આશા દાસી યેષાં તેષાં દાસાયતે લોકઃ
જેઓની ઈચ્છા માલિક બની જાય છે, તેમને આખું જગત દાસ બની જાય છે.
તસ્મિન્નાશાખ્યરિપુણા માને નષ્ટે દરિદ્રતા
જ્યારે ઈચ્છા નામના શત્રુએ માન નષ્ટ કરી નાખે છે, ત્યારે ગરીબી આવે છે.
નૈષ્કિઞ્ચન્યમહાગ્રાહગ્રસ્તાનાં કો વિમોચચકઃ
સંપૂર્ણ ગરીબીના મહા ઘાતકમાં ફસાયેલા લોકોને કોણ છોડાવી શકે?
તત્રાપિ પુત્રભાર્યાણાં બાહુલ્યમતિદુઃખદમ્
એમાં પણ, પુત્રો અને પત્નીઓની વધારે સંખ્યા ખૂબ જ દુઃખદાયી છે.
અન્યમૈશ્વર્યદં ધર્મં મનસાચિન્તયત્તદા
ત્યારે તેણે મનમાં બીજું એક પુણ્યકર્મ વિચાર્યું, જે સુખ-સમૃદ્ધિ આપે છે.
દાનેન યો ઽનુમન્તાતિ સ એવ કૃતવાન્પુરા
જે કોઈ દાન આપવા માટે સંમતિ આપે છે, એ જ પૂર્વે એ દાન આપી ચૂક્યો હોય છે.
દાનાનામુત્તમં દાનં ભૂદાનં પરિકીર્તિતમ્
બધા દાનોમાં જમીનનું દાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.
ઇતિ નિશ્ચત્ય મતિમાન્ધીરો ભદ્રમતિર્બલે
આ રીતે નક્કી કરીને, બુદ્ધિશાળી અને સારા હૃદયવાળા ભદ્રમતિએ મજબૂત મનથી—
સુઘોષનામવિપ્રેન્દ્રં સર્વૈશ્વર્યસમન્વલિતમ્
—સઘળી સમૃદ્ધિથી યુક્ત, સર્વમાં શ્રેષ્ઠ એવા સુઘોષ નામના બ્રાહ્મણ પાસે ગયો.
સુઘોષો ધર્મનિરતસ્તં નિરીક્ષ્ય કુટુમ્બિક્રમ્
ધર્મમાં તત્પર સુઘોષે, તેને, ઘરવાળા ભદ્રમતિને, જોયો—
કૃતાર્થો ઽહં ભદ્રમતે સફલં મમ જન્મ ચ
અને કહ્યું: 'હે ભદ્રમતિ, હવે મારું જીવન સફળ થયું; મારું જન્મ ફળદાયી બન્યું.'
ઇત્યુક્ત્વા તં સમભ્યર્ચ્ય સુઘોષો ધર્મતત્પરઃ
આ રીતે કહીને અને યોગ્ય રીતે સન્માન આપી, ધર્મમાં તત્પર સુઘોષે—
પૃથિવી વૈષ્ણવી પુણ્યા પૃથિવીં વિષ્ણુપાલિતા
આ પૃથ્વી પવિત્ર છે, એ વિષ્ણુની છે; પૃથ્વીનું રક્ષણ પણ વિષ્ણુ કરે છે.
મન્ત્રેણાનેન દૈત્યેન્દ્ર સુઘોષસ્તં દ્વિજોત્તમમ્
આ મંત્રથી, હે દૈત્યરાજ, સુઘોષે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને—
સો ઽપિ ભદ્રમતિર્વિપ્રો ધીમતા યાચિતાં ભુવમ્
અને એ બુદ્ધિશાળી ભદ્રમતિ બ્રાહ્મણે, તેની પાસે જમીન માગી.
સુઘોષો ભૂમિદાનેન કોટિવંશસમન્વિતઃ
જમીનનું દાન આપવાથી સુઘોષે કરોડો વંશજ પ્રાપ્ત કર્યા.
બલે ભદ્રમતિશ્ચાપિ યતઃ પ્રાર્થિતવાઞ્છ્રિયમ્
અને ભદ્રમતિએ, હે બલિ, જે સંપત્તિ ઇચ્છી હતી, એ મેળવી.
તથૈવ બ્રહ્મસદને સ્થિત્વા કોટિયુગાયુતમ્
એ જ રીતે, બ્રહ્માના લોકમાં કરોડો યુગ સુધી રહી—
તતો ભુવં સમાસાદ્ય સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતઃ
પછી પૃથ્વી પર આવીને, સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
તતો ભદ્રમતિર્દૈત્ય નિષ્કામો વિષ્ણુતત્પરઃ
પછી ભદ્રમતિ, હે દૈત્ય, કામના વિના અને વિષ્ણુમાં તત્પર રહ્યો—
તસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસન્નાત્મા તત્ત્વૈશઅવર્યમનુત્તમમ્
ત્યારે વિષ્ણુએ પ્રસન્ન થઈને, તેને સર્વોત્તમ અને સાચી સમૃદ્ધિ આપી.
તસ્માદ્દૈત્યપતે મહ્યં સર્વધર્મપરાયણ
એથી, હે દૈત્યપતિ, હું સર્વ ધર્મમાં તત્પર છું—
વૈરોચનિસ્તતો દૃષ્ટઃ કલશં જલપૂરિતમ્
પછી વૈરોચનીએ પાણીથી ભરેલો એક કળશ જોયો.
વિષ્ણુઃ સર્વગતોજ્ઞાત્વા જલધારાવરોધિનમ્
સર્વત્ર રહેલા વિષ્ણુએ એ પાણીના વહેણમાં અવરોધ જાણ્યો.
દર્ભાગ્રે ઽભૂન્મહાશાસ્ત્રં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્
દરભ ઘાસની ટોચે અઢળક સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું મહાશસ્ત્ર દેખાયું.
આયાય ભાર્ગવસુરાનસુરાનેકચક્ષુષા
ભાર્ગવ, દેવો, અસુરો અને અનેક લોકોએ પોતાની આંખે તેને નજીક આવતાં જોયો.
બલિર્દદૌ મહાવિષ્ણોર્મહીં ત્રિપદસંમિતામ્
બલીએ મહાવીષ્ણુને ત્રણ પગલાં જેટલી ધરતી આપી.
અમિમીત મહીં દ્વાભ્યાં પદ્ભ્યાં વિશ્વતનુર્હરિઃ
વિશ્વરૂપ હરીએ બે પગલાંમાં આખી ધરતી માપી.
પાદાઙ્કુષ્ટાગ્રનિર્ભિન્નં બ્રહ્માણ્ડં વિભિદે દ્વિધા
પગની આંગળીના ટોચથી તેણે બ્રહ્માંડને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી દીધું.
ધૌતવિષ્ણુપદં તોયં નિર્મલં લોકપાવનમ્
વિષ્ણુના પગથી ધોયેલું પાણી પવિત્ર બનીને આખા જગતને શુદ્ધ કરનાર બન્યું.