ಸಂಗೀತದ ಪವಿತ್ರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸ್ವರಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ. ಷಂಜ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಋಷಭ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಭಿರೂಹತಾ ಎಂಬುದು ಇದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರಾ ಮತ್ತು ಹೃಷಿಕಾ ಎಂಬುವುಗಳು ಐದನೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಿಷಾದದಲ್ಲಿ ರಾಜನೀ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಋಷಿಗಳ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಿವೆ. ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಿವೆ; ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಎಂದು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಷಂಜ ಸ್ವರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಋಷಭ ಸ್ವರ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಐದನೇ ಸ್ವರ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಾನದ ಗುಣಗಳೂ ಮತ್ತು ಭೇದಗಳೂ ಹತ್ತು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಕಾಕಸ್ವರ, ಮೂರ್ಧಗತ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದವುಗಳು. ಗಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು: ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ, ಲಯವಿಲ್ಲದ ಇತ್ಯಾದಿ. ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಮಧುರತೆಯನ್ನು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವು ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಮಧ್ಯಮವು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಿಷಾದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಸ್ವರ-ವರ್ಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಋಷಭ ಮತ್ತು ಧೈವತ ಸ್ವರಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶೂದ್ರ ಸ್ಥಿತಿ ಅರ್ಧ ನಿಯಮದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರ ಪತನದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವಾಗ, ನಿಷಾದವು ಷಾಂಜವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಋಷಭ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಐದನೆಯ ಸ್ವರ (ಪಂಚಮ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧೈವತ ಸ್ವರದ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧೈವತವು ಸ್ಪಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಷಂಗಯಾಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಾರಿತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಐದನೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೈಶಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೈಶಿಕ ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೈಶಿಕ ಸ್ವರ ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಶ್ಯಪರು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ವೇತಿ’ ಎಂಬುದು ವಾದ್ಯದ ಹೆಸರು; ಅದು ಗಂಧರ್ವನಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಗಾಂಧಾರ, ಮೂರನೆಯದು ಋಷಭ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಆರನೆಯದು ನಿಷಾದ, ಏಳನೆಯದು ಪಂಚಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಣಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕ್ರೈಂಚ ಪಕ್ಷಿ ಮಧ್ಯಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆ ಧೈವತವನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸುತ್ತದೆ; ಆನೆ ನಿಷಾದವನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರ ನಾಸಿಕೆಯಿಂದ, ಮಧ್ಯಮ ಹೃದಯದಿಂದ, ಧೈವತ ಮುಂಡಿಯಿಂದ, ನಿಷಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಧಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಷಂ ಎಂಬ ಮೂಲದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಷಾಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಮ್ಮೆಯ ಹೋನಿನ ಶಬ್ದದಂತೆ ಧ್ವನಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಋಷಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧ ಗಾಂಧಾರ ಸುವಾಸನೆ ಹೊತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದುದರಿಂದ ಪಂಚಮ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇತರ ಐದು ಸ್ವರಗಳೂ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. ಷಾಂಜ ಸ್ವರವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಋಷಭ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮ ಸ್ವರವನ್ನು ನೀವು ಹಾಡುತ್ತೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯಿರಿ. ಮೊದಲ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಬ್ರಹ್ಮ; ಷಾಂಜಕ್ಕೂ ಅದೇ ದೇವತೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಸುವನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಪಂಚಮ ಸ್ವರದ ದೇವತೆ ಸೋಮ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮರಾತ್ರರು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸ್ವರವು ಹಿಂದಿನ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವರವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೂಲ, ಗುಣ, ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ವರಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದದ್ದು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.