ಅಮೂರ್ತಯಸ್ತೇ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಮೂರ್ತಿಮನ್ತಃ ಶರೀರಿಣಃ
ರೂಪವಿಲ್ಲದವರು ಹಾಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ದೇಹವಿರುವವರಿಗೆ ರೂಪವಿದೆ.
ಜೀವಃ ಕಿಂಲಕ್ಷಣಸ್ತತ್ರೇತ್ಯೇತದಾಚಕ್ಷ್ವ ಮೇ ಽನಘ
ಅಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು? ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ಶರೀರೇ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಜೀವಂ ವೇತ್ತುಭಿಚ್ಛಾಮಿ ಯಾದೃಶಮ್
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಯಾವ ರೀತಿಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಭಿದ್ಯಮಾನೇ ಶರೀರೇ ತು ಜೀವೋ ನೈವೋಪಲಭ್ಯತೇ
ದೇಹವು ಮುರಿದು ಹೋದಾಗ ಜೀವವನ್ನು ಯಾರೂ ಕಾಣಲಾಗದು.
ಶರೀರೇ ಮಾನಸೇ ದುಃಖ ಕಸ್ತಾಂ ವೇದಯತೇ ರುಜಮ್
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೋವು ಬಂದಾಗ ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಯಾರು?
ಮಹರ್ಷೇ ಮನಸಿ ವ್ಯಗ್ರೇ ತಸ್ಮಾಜ್ಜೀವೋ ನಿರರ್ಥಕಃ
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದಾಗ ಜೀವವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮನಸಿ ವ್ಯಾಕುಲೇ ಚಕ್ಷುಃ ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ
ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾದಾಗ ಕಣ್ಣು ನೋಡಿದರೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಚ ಸ್ಮರ್ಶಮಸೌ ವೇತ್ತಿ ನಿದ್ರಾವಶಗತಃ ಪುನಃ
ಮನುಷ್ಯನು ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅವನು ನೆನಪು ಅಥವಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು.
ಇಚ್ಛತಿ ಧ್ಯಾಯತಿ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಚಯತೇ ಚ ಕಃ
ಯಾರು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ, ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ, ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ?
ಸ ವೇತ್ತಿ ಗನ್ಧಾಂಶ್ಚ ರಸಾಞ್ಛುತೀಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಚ ರೂಪಂ ಚ ಗುಣಾಂಶ್ಚ ಯೇ ಽಲ್ಯೇ
ಅವನು ಸುಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಾಸನೆ, ರುಚಿ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸವೇತಿ ದುಃಖಾನಿ ಸುಖಾನಿ ಚಾತ್ರ ತದ್ವಿಪ್ರಯೋಗಾತ್ತು ನ ವೇತ್ತಿ ದೇಹಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ದುಃಖವೂ ಸುಖವೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೇಹವನ್ನೇ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ತದಾ ಶಾನ್ತೇ ಶರೀರಾಗ್ನೌ ದೇಹತ್ಯಾಗೇನ ನಶ್ಯತಿ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಅಗ್ನಿ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಮೇಲೆ ಅದು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ತತ್ರಾತ್ಮಾ ಮಾನಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಲೋಕಕೃತ್
ಅಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು.
ತಸ್ಮಿನ್ಯಃ ಸಂಶ್ರಿತೋ ದೇಹೇ ಹ್ಯಬ್ಬಿನ್ದುರಿವ ಪುಷ್ಕರೇ
ಆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಾವೆಂದರೆ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಹನಿ ಹೋದಂತೆ.
ತಮೋರಜಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ವಿದ್ಧಿ ಜೀವಗುಣಾನಿಮಾಮ್
ಕತ್ತಲೆ, ರಾಗ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆ — ಇವು ಜೀವಿಯ ಗುಣಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅತಃ ಪರಂ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೋ ವದನ್ತಿ ಪ್ರಾವರ್ತಯದ್ಯೋ ಭುವನಾನಿ ಸಪ್ತ
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅರಿತವರು, ಏಳು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದವನೇ ಮೂಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಜೀವಸ್ತು ದೇಹಾನ್ತರಿತಃ ಪ್ರಯಾತಿ ದಶಾರ್ದ್ಧತಸ್ತಸ್ಯ ಶರೀರಭೇದಃ
ಜೀವನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ದೇಹದ ವಿಗ್ರಹವು ಹತ್ತು ಅರ್ಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ.
ದೃಶ್ಯತೇ ತ್ವಗ್ರ್ಯಾ ಬುಧ್ಯಾಸೂಕ್ಷ್ಮಯಾ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ
ಅದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೋಡುವವರು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
ಲಬ್ಧಾಹಾರೋ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ
ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಆತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನು, ತನ್ನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಸುಖಮಾನನ್ತ್ಯಮಶ್ನುತೇ
ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದವನು ಅನಂತವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರೇಷಾ ಭೂತಾಧ್ಯಾತ್ಮವಿನಿಶ್ಚಯೇ
ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪ್ರಜಾಪತಿಯದು, ಭೂತಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು.
ಆತ್ಮತೇಜೋ ಽಭಿನಿರ್ ವೃತ್ತಾನ್ಭಾಸ್ಕರಾಗ್ನಿಸಮಪ್ರಭಾನ್
ಆತ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಕಾಶವಾಯಿತು, ಅದು ಭಾನು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಆಚಾರಂ ಚೈವ ಶೌಚಂ ಚ ಸ್ವರ್ಗಾಯ ವಿದಧೇ ಪ್ರಭುಃ
ಆ ಪ್ರಭು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಆಚಾರವನ್ನೂ ಶೌಚವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸನಾಗಾಶ್ಚ ಪಿಶಾಚಾ ಮನುಜಾಸ್ತಥಾ
ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಪಿಶಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಣೇನ ಯದಿ ವರ್ಣೋ ವಿಭಿದ್ಯತೇ
ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವರ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಣದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಿದರೆ,
ತ್ವನ್ತಃ ಕ್ಷರತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕಸ್ಮಾದ್ವರ್ಣೋ ವಿಭಜ್ಯತೇ
ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಣವು ಒಳಗಿನಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಏಕೆ ವರ್ಣವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ತೇಷಾಂ ವಿವಿಧವರ್ಣಾನಾಂ ಕುತೋ ವರ್ಣವಿನಿಶ್ಚಯಃ
ಈ ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಣಗಳ ನಡುವೆ, ವರ್ಣದ ನಿರ್ಧಾರವು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪೂರ್ವಸೃಷ್ಟಂ ಹಿ ಕರ್ಮಣಾ ವರ್ಣತಾಂ ಗತಮ್
ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವುಗಳು ಕರ್ಮದಿಂದ ವರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆದವು.
ತ್ಯಕ್ತಸ್ವಕರ್ಮರಕ್ತಾಙ್ಗಾಸ್ತೇ ದ್ವಿಜಾಃ ಕ್ಷತ್ರತಾಂ ಗತಾಃ
ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಿಂಸೆಗೆ ಆಸಕ್ತರಾದ ಆ ದ್ವಿಜರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಧರ್ಂಮನ್ನಾನುತಿಷ್ಟನ್ತಿ ತೇ ದ್ವಿಜಾ ವೈಶ್ಯತಾಂ ಗತಾಃ
ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ದ್ವಿಜರು ವೈಶ್ಯರಾಗಿ變ಿದ್ದಾರೆ.