ಯಾವನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಪುಷ್ಪಮೂಲಫಲಾನಿ ಚ
ಆ ಮರಗಳ ಎಷ್ಟು ಹೂವು, ಬೇರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿದ್ದವೋ,
ತಾವತ್ಕಲ್ಪಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಲೋಕೇಷು ಸಂಸ್ಥಿತಿಃ
ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಾವಿರ ಕಲ್ಪಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯಚ್ಛ್ರುತಂ ತ್ವನ್ಮುಖಾಂಭೋಜಾದ್ಗಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮುತ್ತಮಮ್
ನಿನ್ನ ಕಮಲಮುಖದಿಂದ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಭೂಮಿಯ ಪರಮ ಮಹಿಮೆ,
ಯಸ್ಯಾಃ ಸಂದರ್ಶನಾದೀನಾಮೀದೃಶಂ ಪುಣ್ಯಮೀರಿತಮ್
ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡುವುದರಿಂದಲೂ ಇಂತಹ ಪುಣ್ಯವು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತಥಾ ಕಥಯವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರ ಭಕ್ತಾಹಂ ತವ ಸರ್ವದಾ
ಆದುದರಿಂದ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನು, ಇನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.
ವೇದಾಗಮಾನಾಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸ್ಮಯಮಾನ ಉವಾಚ ಹ
ವೇದ ಹಾಗೂ ಆಗಮಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ಗುಡಧೇನುವಿಧಾನಂ ಚ ಯಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್
ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಬೆಲ್ಲದ ಹಸುವಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಗೋಮಯೇನೋಪಲಿಪ್ತಾಯಾಂ ಕುಶಾನಾಸ್ತೀರ್ಯ ಯತ್ನತಃ
ಗೋಮಯದಿಂದ ಲೇಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಕುಶವನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಹಾಸಿ,
ಉತ್ತಮಾ ಗುಡಧೇನುಸ್ತು ಚತುರ್ಭಾರೈಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ
ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಬೆಲ್ಲದ ಹಸುವಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹೊರೆಗಳಷ್ಟು ತೂಕವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅರ್ದ್ಧಭಾರೇಣ ವತ್ಸಃ ಸ್ಯಾತ್ಕನಿಷ್ಠಾ ಭಾರಕೇಣ ತು
ಹಸುವಿನ ಕರು ಅರ್ಧ ಹೊರೆ ತೂಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದು ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ತೂಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಭುಃ ಪ್ರಥಮಕಲ್ಪಸ್ಯ ಯೋ ಽನುಕಲ್ಪೇನ ವರ್ತಯೇತ್
ಮೊದಲ ವಿಧದ ಯಜಮಾನನು ಎರಡನೇ ವಿಧದ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
ಧೇನುವತ್ಸೌ ಘೃತಸ್ಯೈತೌ ಸಿತಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾಂಬರಾವೃತೌ
ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡುವ ಹಸು ಮತ್ತು ಕರು ಎರಡನ್ನೂ ಬಿಳಿ, ಮೃದುವಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು.
ಸಿತಸೂತ್ರಶಿರಾಲೌ ಚ ಸಿತಕಂಬಲಕಂಬಲೌ
ಬಿಳಿ ಹಾರದ ತಲೆಗೂ, ಬಿಳಿ ಉಣ್ಣೆಯ ಕಂಬಳಿಯೂ ಇರಬೇಕು.
ವಿದ್ರುಮಕ್ರಮಗೋ ಪೇತೌ ನವನೀತಸ್ತನಾನ್ವಿತೌ
ಪವಳದ ಹಾರದ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಹಸುಗಳು ಹಾಲಿನ ತುಪ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಉಡರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.
ಸುವರ್ಣಶೃಙ್ಗಾಭರಣೌ ಶುದ್ಧರೌಪ್ಯಖುರಾವುಭೌ
ಹೆಬ್ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರ, ಕಳಚುಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಲಂಕಾರ ಇರಬೇಕು.
ಇತ್ಯೇವಂ ರಚಯಿತ್ವಾ ತು ಧೂಪದೀಪೈರಥಾರ್ಚಯೇತ್
ಈ ರೀತಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ದೀಪಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಧೇನುರೂಪೇಣ ಸಾ ದೇವೀ ಮಮ ಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತು
ಹಸುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ದೇವಿ ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿ.
ಧೇನುರೂಪೇಣ ಸಾ ದೇವೀ ಮಮ ಪಾಪಂ ವ್ಯಪೋಹತು
ಹಸುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ದೇವಿ ನನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಲಿ.
ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಶಕ್ರಶಕ್ತಿರ್ಯಾ ಧೇನುರೂಪಾಸ್ತು ಸಾ ಶ್ರಿಯೇ
ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವಳು ಹಸುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ತರಲಿ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯಾ ಲೋಕಪಾಲಾನಾಂ ಸಾ ಧೇನುರ್ವರದಾಸ್ತು ಮೇ
ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿರುವ ಆ ವರಪ್ರದ ಹಸು ನನಗೆ ದೊರಕಲಿ.
ಸರ್ವಪಾಪಹರಾ ಧೇನುಃ ಸಾ ಮೇ ಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತು
ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಆ ಹಸು ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿ.
ವಿಧಾನಮೇತದ್ಧೇನೂನಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಮಿಹ ಪಠ್ಯತೇ
ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಎಲ್ಲಾ ಹಸುಗಳ ವಿಧಾನದ ವಿವರಣೆ.
ತಾಸಾಂ ಸ್ವರೂಪಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕಂ ಶೃಣು ಮೋಹಿನಿ
ಈಗ ನಾನು ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮೋಹಿನಿ, ಕೇಳು.
ತಿಲಧೇನುಸ್ತೃತೀಯಾ ಚ ಚತುರ್ಥೀ ಜಲಸಂಜ್ಞಿತಾ
ಮೂರನೇದು ಎಳ್ಳಿನ ಹಸು, ನಾಲ್ಕನೇದು ನೀರಿನ ಹಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಸಪ್ತಮೀ ಶರ್ಕರಾಧೇನುರ್ದಧಿಧೇನುಸ್ತಥಾಷ್ಟಮೀ
ಏಳನೇದು ಸಕ್ಕರೆಯ ಹಸು, ಎಂಟನೇದು ಮೊಸರಿನ ಹಸು.
ಕುಂಭಾಃ ಸ್ಯುರ್ದ್ರವಧೇನೂನಾಂ ಚೇತರಾಸಾಂ ತು ರಾಶಯಃ
ದ್ರವ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಕುಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ಉಳಿದವುಗಳಿಗೆ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನವನೀತೇನ ತೈಲೇನ ತಥಾ ಕೇ ಽಪಿ ಮಹರ್ಷಯಃ
ಕೆಲವು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೂಡ ಹಸಿರು ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಮನ್ತ್ರಾವಾಹನಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಸದಾ ಪರ್ವಣಿ ಪರ್ವಣಿ
ಪ್ರತಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ, ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸದಾ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನೇಕಯಜ್ಞಫಲದಾಃ ಸರ್ವಪಾಪಹರಾಃ ಶುಭಾಃ
ಇವು ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶುಭವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ.
ಯುಗಾದೌ ಚೈವ ಮನ್ವಾದೌ ಚೋಪರಾಗಾದಿಪರ್ವಸು
ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಾನವರ ಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ,