છલગણ્ડઃ કપર્દિન્યા દ્વિરણ્ડેશશ્ચ વજ્રયા
છલગંડા સાથે કપર્દિની છે; દ્વિરણ્ડેશ સાથે વજ્રા જોડાયેલી છે.
ભુજઙ્ગો રેવતીયુક્તઃ પિનાકી માધવીયુતઃ
ભુજંગ સાથે રેવતી છે; પિનાકી સાથે માધવી જોડાયેલી છે.
શ્વેતોરસ્કો વિદારિણ્યા ભૃગુઃ સહજયા યુતઃ
શ્વેતોરસ્ક સાથે વિદારીણી છે; ભૃગુ સાથે સહજા જોડાયેલી છે.
સંવર્તકે મહામાયા પ્રોક્તા શ્રીકણ્ઠમાતૃકા
સંવર્તકમાં મહામાયા શ્રીકંઠમાતૃકા તરીકે જાણીતી છે.
મુનિઃસ્યાદ્દક્ષિણામૂર્તિર્ગાયત્રીછન્દ ઈરિતમ્
મુનિ દક્ષિણામૂર્તિ છે; છંદ ગાયત્રી કહેવાય છે.
હલો બીજાનિ ચોક્તાનિ સ્વરાઃ શક્તય ઈરિતાઃ
બીજાક્ષરો 'હલો' કહેવાય છે; સ્વરો શક્તિરૂપે ગણાય છે.
બન્ધૂકસ્વર્ણવર્ણાગં વરાક્ષાઙ્કુશપાશિનમ્
બંધૂક અને સોનાની જેમ રંગીન શરીર, સુંદર આંખ, અંકુશ અને પાશ ધરાવનાર છે.
ધ્યાત્વૈવં શિવશક્તીશ્ચ ચતુર્થી હૃદયાન્તિમ્
આ રીતે શિવ અને શક્તિનું ધ્યાન કરીને, ચોથી હૃદયની અંતિમ છે.
વિઘ્નેશશ્ચ હ્રિયા યુક્તો વિઘ્નરાજઃ શ્રિયા યુતઃ
વિઘ્નેશ લાજ સાથે જોડાયેલો છે; વિઘ્નરાજ શ્રી સાથે જોડાયેલો છે.
વિઘ્નકૃત્સ્વસ્તિસંયુક્તો વિઘ્નહર્તા સરસ્વતી
વિઘ્નકૃત શુભતા સાથે જોડાયેલો છે; વિઘ્નહર્તા સરસ્વતી સાથે છે.
કાન્ત્યા યુક્તો દ્વિદન્તસ્તુ કામિન્યા ગજવક્રકઃ
દ્વિદંત તેજ સાથે જોડાયેલો છે; ગજવક્રક કામિની સાથે છે.
દીર્ઘજિહ્વઃ પાર્વતીયુગ્જ્વાલિન્યા શઙ્કુકર્ણકઃ
દીર્ઘજિહ્વા પાર્વતી સાથે જોડાયેલો છે; જ્વાલિની શંકુકર્ણક સાથે છે.
ગજેન્દઃ કામરૂપિણ્યા શૂર્પકર્ણસ્તથોમયા
ગજેન્દ્ર કામરૂપિણી સાથે છે; શૂર્પકર્ણ ઓમા સાથે જોડાયેલો છે.
મહાનન્દશ્ચ વિઘ્નેશ્યા ચતુર્મૂર્તિસ્વરૂપિણી
મહાનંદ વિઘ્નેશી સાથે છે; ચતુર્મૂર્તિ સ્વરૂપ છે.
દુમુખો ભૂતિસંયુક્તઃ સુમુખો ભૌતિકીયુતઃ
દુમુખ ભૂતિ સાથે જોડાયેલો છે; સુમુખ ભૌતિકી સાથે છે.
દ્વિજિહ્વો મહિષીયુક્તો જભિન્યા શૂરનામકઃ
દ્વિજિહ્વા મહિષી સાથે જોડાયેલો છે; જભીનું નામ શૂર છે.
વરદો લજ્જયા વામદેવંશો દીર્ઘઘોણયા
વરદાન આપનાર, લાજ સાથે, વામદેવનો અંશ ધરાવનાર અને લાંબી નાકવાળી.
સેનાની રાત્રિસંયુક્તઃ કામાન્ધો ગ્રામણીયુતઃ
સેનાપતિ, રાત્રિ સાથે જોડાયેલો, કામમાં અંધ અને ગામના વડા સાથે રહેવાળો.
મત્તવાહશ્ચઞ્ચલયા જટી દીપ્તિસમન્વિતઃ
મસ્ત હાથી, ચંચળતા સાથે, જટાવાળો અને તેજથી ભરપૂર.
વરેણ્યશ્ચ શિવાયુક્તો ભગયા વૃષકેતનઃ
શ્રેષ્ઠ, શિવ સાથે એકરૂપ, ભાગ્યશાળી અને વૃષભધ્વજ ધરાવનાર.
મેઘનાદઃ સુભગયા વ્યાપી સ્યાત્કાલરાત્રિયુક્
મેઘનાદ, ઉત્તમ ભાગ્યવાળી, સર્વત્ર વ્યાપક અને કાળરાત્રિ સાથે જોડાયેલી.
ગણેશમાતૃકાયાસ્તુ ગણો મુનિભિરીરિતઃ
ગણેશની માતાઓનો સમૂહ ઋષિઓ દ્વારા આમ વર્ણવાયો છે.
ષડ્દીર્ઘાઢ્યેન બીજેન કૃત્વાઙ્ગાનિ તતઃ સ્મરેત્
છ લાંબા અક્ષરોવાળું બીજ લઈને, અંગો રચી, પછી ધ્યાન કરવું.
પત્ન્યાશ્લિષ્ટં રક્તતનું ત્રિનેત્રં ગણપે ભવેત્
પત્ની દ્વારા અંકલાવવામાં આવેલ, લાલ કાયાવાળો અને ત્રણ આંખો ધરાવતો, તે ગણોમાં દર્શાવવો.
નિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ચ વિદ્યા શાન્તિસ્તતેધિકાઃ
નિવૃત્તિ, પ્રતિષ્ઠા, વિદ્યા, શાંતિ અને શ્રેષ્ઠ ગુણો.
સૂક્ષ્માસૂક્ષ્મામૃતા જ્ઞાનામૃતા ચાપ્યાયિની તથા
સૂક્ષ્મ, અત્યંત સૂક્ષ્મ, જ્ઞાનરૂપ અમૃત અને પોષણ આપનારી.
સ્મૃતિર્મેધા તતઃ કાન્તિર્લક્ષ્મીર્દ્ધૃતિઃ સ્થિરા સ્થિતિઃ
સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, પછી તેજ, લક્ષ્મી, ધૈર્ય અને સ્થિર અવસ્થા.
કામિકો વરદા વાથ હ્લાદિની પ્રીતિસંયુતા
ઇચ્છા, વરદાન આપનારી, અથવા આનંદ આપનારી, પ્રેમથી યુક્ત.
ક્ષુધા ચ ક્રોધિની પશ્ચાક્રિયાકારી સમૃત્યુકા
ભુખ અને ક્રોધ, પછી કર્મ કરનારી અને મૃત્યુ લાવનારી.
ઉક્તા કલામાતૃકૈવં તત્તદ્ભક્તઃ સમાચરેત્
આ રીતે કલાની માતાનું વર્ણન થયું; ભક્તએ તે પ્રમાણે આચરણ કરવું.