ಜೀವಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೃಕ್ಷಾಣಾಮಚೈತನ್ಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ನಾನು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಅಚೇತನತೆ ಇಲ್ಲ.
ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಾಞ್ಚ ಸ್ನಹೋ ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ
ಆಹಾರದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ತೇವ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಶಃ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಯೈಃ ಶರೀರಂ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, ದೇಹವು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯೇತದಿಹ ಸಂಘಾತಂ ಶರೀರೇ ಪೃಥಿವೀಮಯೇ
ಹೀಗೆ, ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮೂಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನಿರ್ಜನಯತೇ ಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾಗ್ನೇಯಾಃ ಶರೀರಿಣಃ
ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ; ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಐದು ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಆಕಾಶಾತ್ಪ್ರಾಣಿನಾಮೇತೇ ಶರೀರೇ ಪಞ್ಚ ಧಾತವಃ
ಆಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಇತ್ಯಾಪಃ ಪಞ್ಚಧಾ ದೇಹೇ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸದಾ
ಹೀಗೆ, ನೀರು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಾತ್ಪ್ರೀಣಯತೇ ಪ್ರಾಣೀ ವ್ಯಾನಾವ್ದ್ಯಾಯಚ್ಛತೇ ತಥಾ
ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಜೀವಿಗೆ ಪೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ವ್ಯಾನದಿಂದ ಕೂಡ sustentation ಆಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯೇತೇ ವಾಯವಃ ಪಞ್ಚ ವೇಷ್ಟಯನ್ತೀಹದೇಹಿನಮ್
ಈ ಐದು ವಾಯುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಯ ಗನ್ಧಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಾಭಿಹಿತಾನ್ಗುಣಾನ್
ಆ ಸುಗಂಧದ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಈಗ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ನಿರ್ಹಾರೀ ಸಂಹತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರುಕ್ಷೋ ವಿಶದ ಏವ ಚ
ಅದು ಹೊರತೆಗೆಯುವ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ, ತೆಳ್ಳಗಿನ, ಒಣದ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಶ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಃ ಸ್ಪರ್ಶಂ ವೇತ್ತಿ ಚ ವಾಯುನಾ
ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಕಾಣಬಹುದು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು.
ರಸಜ್ಞಾನಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು
ರುಚಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮಾತು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.
ಮಧುರೋ ಲವಣಸ್ತಿಕ್ತಃ ಕಷಾಯೋ ಽಮ್ಲಃ ಕಟುಸ್ತಥಾ
ಮಧುರ, ಉಪ್ಪು, ಕಹಿ, ಕಸಾಯ, ಹಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರ—ಇವು ರುಚಿಗಳು.
ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಶ್ಚ ತ್ರಿಗುಣಂ ಜ್ಯೋತಿರುಚ್ಯತೇ
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರೂಪ—ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಹ್ರಸ್ವೋ ದೀರ್ಧಸ್ತಥಾ ಸ್ಥೂಲಶ್ಚತುರಸ್ರೋ ಽಣುವೃತ್ತವಾನ್
ಚಿಕ್ಕದು, ಉದ್ದದು, ದಪ್ಪದು, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯದು, ಸಣ್ಣದು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದದು.
ಕಠಿನಶ್ಚಿಕ್ಕಣಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮೃದು ದಾರುಣಃ
ಕಠಿಣ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ, ನಯವಾದ, ಹತ್ತಿರವಾದ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಕಠೋರ.
ತತ್ರೈಕಗುಣಮಾಕಾಶಂ ಶಬ್ದ ಇತ್ಯೇವ ತತ್ಸ್ಮೃತಮ್
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಗುಣವಿದೆ, ಅದು ಶಬ್ದ.
ಷಡ್ಜೋ ಋಷಭಗಾನ್ಧಾರೌ ಮಧ್ಯಮೋಧೈವತಸ್ತಥಾ
ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಧೈವತ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಂತೆ.
ಏಷ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಗುಣ ಆಕಾಶಸಂಭವಃ
ಈ ಏಳುವಿಧ ಗುಣಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಮೃದಙ್ಗಭೇರೀಶಙ್ಖಾನಾಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನೋ ರಥಸ್ಯ ಚ
ಮೃದಂಗ, ಭೇರಿ, ಶಂಖ, ಮಿಂಚಿನ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ರಥದ ಶಬ್ದಗಳು.
ವಾಯವ್ಯಸ್ತು ಗುಣಃ ಸ್ಪರ್ಶಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ಬಹುಧಾ ಸ್ಮೃತಃ
ವಾಯುವಿನ ಗುಣವೇ ಸ್ಪರ್ಶ; ಸ್ಪರ್ಶವು ಬಹುಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತಥಾ ಖರೋ ಮೃದುಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣೋ ಲವುರ್ಗುರುತರೋ ಽಪಿ ಚ
ಹಾಗೆಯೇ, ಕಠಿಣ, ಮೃದು, ನಯವಾದ, ಹಗುರ ಮತ್ತು ಭಾರವಾದವುಗಳು.
ಏವಮೇಕಾದಶವಿಧೋ ವಾಯವ್ಯೋ ಗುಣ ಉಚ್ಯತೇ
ಹೀಗೆ, ವಾಯುವಿನ ಗುಣಗಳು ಹನ್ನೊಂದರಂತೆ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅವ್ಯಾಹತೈಶ್ಚೇತಯತೇ ನವೇತಿ ವಿಷಮಾ ಗತಿಃ
ಅವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಅದರ ಚಲನೆಯು ಸಮವಲ್ಲ.
ಆಪೋ ಽಗ್ನಿರ್ಮಾರುಶ್ಚೈವ ನಿತ್ಯಂ ಜಾಗ್ರತಿ ದೇಹಿಷು
ನೀರು, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಸದಾ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿವೆ.
ಪಾರ್ಥಿವಂ ಧಾತುಮಾಸಾದ್ಯ ಯಥಾ ಚೇಷ್ಟಯತೇ ಬಲೀ
ಬಲವಂತನು ಭೂಮಿಯ ಅಂಶವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ,
ಪ್ರಾಣೋ ಮೂರ್ದ್ಧನಿ ವಾಗ್ನೌ ಚ ವರ್ತಮಾನೋ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ
ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರಾಣವು ತಲೆಯಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಮಾತಿನ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲೋ ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನೋ ಬುದ್ಧಿರಹೄಙ್ಕಾರೋ ಭೂತಾನಿ ವಿಷಯಶ್ಚ ಸಃ
ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು—
ಪೃಷ್ಟತಸ್ತು ಸಮಾನೇನ ಸ್ವಾಂ ಸ್ವಾಂ ಗತಿಮುಪಾಶ್ರಿತಃ
ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣದೊಂದಿಗೆ ತಾವು ತಾವುಗೆ ತಕ್ಕ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.