ಓ ನಾರದ ಮಹರ್ಷೇ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಗಂಭೀರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕಥನವನ್ನು ಕೇಳು. ವ್ಯಾಕರಣದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ, 'ಕ್ಯ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಇದೇ ರೀತಿ 'ಸೌತ್ರ' ಮತ್ತು 'ಸ್ತಂಭ್ವಾದಿಕ' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಧಾತುಗಳೂ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 'ಕುಧಾ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಸ್ಮೈಪದ ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. 'ಚುರ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ 'ಞ್ಯ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಧಾತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನೂರ ಮೂವತ್ತಾರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 'ಚರ್ಚಾ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ 'ಆಧೃಷೀಯ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, 'ಪ್ಯ್' ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಧಾತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಪದ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹತ್ತು ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾತುವಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮೂಲಪದದಿಂದ ವಿವಿಧ ವಿಧಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಚಿತ್ರ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ, ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರಣ ಸಂಬಂಧಿತ ಧಾತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 'ಸ್ತೋಮ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹದಿನಾರು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಇದು 'ಅಂಡತಸ್ಯ' ಎಂಬ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಧಾತುಗಳು ಎಲ್ಲ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಹು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆ ಬೇರೆಡೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 'ವೃಙ್' ಮತ್ತು 'ವೃಞ್' ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 'ಅ' ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಧಾತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ. 'ಭಂಜ್', 'ಭುಜ್', 'ಭ್ರಸ್ಜ್', 'ಮತ್', 'ಜಿ', 'ಯಜ್', 'ಯುಜ್', 'ರುಜ್', 'ರಂಜ್', 'ಅವಿ', 'ಜಿರ್', 'ಸ್ವಂಜ್', 'ಇಸಂಜ್', ಮತ್ತು 'ಸೃಜ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 'ಶದ್', 'ಸದೀ', 'ಸ್ವಿದ್ಯತಿ', 'ಸ್ಕಂದಿರ್', 'ಹದೀ', 'ಕ್ರುಧ್', 'ಕ್ಷುಧಿ', 'ಬುದ್ಧ್ಯತಿ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. 'ಮನ್ಯಃ', 'ಅನ್ನಾ', 'ಪ್ಕ್ಷಿಪ್', 'ಚುಪಿತ', 'ಪ್ಟಿಪ', 'ಸ್ತೃಪ್ಯತಿ', 'ದೃಪ್ಯತಿ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 'ಕ್ರುಶಿ', 'ದಂಶಿ', 'ದಿಶೀ', 'ದೃಶ', 'ಮೃಶಿ', 'ರುಶ್', 'ಲಿಶ್', 'ವಿಶ್', 'ಸ್ಪೃಶಃ', 'ಕೃಷಿಃ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು, 'ವಸತಿ', 'ದಹತಿ', 'ಹಿದುಹೋ', 'ನಹ್ಮಿಹ್', 'ರುಹ್ಲಿ', 'ಹ್ವಹಿ' ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. 'ಚಾದ್ಯಾ' ಎಂಬವು ಅವ್ಯಯಗಳು, 'ಗವಯಃ' ಎಂಬುದು ಉದಾಹರಣೆ; 'ಪ್ರಾದ್ಯಾ' ಎಂಬವು ದಿಕ್ಕು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಗುಂಪುಗಳ ಪಠಣ, ಸೂತ್ರಗಳ ಪಠಣ ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ಪಠಣವೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೇದೋಕ್ತ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಪದಗಳು, ಓ ನಾರದ, ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಪದಗಳ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ, ಪ್ರತ್ಯಯ, ಆಧಾನ, ಲೋಪ ಮತ್ತು ಆಗಮನದಿಂದ ಪದ ರಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅನಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾರೂ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಓ ನಾರದ. ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಧರ್ಮಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣನೆ, ಜಾತಕ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಂಧ' ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ವಿಚಾರಣೆ, ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾಸ್ಯ ಎಂಬವುಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ರಾಶಿಗಳ ವಿಭಾಗ, ಗ್ರಹಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು ವಿವರವಾಗಿವೆ. ಕ್ರಿಯೆ, ಆಯುಷ್ಯ, ಎಂಟು ಗುಂಪುಗಳು, ರಾಜಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಯೋಗಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗ್ರಹಸ್ಥಿತಿಗಳ ಫಲ, ಬೆಂಬಲದ ಮಿಶ್ರಯೋಗಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ನಷ್ಟವಾದ ಜನ್ಮದ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತು ದ್ರೇಕಾಣದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಿಥಿ, ವಾರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಧತಿಥಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ವದನೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ-ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಋತುಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮೊದಲ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಕಿವಿ ಚುಚ್ಚುವುದು, ಮುಂಡನ, ಚೂರಿಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರಾರಂಭ, ಸ್ಥಳ ಪ್ರವೇಶ, ಅಕಸ್ಮಿಕ ಮಳೆ, ವಿಶೇಷ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇವುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಒಂದರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹತ್ತು, ನೂರು, ಸಾವಿರ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ, ಲಕ್ಷ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ನಿರವರ', 'ಮಹಾಪದ್ಮ', 'ಶಂಕು' ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಂತಹ ಗಣನೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಫಲಾನುಸಾರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಾಗಾಕಾರ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾಗಫಲವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಅವಶೇಷದಿಂದ ಗುಣಿಸಬೇಕು; ಅದೇ ಫಲ. ಕೊನೆಯದು ಬೆಸೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಬೆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮತ್ತೆ ಮೂಲದಿಂದ ಭಾಗಿಸಬೇಕು, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಈ ರೀತಿ, ಧಾತುಗಳು, ಪದಗಳು, ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವಿಧ ಗಣನೆಗಳು, ಅವರ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.