ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿದೆ. ಸಮವೇದದ ಶಾಖೆ, ಪಾಠದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದುದು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದುದು. ಇದು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೂ ಹೌದು, ಹಾಗೂ ಶುಭಕರವೂ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಗೀತದ ಮಾಪನವು ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವಿಧವಾದ ಸ್ವರಮಾಪನಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಷಂಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಷಂಜ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬುವವು 'ಗ್ರಾಮ'ಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವರ್ಗ, ಅಭ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರ ಎಂಬುವವು ಗ್ರಾಮಗಳ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳು. ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸ್ವರಗಳು ಇವೆ, ಷಂಜ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಗಳಿವೆ. ನದಿ, ವಿಶಾಲಾ, ಸುಮುಖಿ, ಚಿತ್ರಾ, ಚಿತ್ರವತಿ ಮತ್ತು ಮುಖಾ ಎಂಬುವವು ಸ್ವರಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. ಆಪ್ಯಾಯಿನಿ, ವಿಶ್ವಭೃತಾ, ಚಂದ್ರಾ, ಹೇಮಾ ಮತ್ತು ಕಪರ್ದಿನಿ ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳೂ ಕೂಡ ಇವೆ. ಷಂಜ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಮಂದ್ರಾ ಎಂಬ ಸ್ವರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಋಷಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿರೂಹತಾ ಎಂಬ ಸ್ವರ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸೌವೀರಾ ಮತ್ತು ಹೃಷಿಕಾ ಎಂಬ ಸ್ವರಗಳು ಐದನೆಯ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಿಷಾದದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿ ಎಂಬ ಸ್ವರವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಋಷಿಗಳ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಿವೆ. ಅದೇವಿಧವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಿವೆ, ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಕೂಡ ಏಳು ಮೂರ್ಚನೆಗಳಿವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಷಂಜ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಋಷಭ ಗ್ರಾಮ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಐದನೆಯ ಸ್ವರವು ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಗೀತಿಯ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ: ಕಾಕಸ್ವರ, ಮೂರ್ಧಗತ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲದವುಗಳು. ಗಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು: ಕಲಹ, ಲಯದ ಕೊರತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಸ್ವಾದುಭಾವವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇತರರು ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮವು ಮಾಲತಿಪೂಷ್ಪದಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಷಾದ ಸ್ವರವು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಸ್ವರವರ್ಣಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಋಷಭ ಮತ್ತು ಧೈವತ—ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶೂದ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಧ ನಿಯಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪತನದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವಾಗ ನಿಷಾದವನ್ನು ಷಾಂಜಾವ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಋಷಭ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಐದನೆಯ (ಪಂಚಮ) ಸ್ವರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಧೈವತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲತೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಧೈವತ ಸ್ವರದ ಕಂಪನೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಷಂಗಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಸಾಧಾರಿತ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಐದನೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೈಶಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೈಶಿಕ ಮಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೈಶಿಕ ಸ್ವರವು ಮಧ್ಯಮ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಶ್ಯಪರು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ವೇತಿ’ ಎಂಬುದು ವಾದ್ಯಯಂತ್ರದ ಹೆಸರು; ಇದು ಗಂಧರ್ವರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಗಾಂಧಾರ, ಮೂರನೆಯದು ಋಷಭ ಎಂದು ನೆನಪಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆರನೆಯದು ನಿಷಾದ, ಏಳನೆಯದು ಪಂಚಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಷದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಕ್ರಾಂಚ ಪಕ್ಷಿ ಮಧ್ಯಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆ ಧೈವತವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಆನೆ ನಿಷಾದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧಾರ ಸ್ವರವು ನಾಸಿಕೆಯಿಂದ, ಮಧ್ಯಮವು ಹೃದಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಧೈವತವು ಮೂಗಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ (ಮೂರ್ಧ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನಿಷಾದವು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಧಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಷಂಜದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಷಾಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ಧ್ವನಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಋಷಭ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.