ಶ್ರೋತ್ರೇ ಘ್ರಾಣೋ ರಸಃ ಸ್ಪರ್ಶೋ ದೃಷ್ಟಿಶ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಜ್ಞಿತಾಃ
ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ರುಚಿ, ಸ್ಪರ್ಶ, ದೃಷ್ಟಿ — ಇವುಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಶರೀರೇ ಪಞ್ಚ ಧಾತವಃ
ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ಶರೀರೇ ಪಞ್ಚ ಧಾತವಃ
ಮರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ನ ಚ ಸ್ಪರ್ಶಂ ಹಿ ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಕಥಂ ಪಞ್ಚ ಧಾತವಃ
ಅವರು ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು?
ಆಕಾಶಸ್ಯಾಪ್ರಮೇಯತ್ವಾದೃಕ್ಷಾಣಾಂ ನಾಸ್ತಿ ಭೌತಿಕಮ್
ಆಕಾಶವು ಅಳವಡಿಸಲಾಗದದ್ದರಿಂದ, ಮರಗಳಿಗೆ ಆಕಾಶದ ಭೌತಿಕ ಅಂಶವಿಲ್ಲ.
ತೇಷಾಂ ಪುಷ್ಪಪಲವ್ಯಕ್ತಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಸಮುಪಪದ್ಯತೇ
ಆದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಸದಾ ಮೂಡುತ್ತವೆ.
ಮ್ಲಾಯತೇ ಶೀರ್ಯತೇ ಚಾಪಿ ಸ್ಪರ್ಶಸ್ತೇನಾತ್ರ ವಿದ್ಯತೇ
ಅವು ಒಣಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವೂ ಇದೆ.
ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಯತೇ ಶಬ್ದಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛೃಣ್ವನ್ತಿ ಪಾದಪಾಃ
ಶಬ್ದವನ್ನು ಕಿವಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಗಳು ಕೂಡ ಕೇಳುತ್ತವೆ.
ನಹ್ಯದೃಷ್ಟಶ್ಚ ಮಾರ್ಗೋ ಽಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಪಾದಪಾಃ
ಅದೃಶ್ಯವಾದ ದಾರಿ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಗಳು ನೋಡುತ್ತವೆ.
ಅರೋಗಾಃ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ಸಂತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಿಘ್ರನ್ತಿ ಪಾದಪಾಃ
ಮರಗಳು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಹೂ ಬೀರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಘಮಿಸುತ್ತವೆ.
ಜೀವಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವೃಕ್ಷಾಣಾಮಚೈತನ್ಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ನಾನು ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಅಚೇತನತೆ ಇಲ್ಲ.
ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಾಞ್ಚ ಸ್ನಹೋ ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಜಾಯತೇ
ಆಹಾರದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ತೇವ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಶಃ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಯೈಃ ಶರೀರಂ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ, ದೇಹವು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯೇತದಿಹ ಸಂಘಾತಂ ಶರೀರೇ ಪೃಥಿವೀಮಯೇ
ಹೀಗೆ, ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮೂಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.
ಅಗ್ನಿರ್ಜನಯತೇ ಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾಗ್ನೇಯಾಃ ಶರೀರಿಣಃ
ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ; ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಐದು ಅಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಆಕಾಶಾತ್ಪ್ರಾಣಿನಾಮೇತೇ ಶರೀರೇ ಪಞ್ಚ ಧಾತವಃ
ಆಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಇತ್ಯಾಪಃ ಪಞ್ಚಧಾ ದೇಹೇ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸದಾ
ಹೀಗೆ, ನೀರು ಐದು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಾತ್ಪ್ರೀಣಯತೇ ಪ್ರಾಣೀ ವ್ಯಾನಾವ್ದ್ಯಾಯಚ್ಛತೇ ತಥಾ
ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಜೀವಿಗೆ ಪೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ವ್ಯಾನದಿಂದ ಕೂಡ sustentation ಆಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯೇತೇ ವಾಯವಃ ಪಞ್ಚ ವೇಷ್ಟಯನ್ತೀಹದೇಹಿನಮ್
ಈ ಐದು ವಾಯುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಯ ಗನ್ಧಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಸ್ತರಾಭಿಹಿತಾನ್ಗುಣಾನ್
ಆ ಸುಗಂಧದ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಈಗ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ನಿರ್ಹಾರೀ ಸಂಹತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ರುಕ್ಷೋ ವಿಶದ ಏವ ಚ
ಅದು ಹೊರತೆಗೆಯುವ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ, ತೆಳ್ಳಗಿನ, ಒಣದ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಶ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಃ ಸ್ಪರ್ಶಂ ವೇತ್ತಿ ಚ ವಾಯುನಾ
ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಕಾಣಬಹುದು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು.
ರಸಜ್ಞಾನಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತನ್ಮೇ ನಿಗದತಃ ಶೃಣು
ರುಚಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನ ಮಾತು ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳು.
ಮಧುರೋ ಲವಣಸ್ತಿಕ್ತಃ ಕಷಾಯೋ ಽಮ್ಲಃ ಕಟುಸ್ತಥಾ
ಮಧುರ, ಉಪ್ಪು, ಕಹಿ, ಕಸಾಯ, ಹಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರ—ಇವು ರುಚಿಗಳು.
ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಶ್ಚ ರೂಪಶ್ಚ ತ್ರಿಗುಣಂ ಜ್ಯೋತಿರುಚ್ಯತೇ
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರೂಪ—ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಹ್ರಸ್ವೋ ದೀರ್ಧಸ್ತಥಾ ಸ್ಥೂಲಶ್ಚತುರಸ್ರೋ ಽಣುವೃತ್ತವಾನ್
ಚಿಕ್ಕದು, ಉದ್ದದು, ದಪ್ಪದು, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯದು, ಸಣ್ಣದು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದದು.
ಕಠಿನಶ್ಚಿಕ್ಕಣಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋ ಮೃದು ದಾರುಣಃ
ಕಠಿಣ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ, ನಯವಾದ, ಹತ್ತಿರವಾದ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಕಠೋರ.
ತತ್ರೈಕಗುಣಮಾಕಾಶಂ ಶಬ್ದ ಇತ್ಯೇವ ತತ್ಸ್ಮೃತಮ್
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಗುಣವಿದೆ, ಅದು ಶಬ್ದ.
ಷಡ್ಜೋ ಋಷಭಗಾನ್ಧಾರೌ ಮಧ್ಯಮೋಧೈವತಸ್ತಥಾ
ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಧೈವತ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಂತೆ.
ಏಷ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಗುಣ ಆಕಾಶಸಂಭವಃ
ಈ ಏಳುವಿಧ ಗುಣಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.