್ಯಕ್ತಕಾಮಸುಖಾರಂಭಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ತಸ್ಯ ನ ದುರ್ಲಭಃ
ಯಾರು ಕಾಮಸುಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ.
ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಃ ಖಲ್ವಪಿ ಧರ್ಮಮನುಸರನ್ತಃ ಪುಣ್ಯಾನಿ ತೀರ್ಥಾನಿ ನದೀಪ್ರಸ್ತ್ರವಣಾನಿ ಸ್ವಭಕ್ತೇಷ್ವರಣ್ಯೇಷು ಮೃಗವರಾಹಮಹಿಷ ಶಾರ್ದೂಲವನಗಜಾಕೀರ್ಣೇಷು ತಪಸ್ಯನ್ತೇ ಅನುಸಂಚರನ್ತಿ
ವಾನಪ್ರಸ್ಥರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು, ನದಿಗಳ ಮೂಲಗಳು, ತಮ್ಮ ಭಕ್ತರು ಇರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡುಕುರಿ, ಎಮ್ಮೆ, ಹುಲಿ, ಆನೆಗಳ ನಡುವೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಮಿತ್ಕುಶಕುಸುಮಾಪಹಾರಸಂಮಾರ್ಜನಲಬ್ಧವಿಶ್ರಾಮಾಃ ಶೀತೋಷ್ಣಪವನವಿಷ್ಟಂ ಭವಿಭಿನ್ನಸರ್ವತ್ವಚೋ ವಿವಿಧನಿಯಮಯೋಗಚರ್ಯಾನುಷ್ಟಾನವಿಹಿತಪರಿಶುಷ್ಕಮಾಂಸಶೋಣಿತತ್ವಗಸ್ಥಿಭೂತಾ ಧೃತಿಪರಾಃ ಸತ್ತ್ವಯೋಗಾಚ್ಛರೀರಾಣ್ಯುದ್ವಹೄನ್ತೇ
ಅವರು ಸಮಿತ್, ಕುಶ, ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಂಪು, ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿ, ವಿವಿಧ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ದೇಹ ಹಲ್ಲು, ಚರ್ಮ, ರಕ್ತ, ಎಲುಬುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾರೆ.
ಸ ದಹೇದಗ್ನಿವದ್ದೋಷಾಞ್ಜಯೇಲ್ಲೋಕಾಂಶ್ಚ ದುರ್ಜಾಯಾನ್
ಅವನು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗೆಲ್ಲಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಾಸ್ತ್ರಿವರ್ಗಪ್ರವೃತ್ತೇಷ್ವಸಕ್ತಬುದ್ಧಯಃ
ಮಣ್ಣು, ಕಲ್ಲು, ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ, ಮೂರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಅಂಟಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಅರಿಮಿತ್ರೋದಾಸೀನಾಂ ತುಲ್ಯದರ್ಶನಾಃ ಸ್ಥಾವರಜರಾಯುಜಾಣ್ಡಜಸ್ವೇದಜಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ವಾಙ್ಮನೃಃಕರ್ಮಭಿರನಭಿರನಭಿದ್ರೋಹಿಣೋ ಽನಿಕೇತಾಃ ಪರ್ವತಪುಲಿನವೃಕ್ಷಮೂಲದೇವಾಯತನಾನ್ಯನುಸಂಚರನ್ತೋ ವಾ ಸಾರ್ಥಮುಪೇಯುರ್ನಗರಂ ಗ್ರಾಮಂ ವಾ ನ ಕ್ರೋಧದರ್ಪಲೋಭಮೋಹಕಾರ್ಪಣ್ಯದಂಭಪರಿವಾದಾಭಿಮಾನನಿರ್ವೃತ್ತಹಿಂಸಾ ಇತಿ
ನ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯೋ ಭಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್
ಅವನಿಂದ ಯಾವ ಜೀವಿಗೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ವಿಪ್ರಸ್ತು ಭೈಕ್ಷೋಪಗತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಶ್ಚಿತಾ ಗ್ನಿನಾ ಸಂವ್ರಜತೇ ಹಿ ಸೋಕಾನ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಹವಿಸುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
ಅನಿನ್ಧನಂ ಜ್ಯೋತಿರಿವ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಶ್ರಯತೇ ದ್ವಿಜಾತಿಃ
ಇಂಧನವಿಲ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ ಶಾಂತನಾಗಿ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ತಮಹಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತದ್ಭವಾನ್ವಕ್ತುಮರ್ಹತಿ
ನಾನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಬೇಕು.
ಪುಣ್ಯಃ ಕ್ಷೇಮ್ಯಶ್ಚ ಕಾಮ್ಯಶ್ಚ ಸ ಪರೋ ಲೋಕ ಉಚ್ಯತೇ
ಆ ಪರಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪುಣ್ಯವಾದದು, ಸುಖಕರವಾದದು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾದದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಲೋಭಮೋಹಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಮಾನವಾ ನಿರುಪದ್ರವಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಾನವರು ಲೋಭವೂ ಮೋಹವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಾವ ತೊಂದರೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಲೇ ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಬವತಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ ವ್ಯಾಧಯೋ ನ ಚ
ಅಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಸರಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ, ರೋಗಗಳು ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ನಾನ್ಯೋ ಹಿ ವಧ್ಯತೇ ತತ್ರ ದ್ರವ್ಯೇಷು ಚ ನ ವಿಸ್ಮಯಃ
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ಬೇರೆಯವರು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಪತ್ತಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ.
ಕೃತಸ್ಯ ತು ಫಲಂ ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುಪಲಭ್ಯತೇ
ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಸರ್ವಕಾಮೈರ್ವೃತಾಃ ಕೇಚಿದ್ಧೇಮಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ
ಕೆಲವರು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸೌಖ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರಮೇಣ ಮಹತಾ ಕೇಚಿತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಧಾರಣಮ್
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸುಖಿತಾ ದುಃಖಿತಾಃ ಕೇಚಿನ್ನಿರ್ಧನಾ ಧನಿನೋ ಪರೇ
ಕೆಲವರು ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವರು, ಕೆಲವರು ದುಃಖದಲ್ಲಿ; ಕೆಲವರು ಬಡವರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಶ್ರೀಮಂತರು.
ಲೋಭಶ್ಚಾರ್ಥಕೃತೋ ತೄಣಾಂ ಯೇನ ಮುಹ್ಯನ್ತ್ಯಪಣ್ಡಿತಾಃ
ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಲೋಭವೇ, ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೋಪಧೇ ನಿಕೃತಿಃ ಸ್ತೇಯಂ ಪರಿವಾದೋ ಽಭ್ಯಸೂಯತಾ
ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ವಂಚನೆ, ಕಳ್ಳತನ, ಅಪವಾದ ಮತ್ತು ಈರ್ಷೆ—
ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ, ಅನ್ಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಸ್ಥಾವರ, ಮೊಟ್ಟೆಯಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ತೇವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮದಿಂದ ಹಾನಿ ಮಾಡೋದಿಲ್ಲ; ಮನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಪರ್ವತ, ನದಿಕಟ್ಟೆ, ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಊರು, ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ದುಃಖ, ಮೋಸ, ನಿಂದೆ, ಹೆಮ್ಮೆ, ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲ.