ಮಹರ್ಷಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಧಾತುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಧಾತುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು, ಮಾಂ, ಹಾಂ ಮತ್ತು ದ್ವಾ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಧಾತುಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತ ಧಾತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಘೃ ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಮೈಪದ ಧಾತುಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಿವ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಪು ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ. ಸ್ಯತಿ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಮೃಷ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಐದು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ವರಿತ ಧಾತುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಧು ಎಂಬ ಧಾತು, ಸ್ವಾದಿ ಮತ್ತು ಚುರಾದಿ ಎಂಬ ವೃದ್ಧಿ ವರ್ಗದ ಧಾತುಗಳು ಕರ್ಮಕವಾಗಿವೆ. ರಧ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಎಂಟು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ದಿವ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಧಾತುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ದುನೋತಿ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ, ಮಹರ್ಷೇ. ಟಿಕ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ತುಡ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಆರು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತ ಧಾತುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವ್ರಶ್ಚ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನೂರ ಐದು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರ ಹೊಂದಿವೆ. ಣು ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಪೃಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೃಂಗ್ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ; ರಿ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಆರು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಚ್ಛಾದಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹದಿನಾರು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ, ಮಹರ್ಷೇ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೃತಿ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಕೃತಿ ಎಂಬ ಧಾತು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗುತ್ತದೆ; ರುಧ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಉದಾತ್ತ, ಶಿಷ್, ಪಿಷ್, ರುಧ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮನು, ವನ್ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ್ ಎಂಬ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು 'ಕೃಞ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಎರಡೂ ವಿಧದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಸೌತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಂಭ್ವಾದಿಕ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಕುಧಾ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರ ಹೊಂದಿವೆ. ಪರಸ್ಮೈಪದ ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿವೆ. ಚುರ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಞ್ಯ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಧಾತುಗಳು ಒಟ್ಟು ನೂರ ಮೂವತ್ತಾರು. ಚರ್ಚಾ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಆಧೃಷೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ಯ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಧಾತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪದ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹತ್ತು ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ. ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮೂಲ ಪದದಿಂದ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಧಾತುಗಳು, ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರಣಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಸ್ಟೋಮ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹದಿನಾರು ಧಾತುಗಳು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಅಂದತಸ್ಯ ಎಂಬ ನಿಯಮದ ಉದಾಹರಣೆ. ಎಲ್ಲಾ ಧಾತುಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆ ಬೇರೆಡೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವೃಂಗ್ ಮತ್ತು ವೃಞ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ 'ಅ' ಅಂತ್ಯಧಾತುಗಳು ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಂಜ್, ಭುಜ್, ಭ್ರಸ್ಜ್, ಮತ್, ಜಿ, ಯಜ್, ಯುಜ್, ರುಜ್, ರಂಜ್, ಅವಿ, ಜಿರ್, ಸ್ವಂಜ್, ಇಸಂಜ್, ಸೃಜಾ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಶದ್, ಸದೀ, ಸ್ವಿದ್ಯತಿಹ್, ಸ್ಕಂದಿರ್, ಹದೀ, ಕ್ರುಧ್, ಕ್ಷುಧಿ, ಬುದ್ಧ್ಯತೀ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ. ಮನ್ಯಃ, ಅನ್ನಾ, ಪ್ಕ್ಷಿಪ್, ಚುಪಿತ, ಪ್ತಿಪ, ಸ್ಥೃಪ್ಯತಿ, ದೃಪ್ಯತೀ ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು, ನಂತರ ಕ್ರುಶಿ, ದಂಶಿ, ದಿಶೀ, ದೃಶ್, ಮೃಶಿ, ರುಶ್, ಲಿಶ್, ವಿಶ್, ಸ್ಪೃಶಃ, ಕೃಷಿಃ ಎನ್ನುವ ಧಾತುಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ವಸತಿ, ದಹತಿ, ಹಿದುಹೋ, ನಹ್ಮಿಹ್, ರುಹ್ಲಿ, ಹ್ವಹಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚಾದ್ಯಾ ಎಂಬವುಗಳು ಅವ್ಯಯ ಪದಗಳು, ಗವಯಃ; ಪ್ರಾದ್ಯಾ ಎಂಬವುಗಳು ದಿಕ್ಕು, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ವರ್ಗಗಳ ಪಾಠ, ಸೂತ್ರಗಳ ಪಾಠ, ಹಾಗೆಯೇ ಧಾತುಗಳ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪದಗಳು, ವೇದಪದಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳು—all these, O Nārada, have been explained with reverence and clarity.