ಅವರುಹ್ಯ ಹಯಾದ್ರಾಜಾ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ಸುತಂ ವಿಭೋ
ರಾಜನು ಕುದುರೆಯಿಂದ ಇಳಿದು, ಮಗನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು, ಮಹಾಪ್ರಭೋ.
ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಚೈವಮುಪಾಘ್ರಾಯ ಉವಾಚ ತನಯಂ ತದಾ
ಮಗನ ತಲೆಯನ್ನು ವಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ನ್ಯಾಯಾಗತೇನ ವಿತ್ತೇನ ಕೋಶಂ ಪುತ್ರ ಬಿಭರ್ಷಿ ಚ
ಮಗನೇ, ನೀನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಹಣದಿಂದ ಧನವಂತಿಕೆ ಕಾಯುತ್ತೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿತ್ತೇ ಕಾನ್ತಶೀಲತ್ವಂ ಕಚ್ಚಿದ್ವಕ್ತಾಃ ನ ನಿಷ್ಠುರಮ್
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಮೃದು ಸ್ವಭಾವವಿದೆಯೆ? ನೀನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ?
ಕಚ್ಚಿದ್ವಚನಕರ್ತಾರಸ್ತನಯಾಶ್ಚ ಪಿತುಃ ಸದಾ
ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಯಾವಾಗಲೂ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆಯೆ?
ಕಚ್ಚಿದ್ವಿವಾದಾನ್ವಿಪ್ರೇಸ್ತು ಸಮಂ ನೇಕ್ಷಸ ಆತ್ಮಜ
ಮಗನೇ, ವಿವಾದದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ನೀನು ಸಮನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೀಯಾ?
ತುಲಾಮಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹ್ಯನ್ನಾದೀನಾಂ ಸದೇಕ್ಷಸೇ
ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ತೂಕ, ತೂಗುಗಳನ್ನು ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೀಯಾ?
ಕಚ್ಚಿನ್ನ ದ್ಯೂತಪಾನಾದಿ ವರ್ತತೇ ವಿಷಯೇ ತವ
ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೂಜು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವಲ್ಲವೇ?
ನ ದಾನೈರ್ಜೀರ್ಣವಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ನೋಪಜೀವನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ
ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರೂ ಜನರು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಕಚ್ಚಿಚ್ಚ ಮಾತರಃ ಸರ್ವಾ ಹ್ಯವಿಶೇಷೇಣ ಪಶ್ಯಸಿ
ನೀನು ಎಲ್ಲ ತಾಯಿಯರನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೀಯೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಶಶಿನಿ ಕ್ಷೀಣತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕಚ್ಚಿಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಪರೋ ನರಃ
ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ಮಾನವರು ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಬೇಕು.
ನಿದ್ರಾ ಮೂಲಮಧರ್ಮಸ್ಯ ನಿದ್ರಾ ಪಾಪವಿವರ್ದ್ಧಿನೀ
ನಿದ್ರೆ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮೂಲ, ನಿದ್ರೆ ಪಾಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ನಹಿ ನಿದ್ರಾನ್ವಿತೋ ರಾಜಾ ಚಿರಂ ಶಾಸ್ತಿ ವಸುಂಧರಾಮ್
ನಿದ್ರೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಆಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಏವಮುಚ್ಚರಮಾಣಂ ತಂ ತನಯೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಮಗನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಸರ್ವಮೇತತ್ಕೃತಂ ತಾತ ಪುನಃ ಕರ್ತಾಸ್ಮಿ ತೇ ವಚಃ
ತಂದೆ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕಿಂ ತತಃ ಪಾತಕಂ ರಾಜನ್ಯೋ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಿತುರ್ವಚಃ
ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದ ರಾಜನಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವೇನು?
ನ ತತ್ತೀರ್ಥಫಲಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಯೋ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಿತುರ್ವಚಃ
ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸದವನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾರನು.
ತ್ವದಧೀನೋ ಹಿ ಮೇ ಧರ್ಮಸ್ತ್ವಂ ಚ ಮೇ ದೈವತಂ ಪರಮ್
ನನ್ನ ಧರ್ಮ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ; ನೀನೇ ನನಗೆ ಪರಮ ದೈವ.
ಕಿಂ ಪುನರ್ದೇಹವಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕೇಶದಾನಾದಿಭಿರ್ವಿಭೋ
ಪ್ರಭು, ದೇಹ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತು, ಅಥವಾ ಕೂದಲು ಕೊಡುವಂತಹ ಬಲಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಏನು ಮಹತ್ವವಿದೆ?
ಸತ್ಯಮೇತತ್ತ್ವಯಾ ಪುತ್ರ ವ್ಯಾಹೃತಂ ಧರ್ಮವೇದಿನಾ
ಮಗನೇ, ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವನು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ದೇವಾಃ ಪರಾಙ್ಮುಖಾಸ್ತಸ್ಯ ಪಿತರಂ ಯೋ ಽವಮನ್ಯತೇ
ತಂದೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮುಖ ತಿರುಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೀಪವತೀಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಬಹುಭೂಪಾಲಸಂವೃತಾಮ್
ಅನೇಕ ರಾಜರು ಸುತ್ತಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ,
ಪಿತುರಭ್ಯಧಿಕಃ ಪುತ್ರೋ ಯದ್ಭವೇತ್ಕ್ಷಿತಿಮಣ್ಡಲೇ
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಗನು ತಂದೆಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದರೆ,
ತ್ವಯಾ ಸಾಧಯತಾ ಭೂಪಾನ್ಯಥಾ ಹರಿದಿನಂ ಶುಭಮ್
ರಾಜನೇ, ನೀನು ಹರಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಶುಭದಿನ rulers ಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ.
ಕ್ಕ ಗತಸ್ತು ಭವಾಂಸ್ತಾತ ನಿವೇಶ್ಯ ಮಯಿ ಸಂಪದಃ
ತಂದೆ, ನೀನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದೆಯೋ ಹೇಳು.
ಮನ್ಯೇ ನಿರ್ವೇದಮಾಪನ್ನ ಇಮಾಂ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ನಿರಾಶೆಯಾದನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಮನ್ಯೇ ಭೂಧರಜಾತೇಯಮಥವಾ ಸಾಗರೋದ್ಭವಾ
ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ಅವಳು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಳು, ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು ಎಂಬುದು ಸಾಧ್ಯ.
ಬಾಲಾಗ್ರಶತಭಾಗೋ ಹಿ ವ್ಯಲೀಕೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ
ಅವಳಲ್ಲಿ ಕೂದಲಿನ ನೂರನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಕೂಡ ದೋಷವಿಲ್ಲ.
ಏವಂ ವಿಧಾ ಮೇ ಜನನೀ ಯದಿ ಸ್ಯಾತ್ಕೋ ಽನ್ಯೋ ಽಸ್ತಿ ಮತ್ತಃ ಸುಕೃತೀ ಮನುಷ್ಯಃ
ಇಂತಹ ಮಹಿಳೆ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಆಗಿದ್ದರೆ, ನನ್ನಿಗಿಂತ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಯಾರಿದ್ದಾನೆ?
ಸತ್ಯ ತೇ ಜನನೀ ಪುತ್ರ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಾ ಮನ್ದರೇ ಮಯಾ
ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನಾನು ಮಂಡರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆ.