ಮುನಿಗಳೆ, ದೂರದಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನೂ 'ಗತಿ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗದವುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 'ಗರ್ಭಾರ್ಥ'ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವಂತಹ ಪದಗಳು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯವೆಯೇ. ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕರ್ತನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಹೊರತಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದೂ ಸಹ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 'ರಾತ್ರಿ', 'ವಿಂಬೀ', 'ಕದ್ರೂ', ಮತ್ತು 'ಅವಿಷ್ಠು' ಎಂಬ ಪದಗಳು ವಾಜಸನೇಯಿಗಳಿಗೇ ಸೇರಿವೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. "ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಿ; ನಮ್ಮ ಬಾಯಿಂದ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಾಗದಿರಲಿ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಇದೆ. 'ಹಿರಿದು ಬಂಗಾರದೊಂದಿಗೆ', 'ಅತಿದಿವ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷ' ಎಂಬ ಪದಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. 'ಅವನಿಗೆ ಯಜ್ಞ', 'ನಾವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತೇವೆ', 'ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಹೋಗಿ, ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ಬೇಯಿರಿ' ಎಂಬ ಪದಗಳೂ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. "ಅವನು ಕಾಣಬಹುದು, ಇಡಬಹುದು, ಆಗಬಹುದು; ಅವನು ಅಳೆಯಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು" ಎಂಬ ಪದಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. 'ಅವನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ', 'ಅವನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ', 'ಇಡು' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 'ಸಾರಥಿ', 'ಸಾರಥಿಯಲ್ಲ', 'ನಸತ್' ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, 'ಅಮ್ನರ್ಭುವ', 'ರಥ' ಮುಂತಾದ ಪದಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 'ಕೊಟ್ಟ', 'ಹೊಂದಿದ', 'ಸ್ವಂತದ', 'ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ', 'ಮನವರಿಕೆಗೊಂಡ' ಪದಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಿಯೆ ಎರಡೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. 'ಭೂ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಅವು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. 'ಅತ್' ಎಂಬ ಧಾತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಧಾತುಗಳು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ತಿಳಿಯಿರಿ. 'ಫಕ್' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಐವತ್ತು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರ ಹೊಂದಿವೆ. 'ಗುಪ್' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ನಲವತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ಅಣ್' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ಮವ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಮುಖಾ'ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ಕ್ಷುಧಾ' ಮುಂತಾದ ಐವತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ದ್ಯುತಾ' ಮುಂತಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. ನಂತರ, 'ಜ್ವಲದ್' ಮುಂತಾದ ಐವತ್ತೆರಡು ಧಾತುಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. ಅನುದಾತ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳಾಗಿವೆ; ಆದರೆ 'ಭಾ' ಮತ್ತು 'ದ್ಯುತ'ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದವುಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಸದ್' ಮತ್ತು 'ಆಶ್ರಯ'ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ; 'ಕುಚಾದ್' ಮತ್ತು 'ವೇದ'ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ಕೂಡ ಉದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ಸ್ವರಿತ್', 'ಇಚ್ಛ', 'ಭೃಞ್' ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತವಾಗಿವೆ. 'ಅಷ್ಟಾದಶ'ದಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ. 'ಹೃ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ; 'ಗುಪ್', 'ಆ', 'ತ್ರ' ಎಂಬ ಮೂರು ಧಾತುಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. 'ಸ್ಕಂಭ್'ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ಧಾತುಗಳು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ. 'ಪಚ್' ಮುಂತಾದ ಸ್ವರಿತ ಧಾತುಗಳು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ. 'ಭೂ' ಮುಂತಾದ ಧಾತುಗಳು, ಒಟ್ಟು ಸಾವಿರ ಆರು, ಧಾತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ದ್ವಿಷ್' ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಧಾತುಗಳು ಸ್ವರಿತ ಧಾತುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಇರ್' ಮುಂತಾದ ಹದಿಮೂರು ಧಾತುಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿವೆ. 'ಷು' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಏಳು ಧಾತುಗಳು ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ. 'ಘು' ಎಂಬ ಮೂರು ಧಾತುಗಳು ಕೂಡ ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ. 'ಷ್ಟುಞ್' ಎಂಬ ಧಾತು ಒಬ್ಬೇ ಒಂದು, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. 'ಇಙ್' ಎಂಬ ಧಾತು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾರದನೇ. 'ಞಿಷ್' ಎಂಬ ಧಾತು, ಅಂದರೆ 'ನಿದ್ರೆಮಾಡು' ಎಂದರ್ಥ, ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿದೆ. ಮಹರ್ಷಿಯೇ, 'ದೀ', 'ಧೀ', 'ವೇ', 'ಹ್ವೇ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳು ಆತ್ಮನೇಪದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 'ಹ್ನು' ಎಂಬ ಧಾತು ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವಾಗ ಚರ್ಕರೀತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. 'ದಾ' ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರುಸಮೈಪದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ, ಧಾತುಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಸ್ವರ, ಮತ್ತು ಪದಗಳ ವರ್ಣನೆಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.