ನಾರದ ಮಹರ್ಷಿಯವರೇ, ವ್ಯಾಕರಣಪಂಡಿತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಧಾತುಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಕುರಿತು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿ. ಮೊದಲಿಗೆ, ‘ದ್ವಿಷ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಇರ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹದಿಮೂರು ಧಾತುಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ಧಾತುಗಳಾಗಿವೆ. ‘ಷು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ‘ಘು’ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೂರು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸಹ ಪರಸ್ಮೈಪದವೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಷ್ಟುಞ್’ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ಧಾತು ವ್ಯಾಕರಣಪಂಡಿತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಓ ನಾರದ. ‘ಇಙ್’ ಎಂಬ ಧಾತುವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆತ್ಮನೇಪದವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾರದ. ‘ಞಿಷ್’ ಎಂಬ ನಿದ್ರಾರ್ಥಕ ಧಾತುವನ್ನು ಸಹ ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿಯೇ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ‘ದೀ’, ‘ಧೀ’, ‘ವೇ’ ಮತ್ತು ‘ಹ್ವೇ’ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನೇಪದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಹ್ನು’ ಧಾತು ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಚರ್ಕರೀತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮಹರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ‘ದಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಮೈಪದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಮಾ’, ‘ಹಾ’, ಮತ್ತು ‘ದ್ವ’ ಧಾತುಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ‘ದಾನ’ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತವಾಗಿವೆ. ‘ಘೃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹನ್ನೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ‘ದಿವ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಪೂ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ. ‘ಸ್ಯತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ‘ಮೃಷ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಐದು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ರಾಧು’ ಧಾತು ಮತ್ತು ಸ್ವಾದಿ, ಚುರಾದಿ ವರ್ಧಿ ವರ್ಗಗಳೂ ಕರ್ಮಕ ಧಾತುಗಳಾಗಿವೆ. ‘ರಧ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಂಟು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ‘ದಿವ್’ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ದುನೋತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ. ‘ಟಿಕ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಮಹರ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ‘ತುಧ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಆರು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತವಾಗಿವೆ. ‘ವ್ರಶ್ಚ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ನೂರಐದು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. ‘ಣು’ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ‘ಪೃಙ್’ ಮತ್ತು ‘ಮೃಙ್’ ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ; ‘ರಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಆರು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ‘ಪ್ರಚ್ಛಾದಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ‘ಕೃತಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾತುಗಳು ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗಿವೆ. ‘ಕೃತಿ’ ಧಾತು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ಪರಸ್ಮೈಪದವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ರುಧ’ ಮತ್ತು ‘ನಂದಾ’ ಕೂಡ. ‘ಉದಾತ್ತ’, ‘ಶಿಷ್’, ‘ಪಿಷ್’, ‘ರುಧ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಧಾತುಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ‘ಮನು’, ‘ವನ’, ಮತ್ತು ‘ಆತ್ಮನ್’ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತು ಸ್ವರಿತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ‘ಕೃಞ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಕ್ಯ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸೌತ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ತಂಭ್ವಾದಿಕ’ ಆರಂಭದ ಧಾತುಗಳು ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಕುಧಾ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಪರಸ್ಮೈಪದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ‘ಚುರ’ ರಿಂದ ‘ಞ್ಯ’ ತನಕ ಒಟ್ಟು ನೂರಮೂವತ್ತಾರು ಧಾತುಗಳಿವೆ. ‘ಚರ್ಚಾ’ ರಿಂದ ‘ಆಧೃಷೀಯ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ಯ’ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಧಾತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಪದ್’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹತ್ತು ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ. ಧಾತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಮೂಲಪದದಿಂದ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ‘ಚಿತ್ರ’ ಆರಂಭದ ಧಾತುಗಳು ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರಣ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲೂ ಸೇರಿವೆ. ‘ಸ್ತೋಮ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಹದಿನಾರು ಧಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಇದು ‘ಅಂದಾತಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಅವು ಬಹುಅರ್ಥಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಧಾತುಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಾವನ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.